Bij het werken als gastouder in Nederland is men meestal niet in loondienst, maar wordt men aangemerkt als een zelfstandig ondernemer. Deze status brengt zowel voordelen als verantwoordelijkheden met zich mee. Als gastouder bepaal je zelf je werktijden, tarieven en werkwijze, maar je bent ook verantwoordelijk voor je eigen administratie, belastingaangifte en verzekeringen. Het is daarom belangrijk om te begrijpen wat het betekent om als ondernemer in de kinderopvang terecht te komen.
In dit artikel worden de juridische en fiscale aspecten van het gastouderchap als ondernemer besproken. De nadruk ligt op de verplichtingen die je als gastouder moet nakomen, de voordelen van ondernemerschap, en hoe je je zelfstandigheid kunt behouden binnen het huidige kader. Ook wordt ingegaan op mogelijke risico's, zoals het risico van een twijfel aan je ondernemerschap door de Belastingdienst.
Het artikel is bedoeld voor ouders die overwegen om gastouder te worden, voor gastouders die al aan de slag zijn en meer willen weten over hun status, en voor anderen die de regels rondom het gastouderchap willen begrijpen.
Juridische status van de gastouder
In Nederland is de gastouder bijna altijd een zelfstandig ondernemer. Dit betekent dat je geen werknemer bent, maar dat je zelf kinderopvang aanbiedt aan ouders. Je werkt niet voor een werkgever, maar je bent verantwoordelijk voor de organisatie van je werkzaamheden, inclusief de administratie, belastingaangifte en verzekeringen. Deze status heeft gevolgen voor je fiscale verplichtingen en je inkomenszekerheid.
Een gastouderbureau fungeert vaak als bemiddelaar tussen de gastouder en de ouders, maar er is geen sprake van een dienstverband. Hieruit blijkt dat je als gastouder vrijheid hebt in je werkwijze, maar ook verantwoordelijkheid draagt voor alle aspecten van je werk. Zo moet je bijvoorbeeld zelf bepalen hoeveel kinderen je opvangt, welke dagen je werkt en hoe je je opvang inricht.
Het verschil tussen een gastouder als ondernemer en een werknemer is duidelijk. Een werknemer heeft een vast contract met vaste uren en een vast salaris. De werkgever zorgt voor loonheffing, pensioenopbouw en doorbetaling bij ziekte. Een ondernemer daarentegen heeft meer vrijheid, maar ook meer verantwoordelijkheid. Er is geen recht op doorbetaling bij ziekte of vakantiedagen, en je bent verantwoordelijk voor je eigen verzekeringen.
De Belastingdienst houdt bij de beoordeling van je ondernemerschap rekening met verschillende criteria, zoals de duurzaamheid van je activiteiten, de omvang van je werk, de tijd die je aan je gastouderwerk besteedt en het aantal opdrachtgevers dat je hebt. Als je voldoet aan deze criteria, kun je profiteren van fiscale voordelen zoals de startersaftrek en de zelfstandigenaftrek. Als je niet voldoet aan de criteria, kan het gebeuren dat je als “resultaat uit overig werk” wordt aangemerkt, wat minder gunstige fiscale gevolgen heeft.
Fiscale verplichtingen van de gastouder
Bij het werken als gastouder ben je verantwoordelijk voor het betalen van inkomstenbelasting over je verdiensten. Het is daarom belangrijk dat je goed weet hoe de inkomstenbelasting werkt en welke fiscale voordelen er voor je beschikbaar zijn. Dit geldt zowel voor fulltime als parttime gastouders.
Een van de belangrijkste fiscale voordelen is de startersaftrek en de zelfstandigenaftrek. Deze aftrekposten zijn bedoeld om ondernemers in de startfase te ondersteunen en hun belastingaanslag te verlagen. In 2025 zijn de bedragen voor deze aftrekposten respectievelijk €2.123 en €2.470. Daarnaast is er nog de mkb-winstvrijstelling, die in 2025 uitkomt op 12,7% van de winst na aftrek van de ondernemersaftrek. Deze voordelen zijn beschikbaar voor wie wordt aangemerkt als ondernemer.
Buiten deze aftrekposten kun je ook zakelijke kosten aftrekken van je omzet. Voorbeelden hiervan zijn EHBO-cursussen en herhalingen, de voeding die je voor de kinderen bereidt, speelgoed en knutselmateriaal, vakliteratuur en cursussen zoals de Kiki VVE-training. Deze kosten zijn aantoonbaar en moeten worden onderbouwd, maar ze zijn vrijwel altijd aftrekbaar, ongeacht of je als ondernemer wordt aangemerkt.
Je bent als gastouder verplicht om een aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen in te vullen. In deze aangifte moet je aangeven hoe je jezelf ziet: als ondernemer of als iemand die “resultaat uit overig werk” genereert. Aangezien je als gastouder vaak voldoet aan de criteria voor ondernemerschap, is het meest logische keuze om jezelf als ondernemer te beschouwen. Echter, als je twijfelt of je aan de criteria voldoet, is het verstandig om advies in te winnen bij een expert, zoals een boekhouder of financieel adviseur.
De Belastingdienst kan het ondernemerschap van een gastouder in twijfel trekken, vooral als je weinig zelfstandigheid toont in je werkzaamheden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als je je tarieven niet zelf bepaalt of als je je opdrachtgevers niet zelf kiest. In dat geval kan het gebeuren dat je niet langer als ondernemer wordt aangemerkt, wat fiscaal nadelig kan zijn. Het is daarom belangrijk om je ondernemerschap te onderbouwen door bijvoorbeeld je tarieven vast te leggen, je werktijden te bepalen en je opdrachtgevers zelf te kiezen.
Administratie en boekhouding
Een van de belangrijkste taken van een gastouder is het beheren van de administratie en de boekhouding. Omdat je als gastouder een ondernemer bent, ben je verantwoordelijk voor het bijhouden van je inkomsten en uitgaven, het opstellen van facturen en het betalen van de juiste belastingen.
Het is verstandig om een administratief pakket aan te schaffen of te gebruiken, waarin je alle inkomsten, facturen en kosten kunt verwerken. Dit helpt je om overzicht te houden en zorgt ervoor dat je administratie correct is. Veel gastouderbureaus bieden ook administratieve ondersteuning aan, bijvoorbeeld door een boekhoudpakket aan te bieden voor gastouders. Dit kan handig zijn voor wie niet veel ervaring heeft met boekhouding.
Het is ook belangrijk om te weten dat je als gastouder verantwoordelijk bent voor het betalen van premies voor verplichte verzekeringen zoals ziektekostenverzekering (ZKV), arbeidsongeschiktheidsverzekering (AO) en arbeidsongevallenverzekering (AOV). Deze verzekeringen zijn verplicht voor ondernemers en moeten jaarlijks worden aangemeld bij de Belastingdienst.
Daarnaast kun je profiteren van een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB), die je beschermt tegen schadeclaims. Deze verzekering is aangeraden voor gastouders die zelfstandig kinderopvang aanbieden, omdat het mogelijk is dat ouders een claim indienen als er bijvoorbeeld een ongeluk gebeurt tijdens de opvang.
Het is verstandig om regelmatig overleg te hebben met een boekhouder of financieel adviseur om te zorgen dat je administratie correct is en dat je alle verplichtingen nakomt. Ook is het belangrijk om jezelf op de hoogte te houden van de fiscale regels en voordelen die voor je beschikbaar zijn.
Inschrijving bij de Kamer van Koophandel
Als gastouder die werkt als ondernemer, ben je verplicht om je in te schrijven bij de Kamer van Koophandel (KvK). Dit is nodig om als ondernemer erkend te worden en om de fiscale voordelen te kunnen gebruiken. Bij de inschrijving moet je bijvoorbeeld aangeven welk type onderneming je bent en waar je je werkzaamheden uitvoert. Ook moet je meestal een handelsnaam kiezen, tenzij je onder je eigen naam werkt.
Het is verstandig om deze inschrijving van te voren te regelen, voordat je begint met het aanbieden van kinderopvang. Dit voorkomt dat je onnodig naar de Kamer van Koophandel moet reizen of dat je zonder inschrijving wordt afgewezen. Het is ook belangrijk om te weten dat je niet alleen bij de Kamer van Koophandel moet worden ingeschreven, maar ook bij het Landelijk Register Kind Onder Opvang (LRK), als je via een gastouderbureau werkt. Dit is nodig zodat ouders kinderopvangtoeslag kunnen krijgen.
De inschrijving bij de Kamer van Koophandel is verplicht voor alle ondernemers, ongeacht of je in de kinderopvang werkt of in een andere sector. Het is een formele registratie en een belangrijk onderdeel van het ondernemerschap. Het toont aan dat je serieus bent over je werk en dat je je verantwoordelijkheden serieus neemt.
Een extra voordeel van het inschrijven bij de Kamer van Koophandel is dat het een bepaalde professionaliteit uitstraalt. Ouders zien het vaak als een teken van betrouwbaarheid als een gastouder is ingeschreven bij de KvK. Het toont aan dat je je werk serieus neemt en dat je voldoet aan de wettelijke eisen.
Verantwoordelijkheden en risico's
Bij het werken als gastouder als ondernemer ben je verantwoordelijk voor alle aspecten van je werk. Dit betreft niet alleen de opvang van kinderen, maar ook de administratie, de belastingaangifte, de verzekeringen en de juridische kant van je werk. Het is daarom belangrijk om goed te weten wat je verantwoordelijkheden zijn en hoe je deze kunt nakomen.
Een van de belangrijkste verantwoordelijkheden is het betalen van de juiste belastingen. Als gastouder ben je verplicht om inkomstenbelasting te betalen over je verdiensten. De hoeveelheid belasting die je moet betalen, hangt af van je inkomsten, je aftrekposten en de fiscale voordelen die voor je beschikbaar zijn. Het is daarom belangrijk om je aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen correct in te vullen.
Daarnaast ben je verantwoordelijk voor het betalen van premies voor verplichte verzekeringen. Dit zijn verzekeringen zoals ziektekostenverzekering (ZKV), arbeidsongeschiktheidsverzekering (AO) en arbeidsongevallenverzekering (AOV). Deze verzekeringen zijn verplicht voor ondernemers en moeten jaarlijks worden aangemeld bij de Belastingdienst.
Een ander belangrijk aspect is het feit dat je als gastouder het debiteurenrisico loopt. Dit betekent dat je zelf verantwoordelijk bent voor de betaling van je vorderingen op de ouders. Als een ouder bijvoorbeeld niet of niet op tijd betaalt, ben je als gastouder zelf verantwoordelijk voor het afwikkelen van deze situatie. Dit is een belangrijk risico en een van de redenen waarom het verstandig is om een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB) aan te schaffen.
Hoewel het gastouderbureau een wettelijke kassiersfunctie vervult, blijft de gastouder zelf verantwoordelijk voor het debiteurenrisico. Het is daarom belangrijk dat je goed weet hoe je omgaat met betalingen en dat je een betrouwbare administratie houdt.
Het is ook belangrijk om te weten dat je als gastouder verantwoordelijk bent voor de veiligheid van je opvanglocatie. Je moet ervoor zorgen dat de locatie wettelijk geschikt is voor kinderopvang en dat je voldoet aan de wettelijke richtlijnen. Dit betreft onder andere de afmetingen van de ruimte, het aantal kinderen dat je mag opvangen, en de aanwezigheid van een kinder-EHBO-certificaat.
Conclusie
Het werken als gastouder als ondernemer brengt zowel voordelen als verantwoordelijkheden met zich mee. Aan de ene kant heb je veel vrijheid in je werkwijze en bepaal je zelf je werktijden, tarieven en werkdagen. Aan de andere kant ben je verantwoordelijk voor je eigen administratie, belastingaangifte en verzekeringen. Het is daarom belangrijk om goed te weten wat je verantwoordelijkheden zijn en hoe je deze kunt nakomen.
Het is verstandig om je in te schrijven bij de Kamer van Koophandel en het LRK, aangezien dit vaak nodig is voor het aanbieden van kinderopvang. Het is ook belangrijk om jezelf op de hoogte te houden van de fiscale regels en voordelen die voor je beschikbaar zijn, zoals de startersaftrek en de zelfstandigenaftrek. Daarnaast is het verstandig om regelmatig overleg te hebben met een boekhouder of financieel adviseur om te zorgen dat je administratie correct is en dat je alle verplichtingen nakomt.
Hoewel het gastouderchap als ondernemer een lonende ervaring kan zijn, brengt het ook risico's met zich mee, zoals het debiteurenrisico en het risico dat de Belastingdienst je ondernemerschap in twijfel trekt. Het is daarom belangrijk om goed voorbereid te zijn en advies in te winnen bij experts als je twijfelt over je juridische of fiscale positie.
Het gastouderchap als ondernemer is dus een serieuze aangelegenheid, maar met de juiste voorbereiding en ondersteuning kan het een waardevolle en flexibele manier zijn om bij te dragen aan de kinderopvang in Nederland.