Sinds januari 2025 zijn er nieuwe richtlijnen en modelformulieren in werking getreden om de kwaliteit van gastouderopvang te beoordelen. Deze maatregelen zijn ontworpen om de veiligheid, professionaliteit en pedagogische kwaliteit van de opvang verder te versterken. Gastouders en gastouderbureaus zijn nu verplicht om zich aan gestructureerde eisen te houden. Dit artikel behandelt de centrale elementen van de nieuwe richtlijnen, inspectieprocedures, pedagogische doelen en opleidingseisen, met het oog op zowel gastouders als begeleiders binnen de sector.
Nieuwe richtlijnen en modelformulieren
Vanaf 1 januari 2025 gelden nieuwe richtlijnen en modelformulieren voor de beoordeling van de kwaliteit van gastouderopvang, kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang. Deze modelformulieren worden gebruikt door inspecteurs om gestructureerde informatie te verzamelen en bevindingen eerlijk en uniform te vergelijken. Hierdoor wordt de inspectieproces gestandaardiseerd en transparanter voor betrokken partijen.
De modelformulieren geven gastouders inzicht in de eisen waaraan zij en hun opvanglocaties moeten voldoen. Dit maakt het voor gastouders duidelijk wat er tijdens een inspectie wordt gecontroleerd. Voorbeelden van aandachtspunten zijn:
- Risico-inventarisatie: Gastouders moeten regelmatig risico’s inventariseren en een plan van aanpak ontwikkelen. Denk aan onveilige stopcontacten of gevaarlijke situaties rond speelgoed.
- Meldcode kindermishandeling: Het is verplicht om te weten hoe je signalen van kindermishandeling herkent en hoe je handelt volgens de voorgeschreven stappen.
- Pedagogisch beleid: Gastouders moeten werken volgens het pedagogisch beleid van hun gastouderbureau, wat richtlijnen bevat voor de ondersteuning van kinderen in hun ontwikkeling.
- Achterwachtregeling: Bij opvang van meer dan drie kinderen is het verplicht om een achterwacht te hebben die binnen 15 minuten beschikbaar is.
Deze richtlijnen zijn ontworpen om de kwaliteit van de opvang te verhogen en te garanderen dat kinderen zich veilig en gestructureerd kunnen ontwikkelen in de opvangomgeving.
Inspectie en toezicht op gastouderopvang
De GGD en gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op de gastouderopvang. De Inspectie van het Onderwijs houdt interbestuurlijk toezicht op deze systematiek. Het doel is om ervoor te zorgen dat de toezichtprocedures efficiënt en consistent zijn. De GGD voert jaarlijks inspecties uit, waarbij minstens één keer per jaar ieder gastouderbureau wordt bekeken. Daarnaast worden jaarlijks 50% van de gastouderlocaties per gemeente geïnspecteerd.
Tijdens een inspectie maakt de GGD een inspectierapport met de bevindingen en een advies aan de gemeente of handhaving nodig is. De reactie van de gastouder of het gastouderbureau wordt eveneens vastgelegd. Deze rapporten zijn te vinden in het Landelijk Register Kinderopvang.
Inspectionen kunnen zowel aangekondigd als onaangekondigd plaatsvinden. In beide gevallen wordt gecontroleerd of de opvang voldoet aan de geldende wet- en regelgeving. Gastouderbureaus ondersteunen deze inspecties en werken samen met de GGD om kwaliteitsborging te garanderen.
Nieuwe eisen en regelgeving
De nieuwe eisen zijn vastgelegd in de wet- en regelgeving voor de kinderopvang. De wijziging van de Wet kinderopvang bevat onder andere informatie over de introductie van de pedagogisch beleidsmedewerker, de vier pedagogische doelen en het maximeren van het aantal gastouderbureaus. Deze doelen zijn gericht op de ondersteuning van kinderen in hun leren, groeien en ontwikkelen.
In de wijziging van het Besluit kwaliteit kinderopvang worden nieuwe richtlijnen uitgelegd, zoals het opstellen van een pedagogisch werkplan, coaching, permanente educatie en de achterwachtregeling. Daarnaast bevat de wijziging van de Regeling Wko nieuwe opleidingseisen voor gastouders en pedagogisch beleidsmedewerkers.
Nieuwe gastouders moeten beschikken over een pedagogische opleiding. In de ministeriële regeling is een lijst opgenomen van opleidingen die voldoende pedagogiek bevatten om te kwalificeren. Voor bepaalde opleidingen is een aanvullende module vereist. Bestaande gastouders zijn niet onderworpen aan deze wijziging.
Een gastouder mag aangesloten zijn bij maximaal twee gastouderbureaus. Dit zorgt voor duidelijkheid over de begeleiding en verdeling van taken.
Veiligheid en gezondheid in de opvanglocatie
Veiligheid en gezondheid zijn essentiële onderdelen van de gastouderopvang. Elke nieuwe opvanglocatie wordt door de GGD geïnspecteerd. De gastouder en gastouderbureau voeren hiervoor een uitgebreide voorinspectie uit, waarbij de veiligheid en gezondheid van de locatie worden beoordeeld. De bevindingen worden vastgelegd in een Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RIE).
De RIE moet actueel zijn en niet ouder dan één jaar. De gastouder moet de inhoud ervan kennen en de huisgenoten moeten op de hoogte zijn van mogelijke risico’s. Bovendien moet een ongevallenformulier aanwezig zijn en moet de gastouder weten wanneer dit moet worden ingevuld.
De meldcode voor kindermishandeling en huiselijk geweld moet bekend zijn en zichtbaar aanwezig zijn. Een stappenplan voor handelen moet beschikbaar zijn. Ook moeten een EHBO-doos en vluchtplan aanwezig zijn in de opvanglocatie.
Pedagogisch werkplan
Gastouders zijn verplicht om een pedagogisch werkplan op te stellen. In dit werkplan wordt beschreven hoe de gastouder de ontwikkeling van kinderen volgt. Het werkplan is onderdeel van het pedagogisch beleid van het gastouderbureau en moet het ondersteunende karakter van de opvang benadrukken.
Het pedagogisch werkplan bevat richtlijnen voor het werken met kinderen, zoals het ontwikkelen van sociale vaardigheden, het stimuleren van leren en groeien en het zorgen voor een veilige omgeving. Het werkplan moet regelmatig worden geëvalueerd en aangepast aan de behoeften van de kinderen.
Permanente educatie en coaching
Iedere gastouder moet jaarlijks 7 uur aan permanente educatie volgen en 3 uur aan pedagogische coaching. De educatie en coaching moeten bijdragen aan de verantwoorde en kwalitatieve opvang van kinderen. De gastouder mag zelf bepalen hoe deze educatie eruitziet, maar het moet gericht zijn op het verbeteren van de kwaliteit van de opvang.
Permanente educatie en coaching zijn ontworpen om gastouders te ondersteunen bij het verbeteren van hun pedagogische vaardigheden en het aanpassen van hun werkzaamheden aan de behoeften van de kinderen. De coaching wordt verleend door het gastouderbureau en is onderdeel van de begeleidende en bemiddelende rol van het bureau.
Modelformulieren voor inspecties
De modelformulieren zijn ontworpen om inspecties op een gestructureerde manier uit te voeren. Ze geven een overzicht van de eisen waaraan gastouders en gastouderbureaus moeten voldoen. De formulieren zijn in gebruik sinds 1 januari 2026. Deze formulieren zijn beschikbaar voor de beoordeling van de kwaliteit van buitenschoolse opvang, gastouderopvang en kinderdagverblijven.
De modelformulieren helpen bij het verzamelen van informatie tijdens een inspectiebezoek en maken het mogelijk om de bevindingen eerlijk en uniform te vergelijken. Oudere versies van de modelrapporten zijn beschikbaar via de website van GGD/GHOR Nederland.
Samenwerking tussen partijen
Een belangrijke aandachtspunt in de nieuwe richtlijnen is de samenwerking tussen gemeenten, GGD’s, gastouderbureaus en gastouders. Deze samenwerking is essentieel voor het garanderen van kwaliteitsborging en het uitvoeren van effectief toezicht. De GGD en gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht, terwijl de gastouderbureaus gastouders begeleiden en ondersteunen bij het voldoen aan de eisen.
De Inspectie van het Onderwijs houdt interbestuurlijk toezicht op het toezichtsysteem. Dit betekent dat zij controleren of de GGD en gemeenten efficiënt en correct toezicht uitoefenen. De betrokken partijen worden gevraagd om hun mening te geven over de manier waarop het toezicht is ingericht.
Verantwoorde gastouderopvang
De nieuwe richtlijnen en inspecties zijn bedoeld om de kwaliteit van de gastouderopvang te verhogen en om verantwoorde opvang te garanderen. Gastouders worden ondersteund bij het voldoen aan wettelijke eisen en pedagogische doelen. Het is belangrijk dat gastouders zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheden en dat zij regelmatig hun kwalificaties en vaardigheden verbeteren.
Het pedagogische beleid en werkplan zijn essentieel voor de ondersteuning van kinderen in hun ontwikkeling. Het is verplicht om regelmatig contact te houden met het gastouderbureau en om deel te nemen aan educatie en coaching. Daarnaast is het belangrijk om zich te onthouden van het opnemen van kinderen met een ondertoezichtstelling of het aanbieden van opvang aan personen die ontheven zijn van ouderlijk gezag.
Conclusie
De nieuwe richtlijnen en inspectieprocedures voor gastouderopvang zijn ontworpen om de kwaliteit van de opvang te verhogen en om verantwoorde en veilige opvang te garanderen. Gastouders en gastouderbureaus moeten zich aan gestructureerde eisen houden en regelmatig hun kwalificaties en vaardigheden verbeteren. De samenwerking tussen gemeenten, GGD’s en gastouderbureaus is essentieel voor het uitvoeren van effectief toezicht en het verhogen van de kwaliteit van de opvang.
De inspecties en modelformulieren zorgen voor een gestandaardiseerde en transparante toetsing van de kwaliteit van de opvang. Gastouders worden ondersteund bij het voldoen aan wettelijke eisen en pedagogische doelen. Het is belangrijk dat gastouders zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheden en dat zij regelmatig hun kwalificaties en vaardigheden verbeteren.
De pedagogische doelen en werkplan zijn essentieel voor de ondersteuning van kinderen in hun ontwikkeling. Het is verplicht om regelmatig contact te houden met het gastouderbureau en om deel te nemen aan educatie en coaching. De nieuwe richtlijnen en inspecties zijn bedoeld om de kwaliteit van de gastouderopvang te verhogen en om verantwoorde en veilige opvang te garanderen.