Drinken is een basisbehoefte en een activiteit die we vaak als vanzelfsprekend beschouwen. Echter, voor personen met een verminderde handfunctie, bewegingsstoornissen of andere motorische beperkingen, kan het vasthouden van een beker en het uitvoeren van de drinkbeweging een aanzienlijke uitdaging vormen. Zelfstandigheid behouden is van groot belang, en hulpmiddelen kunnen hier een essentiële rol in spelen. De informatie in dit artikel is gebaseerd op gegevens van verschillende gespecialiseerde bronnen over hulpmiddelen voor eten en drinken.
Praktische tips voor zelfstandig drinken
Voor personen die te maken hebben met een verminderde handfunctie, zijn er diverse technieken om het drinken te vergemakkelijken zonder direct tot hulpmiddelen te hoeven overgaan. Een stabiele zithouding is de basis; het maakt de drinkbeweging gemakkelijker. De keuze voor de juiste beker is cruciaal. Bekers met een groot oor, waar alle vingers doorheen passen, bieden meer grip. Omvat de persoon de gehele beker, dan ontstaat er meer stabiliteit. Wanneer er weinig kracht in de handen is, kan een lichte plastic beker, zoals die in kampeerwinkels wordt verkocht, een uitkomst zijn.
Er bestaan verschillende manieren om een beker vast te houden: * Klemmen met beide handen: De beker kan tussen beide handen worden geklemd, waarbij het onderste deel van de handpalmen de steun vormen. * Gebruik van een klein oor: Een beker met een klein oor waarin de duim kan worden geklemd, biedt een ander type houvast. Door de beker af te steunen tegen de handpalm en de pols te gebruiken voor de heffunctie, ontstaat meer stabiliteit. * Ondersteuning: Indien nodig kan de beker direct na het oppakken met de andere hand worden ondersteund, eventueel door middel van de duimzijde van een vuist. * Alternatieve vormen: Een wijnglas met een pootje kan een ander soort houvast bieden. Een thermosbeker kan helpen bij het voorkomen van verbranding door hete drank.
Voor personen met bewegingsstoornissen kan het verder op tafel zetten van de beker een nuttige tip zijn. Dit vereist een grotere beweging om de beker te pakken, wat kan helpen bij de motorische controle. Een rietje kan eveneens een oplossing zijn; er bestaan extra lange of dikke rietjes die in diverse bekers passen.
Soorten aangepaste drinkbekers
Wanneer standaard technieken niet voldoende zijn, bieden aangepaste drinkbekers een oplossing. Deze zijn er in vele soorten en maten, elk ontworpen om specifieke problemen het hoofd te bieden.
Bekers met neusuitsparing
Een beker met een neusuitsparing is speciaal ontwikkeld voor personen die het hoofd niet gemakkelijk naar achteren kunnen buigen. Door de uitsparing hoeft het hoofd niet naar achteren tijdens het drinken, wat het proces comfortabeler en veiliger maakt.
Anti-lek bekertjes en Kennedybekers
Anti-lek bekertjes zijn essentieel voor personen die in bed liggen of die moeite hebben met het kantelen van een beker. De Kennedybeker is een bekend voorbeeld van een anti-lek beker met een rietje. Het deksel sluit de beker goed af, waardoor morsen wordt voorkomen. Een belangrijk kenmerk van de afsluiting is dat deze luchtdoorlatend is. Dit voorkomt dat de beker vacuüm zuigt tijdens het drinken, wat het drinken bemoeilijkt.
Bekers met handvatten en tuitdeksels
Bekers met twee handvatten vergemakkelijken het naar de mond brengen van de beker en het drinken, vooral wanneer er sprake is van een beperkte arm- of handfunctie. Een deksel met een tuit kan worden gebruikt bij bedlig. Belangrijk blijft dat het drinken wordt aangeboden in een houding waarin de kans op verslikken minimaal is (hoofd gekanteld naar voren, kin richting borst). Drinkbekers met een tuitdeksel, zoals de Handycup, zijn zo ontworpen dat men vanuit een liggende positie kan drinken zonder de beker praktisch te hoeven kantelen.
Specifieke bekermodellen
- Heidi-beker: Deze beker heeft een kleine uitsparing in de deksel waardoor de vloeistof gedoseerd in de mond komt. Dit is een uitkomst wanneer de motoriek van de arm verminderd is en sturing van de mond lastiger wordt, waardoor verslikken vaker voorkomt. De deksel en beker zijn losse elementen.
- HandyCup: Deze beker heeft als voordeel dat het drinken snel naar de mond loopt, waardoor het hoofd niet hoeft te worden gekanteld. De beker heeft aan beide zijden handvatten.
- Verzwaarde bekers: Deze kunnen stabiliteit bieden door hun gewicht.
- Isolerende bekers/thermosbekers: Deze zijn geschikt om drank langer op temperatuur te houden en bieden ook bescherming tegen verbranding.
Rietjes met terugloopbeveiliging
Rietjes met een terugloopbeveiliging voorkomen dat het drinken in het rietje terugloopt. Dit heeft twee voordelen: het drinken kost minder energie en het voorkomt luchtinname tijdens het drinken.
Hulpmiddelen voor bevestiging: statieven en bekerhouders
Naast speciale bekers zijn er hulpmiddelen die de beker op de juiste plaats brengen. Drinkstatieven en bekerhouders kunnen een oplossing zijn voor personen die de beker niet zelf kunnen vasthouden.
Verstelbare drinkstatieven
Een verstelbaar drinkstatief met een kantelbare bekerhouder kan op een tafel, bedframe of rolstoel worden gemonteerd. De bekerhouder kan door middel van een scharnier kantelen, wat het voor iemand met beperkte motoriek mogelijk maakt zelfstandig uit een beker te drinken. Met behulp van één knop zijn de hoogte, hoek en stand van de beker in te stellen. De bekerhouder is vaak voorzien van een koppeling waarmee deze eenvoudig losgekoppeld en vastgemaakt kan worden aan objecten die zijn uitgerust met een dergelijke koppeling. Dit drinkstatief wordt onder andere gemaakt door De Hoogstraat Revalidatie.
Drinkvoorzieningen op de rolstoel
Voor personen die niet zelfstandig een glas of beker naar de mond kunnen brengen, bestaat er een drinkaanpassing voor de rolstoel. De beker wordt hierbij met een universele klem gefixeerd, zodat verschillende soorten bekers of glazen te gebruiken zijn. De drinkaanpassing is in hoogte te verstellen, kan wegzwenken en in zijn geheel van de rolstoel worden afgehaald. Het wegzwenken kan optioneel elektronisch worden uitgevoerd.
Drinkvoorzieningen aan het bed
Een drinkvoorziening aan het bed wordt aan het bedframe geschoven. Deze aanpassing is voorzien van een bidonhouder met een bidon. Vanuit de bidon loopt een drinkslang langs een flexibele stang, die in verschillende standen gebogen kan worden. Hierdoor kan de persoon drinken zonder de beker vast te hoeven houden.
Overwegingen bij het gebruik van hulpmiddelen
Veiligheid en voorkomen van verslikken
Veiligheid is een cruciaal aspect bij het drinken met hulpmiddelen. Zoals reeds vermeld, is de ideale houding om verslikken te minimaliseren een voorovergebogen hoofd met de kin richting de borst. Hulpmiddelen moeten hierop worden afgestemd. Anti-lek bekertjes en bekertjes met een gedoseerde tuit (zoals de Heidi-beker) dragen bij aan het voorkomen van morsen en verslikken.
Vergoeding van hulpmiddelen
Een belangrijk aspect om rekening mee te houden is dat een aanpassing en/of hulpmiddel bij het drinken in de regel niet is opgenomen in een standaard vergoedingsregeling. Het is raadzaam de eigen polis goed door te lezen en de mogelijkheden te bespreken met een ergotherapeut of logopedist. Deze professionals kunnen adviseren over de meest geschikte hulpmiddelen en eventuele routes voor vergoeding.
Functionaliteit en gebruiksgemak
Bij de keuze voor een hulpmiddel is het van belang om te letten op de specifieke beperkingen van de gebruiker. * Verminderde kracht: Een lichte beker of een beker met goede handvatten kan helpen. * Beperkte bewegingsvrijheid van armen/handen: Bekers met handvatten, een statief of een rolstoelbevestiging zijn dan geschikter. * Bedlig: Een beker met tuitdeksel, een anti-lek beker of een drinkslangvoorziening is hier nodig. * Hoofdpositie: Een beker met neusuitsparing is nodig wanneer het hoofd niet naar achteren kan.
Conclusie
Zelfstandig drinken behouden is mogelijk voor personen met motorische beperkingen, mits de juiste technieken en hulpmiddelen worden ingezet. Van eenvoudige tips zoals het gebruiken van een lichte beker of het ondersteunen met de andere hand, tot gespecialiseerde hulpmiddelen zoals Kennedybekers, drinkstatieven en rolstoelbevestigingen, er is een breed scala aan oplossingen. De keuze hangt af van de aard en ernst van de beperking, de dagelijkse situatie (zoals bedlig) en de persoonlijke voorkeur. Veiligheid, door het voorkomen van verslikken, en de praktische overweging van vergoeding spelen een centrale rol in het selectieproces. Door het raadplegen van professionals zoals ergotherapeuten en het onderzoeken van de mogelijkheden, kan een passend hulpmiddel worden gevonden dat bijdraagt aan de kwaliteit van leven en zelfstandigheid.