Diarree is een veelvoorkomende aandoening die zowel kinderen als volwassenen kan treffen. De aandoening kenmerkt zich door waterdunne ontlasting en een verhoogde frequentie van toiletbezoeken. In de meeste gevallen is diarree van voorbijgaande aard en wordt het veroorzaakt door een virus of de inname van voedsel dat de maag van streek maakt. Vaak herstelt het lichaam zich binnen 48 tot 72 uur zonder dat medische tussenkomst noodzakelijk is. Echter, er zijn situaties waarin de klachten langer aanhouden of verergeren, wat wijst op onderliggende oorzaken zoals bacteriële infecties of chronische aandoeningen. Begrip van de oorzaken, symptomen en behandelmethoden is essentieel voor een effectief herstel en het voorkomen van complicaties zoals uitdroging.
Oorzaken en risicofactoren
Diarree kan worden veroorzaakt door een breed scala aan factoren. Een van de meest voorkomende oorzaken is een gastro-intestinale infectie. Deze infecties worden vaak veroorzaakt door besmettelijke virussen, zoals het norovirus of het rotavirus. Deze virussen treffen met name jonge kinderen en oudere volwassenen. Naast virussen kunnen bacteriële infecties, vaak opgelopen door de inname van besmet voedsel, leiden tot diarree. Een voorbeeld hiervan is een besmetting tijdens het eten van rauwe vis, zoals sushi, wat kan leiden tot een bacteriële darminfectie.
Naast infecties zijn er andere risicofactoren die de gevoeligheid voor diarree verhogen. Mensen met een gevoelige buik, bijvoorbeeld door het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) of chronische ontstekingsziekten, kunnen last hebben van terugkerende of chronische diarree. Ook leeftijdsgebonden factoren spelen een rol; ouderen (70 jaar en ouder) hebben een verhoogd risico op uitdroging bij heftige diarree.
Symptoomherkenning
Naast het belangrijkste symptoom – waterdunne ontlasting – kunnen er diverse bijkomende klachten optreden. Diarree gaat soms gepaard met misselijkheid, koorts, hoofdpijn en lichamelijke pijn. Het is belangrijk om de ontlasting goed te observeren, aangezien bepaalde kenmerken kunnen wijzen op ernstigere aandoeningen.
Wanneer medische hulp zoeken?
Hoewel diarree vaak onschuldig is, zijn er signalen die wijzen op de noodzaak voor medische tussenkomst. Het Nederlands Huisartsengenootschap en andere bronnen geven duidelijke richtlijnen. Medische hulp is noodzakelijk in de volgende situaties: - Geen verbetering van de klachten na 48 uur. - Hoge koorts. - Bloed in de ontlasting. Dit kan zich uiten als rood bloed of een zwarte, teerachtige ontlasting. - Slijm bij de ontlasting. - Sterke pijn. - Duizeligheid en problemen met de bloedsomloop, die kunnen duiden op een verlies van te veel vocht en zouten (elektrolyten).
Andere signalen die reden zijn voor contact met de huisarts zijn een constante vettige ontlasting ondanks het eten van niet-vette maaltijden of een extreem onaangename geur van de ontlasting.
Behandeling en medicatie
De behandeling van diarree is er primair op gericht om uitdroging te voorkomen en het natuurlijke herstelproces van het lichaam te ondersteunen.
Vochtinname en ORS
Het verlies van vocht en elektrolyten is het grootste gevaar bij diarree. Het is van cruciaal belang om dit verlies aan te vullen. In geval van acute diarree kan gezoete thee in combinatie met hartige koekjes vaak voldoende zijn. Echter, bij heftige diarree is het aan te raden om ORS (Oral Rehydration Solution) te gebruiken. ORS is een drankje of poederoplossing die speciale suikers (glucose) en zouten bevat. Deze combinatie is essentieel omdat het lichaam deze stoffen nodig heeft om vocht efficiënt op te nemen en vast te houden.
ORS dient te worden gebruikt wanneer er een verhoogd risico op uitdroging bestaat of wanneer uitdroging al is opgetreden. Situaties waarin ORS aanbevolen wordt, zijn: - Minstens 6 keer per dag waterdunne ontlasting. - Meer dan 4 keer per dag overgeven. - Extra vochtverlies door koorts of overgeven, in combinatie met onvoldoende drinken of aanhoudende dorst. - Leeftijd ouder dan 70 jaar.
ORS is zonder recept verkrijgbaar bij apotheken en drogisterijen.
Voedingsadviezen
Voeding speelt een belangrijke rol bij het herstel van de darmen. Het wordt aanbevolen om zacht voedsel te eten dat de maag en darmen niet extra belast. Voorbeelden van geschikte voedingsmiddelen zijn rijst, bananen en beschuit.
Tegelijkertijd is het belangrijk om bepaalde voedingsmiddelen te vermijden die de darmen kunnen irriteren of een laxerend effect hebben. De volgende middelen kunnen beter worden vermeden: - Koffie. - Vruchtensappen en limonades. - Alcohol. - Vet voedsel. - Ontbijtkoek. - Karnemelk. - Stroop. - Zuidvruchten. - Sinaasappelsap.
Farmacologische interventies
Hoewel diarree vaak vanzelf overgaat, kunnen bepaalde medicijnen worden ingezet om de klachten te verlichten.
Probiotica en gisttabletten Het gebruik van probiotica, of voedingsmiddelen/supplementen die deze micro-organismen bevatten, kan de duur van diarree helpen verminderen. Het is hierbij belangrijk dat de probiotica dagelijks worden ingenomen gedurende een aantal weken; het effect treedt niet op na slechts één of twee dagen gebruik. Daarnaast worden soms gisttabletten (zoals Perenterol) aanbevolen. Deze zouden de eliminatie van schadelijke ziekteverwekkers versnellen en de natuurlijke darmflora ondersteunen. Perenterol forte kan worden gebruikt bij kinderen vanaf 2 jaar. Ernstig zieke mensen of mensen met een zeer zwak immuunsysteem mogen deze gisttabletten niet gebruiken.
Loperamide en Racecadotril Geneesmiddelen zoals loperamide (of racecadotril) kalmeren de darmen en verminderen de frequentie van toiletbezoeken. Loperamide kan worden gebruikt bij zowel acute als chronische diarree. Echter, loperamide is niet geschikt voor kinderen onder de twaalf jaar. Voor racecadotril is bij kinderen een recept nodig. Deze medicijnen worden soms ook gebruikt bij het prikkelbaredarmsyndroom met veel diarreeklachten.
Actieve houtskool en antibiotica Het Nederlands Huisartsengenootschap (NHG) raadt het gebruik van actieve kool (zoals Norit) bij diarree af. De werking ervan is niet bewezen en er is kans op bijwerkingen zoals braken, buikpijn, misselijkheid en verstopping. Antibiotica zijn slechts in specifieke gevallen zinvol, namelijk alleen bij een bacteriële darminfectie.
Preventie en hygiëne
Voorkomen is beter dan genezen, vooral omdat diarree vaak besmettelijk is. Virussen en bacteriën worden overgedragen door contact met ontlasting, braaksel, besmette voorwerpen, water of voedsel. Om verspreiding te voorkomen, met name binnen een gezin of opvangomgeving, zijn strikte hygiënemaatregelen essentieel.
De volgende maatregelen moeten worden genomen om anderen niet ziek te maken: - Was handen met water en zeep. - Droog de handen goed af met een schone handdoek of papieren doekjes. Gooi gebruikte doekjes direct weg. - Was en droog handen elke keer na een toiletbezoek en voordat eten of drinken wordt klaargemaakt. - Was gebruikte glazen, borden en bestek grondig. - Leg uit aan de mensen om je heen dat ze deze adviezen ook moeten volgen. Vooral goed handen wassen en afdrogen na de wc en voor het koken of eten verkleint de kans dat anderen ziek worden.
Conclusie
Diarree is een aandoening die in de meeste gevallen binnen enkele dagen vanzelf verdwijnt door het natuurlijke herstelvermogen van het lichaam. De focus moet liggen op het adequaat aanvullen van vocht en elektrolyten, waarbij ORS een effectief hulpmiddel is bij verhoogd risico op uitdroging. Passende voeding, bestaande uit zacht verteerbaar voedsel en het vermijden van irriterende stoffen, ondersteunt het herstel. Hoewel medicijnen zoals probiotica, loperamide of gisttabletten verlichting kunnen bieden, is voorzichtigheid geboden, met name bij kinderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem. Het is van groot belang om waakzaam te zijn op signalen die wijzen op complicaties, zoals uitdroging of bloed in de ontlasting. In die gevallen is direct medisch contact noodzakelijk. Door het volgen van strikte hygiënemaatregelen kan de verspreiding van de aandoening worden beperkt, wat vooral in een gezins- of opvangomgeving van cruciaal belang is.