Inleiding
De Nederlandse geboortezorg kenmerkt zich door een diversiteit aan zorgverleners, waarbij de kraamverzorgende een centrale rol inneemt in de ondersteuning van moeder en kind in de eerste week na de bevalling. In recente jaren is een verschuiving waarneembaar van werken in loondienst naar zelfstandig ondernemerschap. Deze ontwikkeling brengt nieuwe kansen, maar ook specifieke verplichtingen en keuzes met zich mee voor zorgprofessionals. De keuze voor het werken als zelfstandige zonder personeel (zzp’er) in de kraamzorg is voor velen een manier om meer vrijheid en een hoger inkomen te nastreven, terwijl zij zich volledig kunnen richten op de persoonlijke zorg voor het gezin.
De informatie in dit artikel is gebaseerd op gegevens over de huidige markt, de wijze waarop opdrachten worden verworven, de financiële aspecten en de ondersteuningsstructuren die voor zelfstandige kraamverzorgenden beschikbaar zijn. Het biedt een feitelijke weergave van de situatie zoals die zich voordoet voor professionals die overwegen om als zzp’er in de kraamzorg te starten of die reeds in deze hoedanigheid opereren.
De Opkomst van Zelfstandigheid in de Kraamzorg
De populariteit van het zzp-schap in de kraamzorg neemt toe. Uit beschikbare data blijkt dat van de ongeveer 9.000 kraamverzorgenden die in Nederland actief zijn, er inmiddels ruim 1.000 als zzp’er werken. Deze groep professionals kiest bewust voor deze werkvorm, vaak gedreven door dezelfde motieven die in andere sectoren van de zorg terugkomen: de behoefte om werk en privé beter te combineren en de mogelijkheid om een hoger inkomen te genereren.
De aard van het werk in de kraamzorg leent zich uitstekend voor zelfstandigheid. Het betreft vaak een afgebakende set van werkzaamheden die binnen een korte tijdsperiode worden uitgevoerd. Voor de kraamvrouw is het van groot belang dat er een vast gezicht is en dat er vertrouwen is in de zorgverlener. Als zzp’er kan de kraamverzorgende zich volledig richten op één huishouden gedurende de opdracht, wat aansluit bij de behoefte aan persoonlijke zorg en continuïteit.
Er zijn globaal twee manieren waarop zelfstandige kraamverzorgenden werken. De eerste groep werkt direct voor eigen cliënten via restitutie, oftewel ongecontracteerde zorg. De tweede groep werkt als onderaannemer voor gecontracteerde kraamzorgorganisaties. Schattingen suggereren dat ongeveer 200 zzp’ers via ongecontracteerde zorg werken, terwijl zo’n 800 zzp’ers voornamelijk als onderaannemer actief zijn.
Het Vinden van Opdrachten
Voor zelfstandige kraamverzorgenden zijn er diverse routes om aan opdrachten te komen. Een belangrijke optie is het zoeken naar eigen cliënten, waarbij de financiering plaatsvindt via ongecontracteerde zorg. In dit geval fungeert de zzp’er als ‘solistisch werkende zorgverlener’ en is eindverantwoordelijk voor de geleverde zorg. Het Nza-tarief voor kraamzorg dient hierbij als financieel uitgangspunt.
Een andere belangrijke route is het werken via gecontracteerde kraamzorgorganisaties. Een voorbeeld van een dergelijke organisatie is de Cooperatie Kraamzorggroep, die opdrachten ‘doorgeeft’ aan zzp’ers. Daarnaast zijn er platforms, zoals Kraamzorg 1op1, die specifiek zijn ingericht op het matchen van zelfstandige kraamverzorgenden met aanstaande moeders. Bij dergelijke platforms staan dagelijks nieuwe aanstaande moeders op zoek naar een betrokken kraamverzorgende. De werkwijze via dergelijke platforms verloopt vaak via een gestructureerd proces:
- Inschrijving en goedkeuring van het profiel.
- Uitbreiding van het profiel met persoonlijke gegevens, kwaliteiten en diploma’s.
- Bladeren en reageren op passende aanvragen of het ontvangen van aanvragen van moeders.
- Bevestiging van de aanvraag en het maken van verdere afspraken.
- Opstellen en ondertekenen van de zorgovereenkomst.
- Een intakegesprek bij de aanstaande moeder thuis vóór de 30e week van de zwangerschap.
Juridische en Administratieve Verplichtingen
Het starten als zzp’er in de kraamzorg vereist het doorlopen van specifieke stappen. Kraamzorg is verzekerde zorg en valt onder de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) en de Wet toelating zorginstellingen (Wtza). Een vereiste voor het aanvragen van een AGB-code (Algemeen Gegevens Beheer) is het lidmaatschap van de Nederlandse Beroepsvereniging voor de Kraamverzorgenden (NBvK). De NBvK fungeert als belangenbehartiger voor kraamverzorgenden.
Daarnaast is het belangrijk om te voldoen aan kwaliteitseisen. Het behalen van het HKZ-certificaat (Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector) wordt vaak ondersteund door coöperaties of platforms. Ook het hebben van de juiste kwaliteitsmanagementsysteem- en facturatiesoftware is essentieel voor een professionele bedrijfsvoering.
Om schijnzelfstandigheid te voorkomen, is het van belang dat de juridische relatie met de cliënt of opdrachtgever correct is. Bij sommige organisaties sluit de kraamverzorgende zelf de zorgovereenkomst met de cliënt, wat bijdraagt aan een zelfstandige positie. Ook het individueel aanleveren van gegevens bij het Kwaliteitsinstituut, in plaats van als anonieme organisatie, benadrukt de zelfstandigheid. Regelmatige advisering door juristen en fiscalisten wordt aanbevolen om juridische valkuilen te vermijden.
Ondersteuning en Netwerken
Zelfstandig ondernemerschap betekent niet dat men er alleen voor staat. Er bestaan verschillende coöperaties en organisaties die ondersteuning bieden. Een voorbeeld is Coöperatie KZG. Zij koppelen nieuw toegelaten zelfstandigen aan een ervaren lid in de regio. Deze ‘buddy’ fungeert als persoonlijke hulp en vraagbaak om wegwijs te raken in de werkwijze en software.
Naast persoonlijke begeleiding bieden dergelijke organisaties vaak ondersteuning bij: * Het behalen van het HKZ-certificaat. * Het verkrijgen van benodigde software. * Workshops en scholing. * Behartiging van belangen bij de branchevereniging, regionale samenwerkingsverbanden en zorgverzekeraars.
De voordelen van dergelijke samenwerkingen reiken verder dan alleen praktische ondersteuning. Het vergroot het netwerk en biedt administratieve, fiscale en juridische voordelen, waardoor de zelfstandige zich volledig kan focussen op de zorgverlening.
Financiële Aspecten: Tarieven en Inkomsten
De verdiensten als zzp’er in de kraamzorg variëren aanzienlijk en zijn afhankelijk van de wijze waarop men werkt (onderaannemer of eigen cliënten) en het tarief dat men weet te bedingen. In de basis bepaalt de zzp’er zelf het uurtarief, rekening houdend met kosten voor de zaak, eventueel ingeschakelde hulp en promotie. Ook de kosten voor de eigen oude dag moeten in het tarief worden verwerkt.
Voor 2025 wordt het gemiddelde zzp-tarief voor kraamzorg geschat op een breed scala, variërend van €25 (laag) tot €45 (hoog) per uur. Deze variatie hangt af van de organisatie waarmee wordt samengewerkt en de specifieke afspraken.
Wat betreft de maandelijkse en jaarlijkse inkomsten tonen beschikbare data een breed spectrum. De laagste geschatte verdiensten per maand liggen rond de €3.570, terwijl de hoogste verdiensten kunnen oplopen tot ongeveer €6.426 per maand. Op jaarbasis betekent dit een laag inkomen van circa €39.270 en een hoog inkomen van ongeveer €70.686. De keuze voor het werken als onderaannemer versus het werven van eigen cliënten via ongecontracteerde zorg speelt hierbij een cruciale rol. Bij onderaannemerschap wordt het tarief bepaald door vraag en aanbod, terwijl bij eigen cliënten het Nza-tarief als leidraad dient.
Conclusie
De ontwikkeling naar zelfstandig ondernemerschap in de kraamzorg biedt aanzienlijke kansen voor professionals die op zoek zijn naar meer vrijheid en een hoger inkomen. De keuze voor een werkvorm – of dit nu via onderaannemerschap voor gecontracteerde organisaties is of het werken voor eigen cliënten – brengt specifieke financiële en operationele implicaties met zich mee. Het is essentieel om de juridische en administratieve verplichtingen, waaronder de Wkkgz, Wtza en het lidmaatschap van de NBvK, goed in kaart te brengen.
Ondersteuning door coöperaties en platforms kan het startproces vergemakkelijken en zorgen voor een stabiel netwerk en kwaliteitsborging. De financiële opbrengsten variëren, maar kunnen aanzienlijk zijn, afhankelijk van het uurloon en het aantal uren dat wordt gewerkt. Een zorgvuldige voorbereiding en het maken van bewuste keuzes ten aanzien van samenwerking en tariefstelling zijn doorslaggevend voor een succesvolle loopbaan als zelfstandig kraamverzorgende.