Inleiding
Buikgriep, medisch gekend als gastro-enteritis, is een veelvoorkomende aandoening bij kinderen die wordt gekenmerkt door een ontsteking van het maag-darmslijmvlies. Deze aandoening manifesteert zich door braken, diarree, koorts en een gebrek aan eetlust. De aandoening is doorgaans besmettelijk en wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door virussen, zoals het rotavirus, adeno-virus of norovirus. In sommige situaties kan een bacterie of parasiet de oorzaak zijn, bijvoorbeeld door inname van besmet voedsel. Een belangrijke complicatie, vooral bij jonge kinderen, is uitdroging. Het verlies van water en zout via braken en diarree kan leiden tot een ernstig vochttekort. Het tijdig herkennen van de verschijnselen van uitdroging en het toepassen van de juiste vocht- en voedingsmaatregelen zijn essentieel voor een goed herstel.
Verschijnselen en klachten
Bij buikgriep treedt er een infectie op van het maag-darmslijmvlies, vaak gelokaliseerd in de dunne darm, maar ook de maag en dikke darm kunnen zijn aangedaan. De ziekte begint meestal plotseling. De meest voorkomende verschijnselen zijn braken (overgeven), diarree, koorts en een gebrek aan eetlust. Sommige kinderen klagen over buikpijn. In de ontlasting kan soms bloed of slijm voorkomen. Door de infectie verliest het kind water en zout via de ontlasting en het braken, wat leidt tot gewichtsverlies en het risico op uitdroging.
De klachten kunnen variëren in ernst. Naast de gastro-intestinale klachten kunnen kinderen suf worden en minder plassen. De urine kan donkerder van kleur zijn. Buikgriep gaat in de meeste gevallen vanzelf over binnen een week. De diagnose wordt in de thuissituatie gesteld op basis van de symptomen; onderzoek naar de exacte verwekker is vaak niet noodzakelijk voor de behandeling.
Herkenning van uitdroging
Uitdroging (dehydratie) is de belangrijkste complicatie van buikgriep bij kinderen. Dit komt doordat het lichaam via braken en diarree grote hoeveelheden vocht verliest. Vooral kinderen jonger dan één jaar lopen een verhoogd risico. Het is cruciaal voor ouders en verzorgers om de tekenen van uitdroging te herkennen. De ernst van de uitdroging is vaak af te lezen aan het aantal en de intensiteit van de symptomen.
De verschijnselen van beginnende tot matige uitdroging zijn onder andere: - Dorst; - Een droge mond; - Minder plassen (minder dan eenmaal per 6 uur) of een droge luier bij baby's; - Huilen zonder tranen; - Snelle hartslag; - De elasticiteit van de huid neemt af (de huidploog blijft langer staan); - Bij baby's kan de fontanel (de zachte plek op het hoofd) ingezakt zijn; - Sufheid en vermoeidheid.
Hoe meer van deze verschijnselen aanwezig zijn, hoe ernstiger de uitdroging is. Bij extreme uitdroging kan het kind suf raken, niet goed wakker te krijgen zijn, of in de war reageren. Een kind dat suf is of niet goed wakker te krijgen is, heeft dringend medische hulp nodig.
Behandeling: Vochttoediening
De behandeling van buikgriep richt zich in de eerste plaats op het voorkomen en tegengaan van uitdroging. Het is van belang dat het kind weer voldoende vocht binnenkrijgt. Medicijnen tegen de buikgriep worden over het algemeen niet aanbevolen, omdat deze de klachten soms kunnen verergeren.
ORS (Orale Rehydratievloeistof)
De meest effectieve manier om vocht en zouten aan te vullen, is door het geven van een oplossing van water, glucose en zout, bekend als ORS (Orale Rehydratievloeistof). Wanneer het kind nog waterdunne ontlasting heeft, dient er extra ORS te worden gegeven om het vochttekort aan te vullen. Weigert het kind deze extra ORS, is dit meestal een teken dat er geen ernstig vochttekort meer aanwezig is.
Drinkadviezen
Kleine beetjes tegelijk geven is vaak beter dan grote hoeveelheden in één keer, vooral als het kind moet overgeven. Appelsap verdund met water wordt vaak goed opgenomen, maar grote hoeveelheden onverdund appelsap worden afgeraden vanwege de kans op gistingsdiarree. Gistingsdiarree uit zich in een opgezette, rommelende buik en dunne, schuimende ontlasting met een zure geur. Andere dranken die geschikt zijn, zijn water, thee, Roosvicee of Karvan Cevitam. Koolzuurhoudende dranken worden afgeraden.
Ernstige uitdroging
Indien het kind thuis onvoldoende drinkt of blijft braken, en tekenen van ernstige uitdroging vertoont, is medische interventie nodig. De huisarts kan het kind, indien nodig, doorverwijzen naar het ziekenhuis. In het ziekenhuis kan het vochttekort worden aangevuld door het toedienen van ORS via een maag-neussonde (een slangetje via de neus in de maag). Dit gebeurt meestal in kleine porties over een periode van 4 tot 6 uur. In zeldzame gevallen, wanneer dit niet lukt, wordt er een infuus gegeven.
Voedingsadviezen
Naast vocht is het belangrijk dat het kind weer normale voeding krijgt zodra dit tolereerbaar is. De dagelijkse voeding kan bestaan uit normale voeding voor de leeftijd van het kind. Er zijn echter bepaalde voedingsmiddelen die minder geschikt zijn tijdens de herstelfase vanwege de kans op klachten of verergering van de diarree.
Geschikte voedingsmiddelen
- Brood: Niet te vers brood, bij voorkeur wit of lichtbruin.
- Beleg: Besmeerd en belegd naar keuze; houd hierbij zoveel mogelijk de voorkeur van het kind aan.
- Warme maaltijd: Aardappelen, rijst, groente naar keuze, vlees, vis of kip, en een toetje naar keuze.
- Tussendoortjes: Toastjes, biscuitjes, rijstwafels, soepstengels.
- Melkproducten: Melkproducten naar keuze zijn toegestaan.
Afgeraden voedingsmiddelen
- Erg vet voedsel: Dit kan de maag zwaar belasten.
- Ontbijtkoek: Vanwege de textuur kan dit een 'bal' vormen in de maag waar spijsverteringssappen niet goed bij kunnen.
- Gasvormende voedingsmiddelen: Denk hierbij aan uien, kool en spruiten.
- Koolzuurhoudende dranken: Deze kunnen de maag irriteren.
- Grote hoeveelheden appelsap: Vanwege het risico op gistingsdiarree.
Hygiëne en Preventie
Buikgriepvirussen zijn erg besmettelijk. De virussen bevinden zich in de poep, het braaksel en het speeksel van een besmet persoon. Een kind kan deze virussen via de handen binnenkrijgen. Daarom is het van groot belang om goede hygiëne na te leven om verspreiding binnen het gezin of op een opvanglocatie te voorkomen.
In een ziekenhuisomgeving wordt er bij kinderen met buikgriep vaak isolatieverpleging toegepast. Het kind wordt dan afgezonderd van andere kinderen om besmettingsgevaar te minimaliseren. Thuis is het belangrijk om vaak handen te wassen en het kind niet te delen met andere kinderen totdat het hersteld is. Vooral jonge kinderen zijn vatbaar voor besmetting, waardoor het vaak voorkomt dat meerdere personen in het gezin ziek worden.
Wanneer contact opnemen met een arts
Hoewel buikgriep in de meeste gevallen vanzelf overgaat, zijn er situaties waarin medische hulp onmisbaar is. De volgende signalen vereisen direct contact met de huisarts of een ziekenhuis: - Het kind is suf of niet goed wakker te krijgen. - Het kind is in de war of reageert anders dan normaal. - Het kind heeft een droge mond en plast minder dan eenmaal per 6 uur (of heeft een droge luier). - Het kind huilt zonder tranen. - Het kind heeft een snelle hartslag. - Het kind kan of wil niet drinken. - Het kind heeft koorts die langer dan 3 dagen aanhoudt (specifieke richtlijnen over koortsduur zijn in de gegeven bronnen niet gespecificeerd, maar algemene waakzaamheid is geboden). - Bij baby's is de fontanel ingezakt.
Bij twijfel over de toestand van het kind is het altijd verstandig om de huisarts te raadplegen. De huisarts kan beoordelen of ziekenhuisopname noodzakelijk is voor het aanvullen van het vochttekort of verdere behandeling.
Conclusie
Buikgriep bij kinderen is een aandoening die veel zorg en aandacht vereist, met name rondom het voorkomen van uitdroging. De kern van de behandeling bestaat uit het zorgvuldig toedienen van vocht, bij voorkeur in de vorm van ORS, en het aanpassen van het dieet om de maag-darmfunctie te ondersteunen. Het herkennen van de signalen van uitdroging is van essentieel belang voor ouders en verzorgers. Hoewel de aandoening meestal binnen een week vanzelf overgaat, is het noodzakelijk om bij ernstige symptomen zoals sufheid, het uitblijven van urineproductie en het niet kunnen drinken, direct medische hulp in te schakelen. Door het volgen van de juiste hygiënische maatregelen kan de verspreiding van het virus worden beperkt.