In Nederland is de kwaliteit en veiligheid van kinderopvang een wettelijk verankerd belang. De GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) speelt hierin een centrale rol als toezichthouder. Vooral in de gastouderopvang, waar zorg op kleinschalige, persoonlijke locaties plaatsvindt, is strikte naleving van regelgeving essentieel. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de inspectieprocessen, de vereisten waaraan gastouders moeten voldoen en de consequenties van niet-naleving, exclusief gebaseerd op de beschikbare documentatie over GGD-inspecties.
De wettelijke basis en het doel van inspecties
De GGD houdt toezicht op de kwaliteit van de kinderopvang in Nederland, inclusief de gastouderopvang. Dit toezicht is vastgelegd in de Wet Kinderopvang. Het primaire doel van de GGD-inspecteur is het beoordelen van opvanglocaties op naleving van alle veiligheids-, gezondheids- en pedagogische eisen. Door deze controles wordt gewaarborgd dat kinderen in een veilige en verantwoorde omgeving worden opgevangen.
De inspecties vinden op twee niveaus plaats: bij het gastouderbureau en bij de individuele gastouder op de opvanglocatie. Jaarlijks wordt het gastouderbureau bezocht door de GGD, waarbij het beleid en de administratie worden gecontroleerd. Daarnaast vindt er inspectie plaats bij de gastouders zelf, zowel bij de start van een nieuwe opvanglocatie als doorlopende controles.
Soorten inspecties: Aangekondigd en onaangekondigd
De GGD hanteert twee verschillende methoden van inspectie om een zo volledig mogelijk beeld van de opvang te krijgen.
- Aangekondigde inspectie: Bij deze vorm worden de gastouder en het gastouderbureau vooraf geïnformeerd over het bezoek. Dit geeft de gastouder de gelegenheid om documentatie op orde te brengen en de opvangruimte voor te bereiden. Deze inspectie controleert of de opvang voldoet aan de geldende wet- en regelgeving.
- Onaangekondigde inspectie: De GGD kan ook onverwacht langskomen. Doel van deze inspectie is om een realistisch beeld van de dagelijkse praktijk van de opvang te krijgen. Gastouderbureau NL ondersteunt deze werkwijze volledig en toetst regelmatig de opvanglocatie op veiligheid en gezondheid om gastouders altijd te laten voldoen aan de wettelijke eisen.
De inspectieprocedure en frequentie
De inspectie neemt doorgaans ongeveer een uur in beslag. De inspecteur toetst de gastouder en de opvanglocatie aan de hand van een toetsingskader.
Intensivering van het toezicht
Per 2022 is het toezicht geïntensiveerd. Dit houdt in dat de frequentie van bezoeken is verhoogd. Om de kwaliteit van de opvang beter te borgen, bezoekt de GGD elk jaar 50% van de gastouders. Het streven is dat iedere gastouder in ieder geval eens per 3 jaar wordt geïnspecteerd. Naast de frequentie wordt er ook gewerkt aan het verbeteren van de kwaliteit van het toezicht, in gesprek met GGD GHOR NL en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG).
Voorinspectie en voorbereiding
Voordat een gastouder kan starten met opvang, wordt de locatie bezocht door de GGD. Gastouderbureau NL voert vaak vooraf een uitgebreide voorinspectie uit om te waarborgen dat de opvanglocatie voldoet aan de Wet Kinderopvang. Tijdens deze toetsing worden veiligheid en gezondheid beoordeeld, vastgelegd in de Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RIE). Dit helpt de gastouder goed voorbereid te zijn op de officiële GGD-inspectie.
Wat wordt er gecontroleerd?
De GGD inspecteert een breed scala aan onderdelen. Deze zijn onder te verdelen in juridische, pedagogische, veiligheids- en gezondheidsaspecten.
Juridische en administratieve eisen
- Overeenkomsten: Er moet een overeenkomst bestaan tussen de gastouder en het gastouderbureau.
- Locatie: De opvang vindt plaats op één adres/locatie; de gastouder woont niet in bij de vraagouder.
- Registratie: De gastouder moet geregistreerd staan in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK).
- Personenregister Kinderopvang (PRK): Alle personen die tijdens de opvang aanwezig zijn op de opvanglocatie, moeten juist geregistreerd staan in het PRK en gekoppeld zijn aan het gastouderbureau.
- Dit omvat de gastouder zelf.
- Indien de gastouder in eigen huis opvangt: volwassen huisgenoten en volwassenen die met regelmaat (minimaal één keer per drie maanden een half uur) bij de gastouder thuis komen tijdens de opvang (structureel aanwezigen).
- Stagiaires en vrijwilligers mogen pas starten vanaf het moment dat zij zijn ingeschreven in het PRK en gekoppeld zijn.
- Minderjarige kinderen van de gastouder moeten ook geregistreerd staan.
- Identiteit: De gastouder is in het bezit van een geldig identiteitsbewijs.
Personele eisen
- VOG (Verklaring Omtrent Gedrag): Er is VOG-registratie (PRK) vereist van de gastouder, huisgenoten en structureel aanwezige volwassenen (18+). Het gastouderbureau controleert of alle medewerkers, gastouders, huisgenoten, stagiaires en vrijwilligers een goedgekeurde VOG hebben en deze gekoppeld/geregistreerd zijn in het PRK.
- Diploma's en certificaten: Het originele diploma en een geldig EHBO-certificaat moeten aanwezig zijn.
- Leeftijd en taal: De gastouder is minimaal 18 jaar en spreekt Nederlands of Fries.
- Gezagsituatie: De gastouder is niet ontheven van ouderlijk gezag.
- Kinderen met OTS: Er mogen geen kinderen met een ondertoezichtstelling (OTS) in het gezin zijn.
Veiligheid en gezondheid
- Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RIE): Een actuele RIE (niet ouder dan 1 jaar) is aanwezig, inclusief plan van aanpak. De gastouder kent de inhoud van de RIE en informeert huisgenoten over de risico's.
- Ongevallenformulier: Dit formulier moet aanwezig zijn, en de gastouder moet weten wanneer dit moet worden ingevuld.
- Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling: De meldcode moet bekend en zichtbaar aanwezig zijn, evenals een stappenplan voor handelen volgens deze meldcode.
- EHBO-doos en vluchtplan: Deze moeten aanwezig zijn.
- Fysieke inrichting: De inrichting van de opvangruimte wordt gecontroleerd, zoals slaapruimte, rookmelders en speelvoorzieningen.
- Rookmelders dienen periodiek getest te worden (bijvoorbeeld bij het verzetten van de klok) en er moet een voorraad batterijen aanwezig zijn.
- Aantal kinderen: Er wordt gecontroleerd op het aantal opgevangen kinderen en naleving van de wettelijke maxima.
Pedagogische kwaliteit
- Pedagogisch beleid: Het gastouderbureau moet een duidelijk pedagogisch beleid hebben en hier ook naar handelen.
- Ondersteuning: Er wordt gekeken naar welke ondersteuning het gastouderbureau biedt aan de gastouders.
- Kassiersfunctie: Het bureau moet voldoen aan de 'kassiersfunctie', wat inhoudt dat het de bijdrage van de ouders int en de gastouders op tijd uitbetaalt.
- Contractadministratie: Deze moet aan alle voorwaarden voldoen.
De rol van het gastouderbureau
Het gastouderbureau ondersteunt gastouders actief bij de voorbereiding op en opvolging van GGD-inspecties. De ondersteuning omvat: * Het actueel houden van de RIE en veiligheidsdocumenten. * Controleren van diploma’s, certificaten en registraties. * Voorbereiden op mogelijke vragen van de inspecteur. * Bespreken van het inspectierapport en eventuele verbeterpunten.
Deze ondersteuning is erop gericht dat gastouders er niet alleen voor staan en dat er samen wordt gezorgd voor een veilige, gezonde en professionele opvang.
Na de inspectie: Rapportage en consequenties
Na het bezoek stelt de GGD een inspectierapport op. Hierin staat beschreven hoe de opvanglocatie scoort op alle gecontroleerde onderdelen.
Uitkomsten van de inspectie
- Alles in orde: Als alles in orde is, blijft de registratie in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) behouden.
- Tekortkomingen: Als er tekortkomingen zijn, krijgt de gastouder de kans om deze te herstellen binnen een bepaalde termijn. Gastouderbureau NL bespreekt het rapport en de verbeterpunten met de gastouder.
Ernstige overtredingen en boetes
Bij ernstige overtredingen kan de gemeente maatregelen nemen. Deze maatregelen kunnen bestaan uit: * Een waarschuwing. * Een boete. * Verwijdering uit het LRK (in uitzonderlijke gevallen).
Met name het niet naleven van de registratieplicht in het PRK kan leiden tot hoge boetes. De gemeenten en de GGD controleren maandelijks in het basisregister persoonsgegevens (BRP) of alle huisgenoten gekoppeld zijn. Ontbreekt er iemand, dan kan de gemeente hoge boetes uitdelen, tot wel € 3.000,- per ontbrekend persoon.
Conclusie
De GGD-inspectie is een hoeksteen van het kwaliteitssysteem voor de gastouderopvang in Nederland. De inspecties zijn erop gericht om de veiligheid en het welzijn van kinderen te waarborgen door strikte naleving van de Wet Kinderopvang af te dwingen. De intensivering van het toezicht sinds 2022 onderstreept het belang dat de overheid hecht aan een betrouwbare borging van de kwaliteit. Voor gastouders betekent dit een aanscherping van de verplichtingen, met name op het gebied van administratie, persoonsregistratie (PRK) en veiligheidsmaatregelen zoals de RIE en EHBO. De samenwerking met het gastouderbureau is hierbij cruciaal om te voldoen aan de wettelijke eisen en om sancties, zoals hoge boetes of uitsluiting uit het register, te voorkomen. Zowel de aangekondigde als de onaangekondigde inspecties dienen als mechanisme om continuïteit en kwaliteit te garanderen in de kleinschalige opvang van kinderen.