Het inschrijven en werken als gastouder is een proces dat aan strikte wettelijke voorwaarden is gebonden. Deze voorwaarden zijn vastgelegd in de Wet kinderopvang en zijn erop gericht de veiligheid en kwaliteit van de kinderopvang te waarborgen. Voor aspirant-gastouders is het essentieel om een duidelijk overzicht te hebben van de benodigde diploma's, verplichte verklaringen en de administratieve stappen die gezet moeten worden. Dit artikel beschrijft de volledige procedure, van de initiële kwalificaties tot aan de inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KvK) en de registratie in de landelijke en persoonlijke registers.
Kwalificaties en Opleidingseisen
Om als gastouder te mogen werken, dient men te voldoen aan specifieke opleidingscriteria. De overheid heeft vastgelegd welke diploma's geldig zijn voor de kinderopvang. Het hebben van het juiste diploma is de eerste vereiste voordat men kan starten met de inschrijvingsprocedure.
Geschikte Diploma's
De meest basale eis is een diploma op minimaal MBO-niveau 2. Een voorbeeld van een geldig diploma is het MBO-diploma 'Helpende zorg en welzijn' op niveau 2. Naast dit specifieke diploma erkent de wet ook andere opleidingsniveaus. Personen die in het bezit zijn van een Pabo-diploma of een universitaire titel op het gebied van pedagogiek, voldoen eveneens aan de eis voor een geschikte opleiding.
Indien een aspirant-gastouder een diploma heeft dat niet standaard op de erkende lijst voorkomt, bestaat de mogelijkheid dit diploma te laten toetsen. Dit kan worden aangevraagd bij DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs). Zij onderzoeken of het desbetreffende diploma toch kan worden erkend voor het werken als gastouder. Daarnaast zijn er overgangsregelingen voor oudere certificaten. Een certificaat goed gastouderschap, behaald vóór 2011, of een Ervaringscertificaat (EVC) behaald vóór 1 januari 2012, kan in sommige gevallen volstaan als vervanging van een diploma.
EHBO-certificaat
Naast een pedagogisch of zorggerelateerd diploma is het verplicht om in het bezit te zijn van een geregistreerd certificaat Eerste Hulp aan Kinderen. Dit is een aanvullende voorwaarde naast het diploma. De cursus moet specifiek zijn toegespitst op baby's en kinderen. Een algemene EHBO-cursus is niet voldoende; het dient te gaan om een erkende cursus, zoals die van het Oranje Kruis of Het Rode Kruis. Dit certificaat moet regelmatig worden vernieuwd, doorgaans eens per twee jaar, om de kennis en vaardigheden up-to-date te houden.
Taal en Leeftijd
Er zijn ook niet-diplomagerelateerde eisen. De gastouder moet ten minste 18 jaar oud zijn. Wat de taalvaardigheid betreft, moet de gastouder Nederlands, Fries of een andere erkende streektaal met de kinderen kunnen spreken. Dit is essentieel voor de communicatie en de ontwikkeling van het kind.
Veiligheid en Screening: De Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG)
Werken met kwetsbare personen, zoals kinderen, vereist een zorgvuldige screening. De Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) is een verplicht document voor iedereen die werkt in de kinderopvang, inclusief gastouders.
Doel en Noodzaak van de VOG
De VOG toont aan dat de gastouder in het verleden geen strafbare feiten heeft gepleegd die een risico vormen voor de veiligheid van kinderen. Justis, de instantie die de VOG afgeeft, beoordeelt of er strafbare feiten op de naam staan die relevant zijn voor het werk als gastouder. De overheid wil met deze verplichting de kinderopvang veiliger maken.
Specifieke Vereisten voor de VOG
Voor de inschrijving in het Personenregister Kinderopvang (PRK) is een geldige VOG onmisbaar. De VOG mag bij de inschrijving niet ouder zijn dan twee maanden. Dit betekent dat de aanvraag kort voor de inschrijving moet plaatsvinden. De VOG moet zijn afgegeven voor specifieke functieaspecten, namelijk functieaspect 84 (zorg voor minderjarigen) en/of functieaspect 86 (kinderopvang). Wanneer de VOG niet meer geldig is, moet er een nieuwe worden aangevraagd.
Uitbreiding naar huisgenoten
Wanneer de gastouder de opvang verzorgt in eigen huis, gelden er extra veiligheidsmaatregelen. Naast de gastouder zelf is het ook verplicht voor volwassen huisgenoten en structureel aanwezige personen om een VOG aan te vragen. Dit zorgt ervoor dat de volledige omgeving waarin de kinderen worden opgevangen veilig is.
Inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KvK)
Aspirant-gastouders die kinderen opvangen tegen een vergoeding en dit niet doen voor familie of vrienden, worden gezien als ondernemer. Hierdoor ontstaat de verplichting om zich in te schrijven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel (KvK).
Wanneer is inschrijving verplicht?
De inschrijving bij de KvK is verplicht wanneer de gastouder een dienst levert (opvang van kinderen), hier een vergoeding per uur voor ontvangt, en zaken doet met mensen die niet tot de eigen familie of vriendenkring behoren. Vangt de gastouder alleen kinderen op van familie of vrienden zonder een uurtarief te rekenen en is er geen aansluiting bij een gastouderbureau? Dan wordt de gastouder door de KvK niet als ondernemer beschouwd en is inschrijving niet nodig.
Voordelen van inschrijving
Het inschrijven bij de KvK biedt diverse voordelen. Ten eerste geeft het een officiële status aan de onderneming, wat het vertrouwen van ouders wekt. Het toont aan dat de gastouder een serieuze professional is. Ten tweede brengt het fiscale voordelen met zich mee. Als zelfstandig ondernemer kan men gebruikmaken van de zelfstandigenaftrek, startersaftrek en MKB-vrijstelling, wat kan leiden tot een verlaging van de belastingverplichtingen. Daarnaast geeft het de gastouder meer zelfstandigheid en controle over de eigen onderneming, zoals het zelf bepalen van tarieven en flexibele opvangtijden.
Automatische melding aan de Belastingdienst
Na de inschrijving bij de KvK worden de gegevens automatisch doorgestuurd naar de Belastingdienst. De Belastingdienst informeert de gastouder over de start van het nieuwe bedrijf; een aparte aanmelding bij de Belastingdienst is hierdoor niet nodig.
Aansluiting bij een Gastouderbureau
Naast de inschrijving bij de KvK is het verplicht om zich aan te sluiten bij een gastouderbureau dat is opgenomen in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Dit bureau bemiddelt tussen ouders en gastouders.
Rol en functie van het bureau
Een gastouderbureau regelt en begeleidt de opvang. Zij helpen bij het vinden van geschikte gastouders voor ouders. Wanneer ouders en gastouder elkaar hebben gevonden via het bureau, ondersteunt de bemiddelingsmedewerker bij het opstellen van een contract. In dit contract staan afspraken over de opvangdagen, tijden, kosten en verantwoordelijkheden. Jaarlijks vindt er vaak een evaluatiemoment plaats, geïnitieerd door het bureau, om de kwaliteit van de opvang te bewaken.
Inschrijving in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK)
Het gastouderbureau schrijft de gastouder in in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Een geldige VOG is hier een vereiste voor. De inschrijving in het LRK is essentieel voor de wettelijke erkenning. Vanaf 1 juli 2026 mag een gastouder zich aansluiten bij maximaal twee gastouderbureaus. Eerder was het mogelijk om bij meerdere bureaus aangesloten te zijn, maar de regelgeving wordt hierin aangescherpt. Men mag echter geen gastouder zijn voor het eigen bureau.
Inschrijving in het Personenregister Kinderopvang (PRK)
Naast het LRK is er het Personenregister Kinderopvang (PRK). Dit register is specifiek bedoeld voor de screening van personen die werken in de kinderopvang.
Procedure voor inschrijving
De inschrijving in het PRK verloopt via een digitale procedure. De gastouder moet inloggen met behulp van het burgerservicenummer (BSN) en DigiD. Tijdens de inschrijving kan worden aangegeven of men berichten via de Berichtenbox van MijnOverheid of per e-mail wil ontvangen.
Kosten en Koppeling
Voor de inschrijving in het PRK worden kosten gerekend. Na goedkeuring van de VOG bedraagt het inschrijfgeld € 12,-, dat via iDEAL moet worden betaald. Een cruciale stap in het proces is het versturen van een koppelverzoek vanuit het register naar de kinderopvangorganisatie of het gastouderbureau. Dit koppelt de gastouder aan het bureau in het systeem.
Continue screening
Wanneer de gastouder is ingeschreven in het Personenregister Kinderopvang, vindt er continue screening plaats op strafbare feiten die een risico vormen voor het werk. Dit systeem van permanente monitoring draagt bij aan de veiligheid van de kinderopvang. De inschrijving in het PRK is verplicht voor iedereen die werkt in de kinderopvang of structureel aanwezig is bij de opvang.
Administratie en Verzekeringen
Naast de formele inschrijvingen en diploma's rust er op de gastouder een aantal lopende verplichtingen met betrekking tot administratie en verzekeringen.
Administratieve verplichtingen
De gastouder is zelf verantwoordelijk voor het bijhouden van de administratie. Deze administratie moet minimaal 7 jaar worden bewaard. Dit is van belang voor de belastingaangifte en om inzicht te geven in de financiële gang van zaken binnen de onderneming.
Verzekeringen
Het is noodzakelijk om verschillende verzekeringen af te sluiten. De exacte benodigde verzekeringen kunnen per situatie verschillen. Het is raadzaam om bij het gastouderbureau of de brancheorganisatie na te vragen welke verzekeringen van toepassing zijn. Hierbij kan gedacht worden aan een aansprakelijkheidsverzekering.
Conclusie
Het proces om gastouder te worden en te blijven werken, is gereguleerd door een uitgebreid stelsel van wet- en regelgeving. De basis voor het werken als gastouder bestaat uit het bezit van een erkend diploma en een geldig EHBO-certificaat voor kinderen. Veiligheid staat voorop, wat zich vertaalt in de verplichting tot het aanvragen en onderhouden van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) voor zowel de gastouder als eventuele huisgenoten bij opvang aan huis.
Administratief moet de gastouder zich inschrijven bij de Kamer van Koophandel indien er sprake is van ondernemerschap, wat voordelen biedt op het gebied van professionaliteit en belastingen. De wettelijke kaders vereisen verder een aansluiting bij een geregistreerd gastouderbureau en inschrijving in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) en het Personenregister Kinderopvang (PRK). Door het volgen van deze stappen en het voldoen aan alle voorwaarden, kan de gastouder een professionele en veilige opvangomgeving bieden die voldoet aan de kwaliteitseisen van de overheid.