De gastouderopvang in Nederland ondergaat een aanzienlijke verandering met de invoering van nieuwe wetgeving per 1 juli 2026. Het wetsvoorstel gastouderopvang, dat onlangs is aangenomen door de Eerste Kamer, is opgesteld in samenwerking met diverse organisaties waaronder BMK, BK, Nysa, BOinK, VWO, GGD GHOR en VNG. Doel van deze wet is het versterken en borgen van de kwaliteit van de gastouderopvang als volwaardige vorm van kinderopvang. De nieuwe maatregelen leggen een sterke nadruk op pedagogische kwaliteit, veiligheid en een duidelijke structuur voor zowel gastouders als gastouderbureaus. Deze ontwikkelingen vragen om een goede voorbereiding van alle betrokkenen in de sector.
Pedagogische Kwaliteit en Beleid
Een centraal onderdeel van de nieuwe wetgeving is de nadruk op pedagogische kwaliteit. De wet bevestigt dat gastouderopvang moet voldoen aan dezelfde pedagogische basisdoelen als kinderdagopvang en buitenschoolse opvang in kindercentra. Deze doelen staan omschreven in de Wet Kinderopvang en zijn gericht op het veilig en verantwoord opvangen van kinderen.
Gastouderbureaus zijn verplicht om deze pedagogische doelen op te nemen in hun pedagogisch beleidsplan. In dit beleidsplan leggen de bureaus uit hoe zij deze doelen gebruiken om gastouders te ondersteunen bij de begeleiding en ontwikkeling van kinderen. Gastouders dienen dit beleidsplan te kennen en er volgens te werken. Om de kwaliteit verder te waarborgen, moet elke gastouder een pedagogisch werkplan opstellen. Hierin legt de gastouder uit hoe het pedagogisch beleidsplan van het gastouderbureau in de eigen opvang wordt uitgevoerd. Dit werkplan kan flexibel worden vormgegeven; het mag bijvoorbeeld een praatplaat of video zijn. In het pedagogisch werkplan beschrijft de gastouder ook hoe de ontwikkeling van de kinderen wordt gevolgd. Dit hoeft niet uitgebreid te zijn en kan ook een filmpje of collage zijn.
Om de pedagogische kwaliteit te borgen, worden er extra eisen gesteld aan scholing en coaching. Elke gastouder is verplicht om jaarlijks 7 uur permanente educatie te volgen. De gastouder mag deze uren zelf invullen, mits de inhoud bijdraagt aan het bieden van verantwoorde gastouderopvang. Daarnaast krijgt elke gastouder jaarlijks 3 uur pedagogische coaching van het gastouderbureau. Deze coaching richt zich specifiek op het bieden van verantwoorde kinderopvang. Voor nieuw startende gastouders (na 1 juli 2026) gelden aangepaste opleidingseisen. Zij hebben een pedagogische opleiding nodig. De ministeriële regeling bevat een lijst van opleidingen die voldoende pedagogiek bevatten om zelfstandig te kwalificeren, en opleidingen die alleen kwalificeren als een aanvullende pedagogische module is gevolgd. Bestaande gastouders worden door deze wijziging in opleidingseisen niet geraakt. Om te starten als gastouder is het verplicht om een pedagogisch onderdeel te volgen voordat de opvang begint; dit geldt ook alleen voor nieuw startende gastouders.
Organisatorische Eisen voor Gastouders
De nieuwe wetgeving introduceert diverse organisatorische eisen die van toepassing zijn op gastouders. Een belangrijke wijziging betreft het aantal kinderen dat mag worden opgevangen. Voortaan worden de eigen kinderen van de gastouder meegeteld bij het maximum aantal opvangkinderen, tot de leeftijd van acht jaar. Voorheen was de grens tien jaar. De specifieke bezettingseisen zijn als volgt: - Maximaal 6 kinderen van 0–13 jaar (eigen kinderen tot 8 jaar tellen mee). - Maximaal 5 kinderen van 0–4 jaar. - Maximaal 4 kinderen van 0–2 jaar. - Maximaal 2 kinderen van 0 jaar.
Bij de opvang van 3 of meer kinderen (inclusief spelende vriendjes) is een achterwacht verplicht. Deze achterwacht is een volwassene die in geval van nood telefonisch bereikbaar is en binnen 15 minuten aanwezig kan zijn. De achterwacht moet geregeld zijn bij de opvang van 3 of meer kinderen.
Een andere organisatorische verandering is dat gastouders zich bij maximaal twee gastouderbureaus mogen aansluiten. Dit moet zorgen voor een duidelijke verdeling van taken en onduidelijkheid over begeleiding voorkomen. Tijdens een overstap naar een ander bureau mag een gastouder tijdelijk bij drie bureaus zijn aangesloten. Voor gastouders die op 1 juli 2026 bij meer dan twee gastouderbureaus zijn aangesloten, geldt een overgangsregeling: zij mogen de bestaande contracten met ouders uitdienen.
Daarnaast krijgen gastouders recht op kinderopvangtoeslag als hun eigen kinderen worden opgevangen door een andere gastouder. Dit is een nieuwe regeling die per 1 juli 2026 ingaat.
Veiligheid en Gezondheid
Veiligheid en gezondheid zijn fundamentele aspecten van de opvang. De GGD voert inspecties uit om te controleren of de opvanglocaties voldoen aan de wettelijke eisen. Elke nieuwe opvanglocatie die aan een gastouder wordt gekoppeld, wordt door de GGD geïnspecteerd. Gastouderbureaus voeren vooraf samen met de gastouder een uitgebreide voorinspectie uit om te waarborgen dat de opvanglocatie voldoet aan de Wet Kinderopvang. Tijdens deze toetsing worden de veiligheid en gezondheid beoordeeld, en de bevindingen worden vastgelegd in een Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RIE).
De GGD-inspectie controleert op diverse punten. Een overzicht van de controlepunten is: - De woning is volledig rookvrij. - Er is voldoende binnen- en buitenspeelruimte. - Op elke verdieping is een werkende rookmelder (conform Bouwbesluit 2012, sinds 1 juni 2022 verplicht). - Er is een aparte slaapruimte voor kinderen tot 1,5 jaar. - De gastouder beschikt over een VOG-registratie (PRK) voor de gastouder, huisgenoten en structureel aanwezige volwassenen (18+). - Er zijn geen kinderen met een ondertoezichtstelling (OTS) in het gezin. - De gastouder is niet ontheven van ouderlijk gezag. - Een origineel diploma en een geldig EHBO-certificaat zijn aanwezig. - De gastouder is minimaal 18 jaar en spreekt Nederlands of Fries. - De gastouder is in het bezit van een geldig identiteitsbewijs. - Er is een overeenkomst tussen de gastouder en het gastouderbureau. - De opvang vindt plaats op één adres/locatie. - De gastouder woont niet in bij de vraagouder.
Om de kwaliteit van het toezicht te verbeteren, worden er meer GGD-inspecteurs ingezet. Hierdoor kan ieder jaar 50% van de gastouders worden bezocht, wat resulteert in een bezoek aan iedere gastouder minimaal eens per 3 jaar. Over de details van de maatregelen en eventuele overgangsregelingen is op het moment van schrijven nog niet alles bekend; het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werkt de details uit en betrekt hierbij branchepartijen en klankbordgroepen.
Conclusie
De nieuwe wetgeving per 1 juli 2026 introduceert een gestructureerd kader voor de gastouderopvang, gericht op het verhogen van de pedagogische kwaliteit en veiligheid. Gastouders en gastouderbureaus dienen zich voor te bereiden op veranderingen in opleidingseisen, scholingsverplichtingen, het maximum aantal op te vangen kinderen en de administratieve organisatie. De verplichting tot het opstellen van een pedagogisch werkplan, de invoering van een achterwacht bij grotere groepen en de intensivering van GGD-inspecties dragen bij aan een verantwoorde opvangomgeving. Het is van belang dat alle betrokkenen op de hoogte zijn van de nieuwe regelgeving om een soepele overgang naar de nieuwe situatie te garanderen.