Gastouderopvang vormt een essentieel onderdeel van de kinderopvang in Nederland, gereguleerd door de Wet Kinderopvang. Deze vorm van opvang onderscheidt zich van reguliere kinderdagverblijven door de kleinschaligheid en de persoonlijke aandacht, vaak in een huiselijke omgeving. Voor ouders, gastouders en bemiddelingsbureaus is het van groot belang om goed geïnformeerd te zijn over de financiële, juridische en operationele kaders die deze opvang reguleren. Dit artikel belicht de belangrijkste aspecten van gastouderopvang, variërend van tariefstructuur en vergoedingen tot de gevolgen van externe factoren zoals de coronapandemie en de wettelijke verplichtingen voor bureaus.
Tariefstructuur en kosten voor ouders
De kosten voor gastouderopvang kunnen variëren afhankelijk van de locatie en de wijze waarop de gastouder is aangesloten. Over het algemeen worden er twee hoofdvarianten onderscheiden: opvang in het huis van de ouders en opvang in het huis van de gastouder.
Bij opvang in het huis van de ouders wordt vaak een gezinstarief gehanteerd. Dit betekent een vast bedrag per uur, ongeacht hoeveel kinderen thuis of op school zijn. De tarieven voor deze variant liggen doorgaans tussen de 15 en 30 euro per uur. Dit bedrag kan fluctueren omdat het afhankelijk is van de afspraken die worden gemaakt over de fiscale regeling waaronder de gastouder valt, namelijk dienstverlening aan huis (DVAH) of het werken als zzp’er.
Bij opvang in het huis van de gastouder is het uurtarief gemiddeld lager. Volgens de beschikbare gegevens ligt dit gemiddeld rond de 8,10 euro per uur per kind. Naast dit uurtarief dienen ouders rekening te houden met bureaukosten. Deze bureaukosten zijn wettelijk vastgelegd in de Wet Kinderopvang en worden gerekend bovenop het uurtarief van de gastouder. Een specifiek voorbeeld van een gastouderbureau hanteert een uurtarief van 8 euro per kind per uur, inclusief eten, drinken, fruit en tussendoortjes, maar exclusief babyvoeding en luiers. Ook wordt hier melding gemaakt van een minimum van 10 uur berekend per dag.
Voor de vergoeding van deze kosten via de kinderopvangtoeslag hanteert de Belastingdienst maximumuurtarieven. Voor gastouderopvang was het maximumuurtarief in 2020 vastgesteld op 6,27 euro en in 2021 op 6,49 euro. In 2025 is het maximale te vergoeden uurtarief vastgesteld op 8,10 euro per uur per kind. Het is belangrijk op te merken dat dit een maximumbedrag is; het werkelijke bedrag dat ouders terugkrijgen, is afhankelijk van hun inkomen. Ouders betalen tevens altijd een eigen bijdrage. Om inzicht te krijgen in de exacte kosten en vergoedingen, wordt ouders aangeraden een proefberekening te maken via de website van de Belastingdienst. Daarnaast wordt er in de regel tot 230 opvanguur per kind per maand vergoed.
Fiscale en juridische aspecten voor gastouders
De wijze waarop een gastouder zijn werkzaamheden verricht, heeft gevolgen voor de fiscale verplichtingen en de arbeidsvoorwaarden. Er bestaat een onderscheid tussen werken via een regeling dienstverlening aan huis (DVAH) of als zelfstandig ondernemer (zzp’er).
Bij dienstverlening aan huis is er sprake van een tussenvorm van loondienst en zelfstandig ondernemerschap. Wanneer hier voor wordt gekozen, zijn naast het uurloon van de gastouder extra kosten verschuldigd voor doorbetaling bij vakantie en ziekte. Voor vakantie betreft dit vier weken per jaar. Bij ziekte betreft dit zes weken loondoorbetaling met 70 procent van het loon, met twee onbetaalde wachtdagen. Ook betaalt men 8 procent vakantietoeslag. Deze kosten worden vaak verwerkt in het uurtarief dat aan de ouders wordt gerekend. Gastouders die onder deze regeling vallen, dienen er rekening mee te houden dat zij gemiddeld een derde van hun salaris apart moeten houden voor de belastingdienst. Het maandelijkse inkomen is een bruto bedrag, en eenmaal per jaar moet belastingaangifte worden gedaan.
Wanneer een gastouder als zzp’er werkt, zijn ouders geen extra kosten kwijt voor vakantie of ziekte. De gastouder draagt deze risico’s zelf. Echter, om deze kosten te compenseren, vragen zzp’ers vaak een hoger uurtarief. Voor beide varianten is het van belang dat de gastouder beschikt over de juiste papieren. Dit omvat het controleren van het diploma via DUO en het behalen van een EHBO-certificaat voor baby’s en kinderen. Bureaus bieden hier vaak begeleiding bij, zoals hulp bij belastingzaken, het opstellen van contracten en registratie bij de gemeente en GGD.
De invloed van de coronapandemie op opvang en financiën
De coronapandemie heeft een significante impact gehad op de gastouderopvang, zowel operationeel als financieel. Tijdens de lockdowns waren er periodes dat de opvang gesloten was of onder strikte voorwaarden open mocht. Vanaf 8 februari 2021 gingen de kinderdagopvang en gastouderopvang weer volledig open, zoals besloten werd door het kabinet op advies van het Outbreak Management Team (OMT). Hoewel de opvang open was, werden aanvullende maatregelen genomen om verspreiding tegen te gaan, waaronder voorrang bij het aanvragen van een coronatest voor medewerkers van de kinderopvang.
Voor ouders die gedurende de sluiting de opvang doorbetaalden, was er een compensatieregeling voor de eigen bijdrage. De overheid compenseerde de eigen bijdrage van ouders tot aan het maximum uurtarief dat de Belastingdienst hanteerde (6,27 euro in 2020 en 6,49 euro in 2021). Deze compensatie gold voor de periode van 16 december 2020 tot en met 7 februari 2021. Ook ouders die geen kinderopvangtoeslag ontvingen, werden tegemoetgekomen in de eigen bijdrage.
Voor gastouders had de pandemie directe financiële gevolgen. Omdat de opvang vaak hun inkomen is, leidde sluiting door coronabesmetting tot inkomensderving. Om dit te minimaliseren en de veiligheid te waarborgen, werden gastouders geacht kritisch te handelen. De Rijksoverheid deelde informatie over gastouderopvang en corona met aangesloten gastouders. Er werd geadviseerd tot thuistesten voor gastouders, aangezien besmettingen zowel bij gevaccineerde als niet-gevaccineerde gastouders voorkwamen. Daarnaast was het belangrijk om de opvang goed te ventileren en te zorgen voor goede handhygiëne. Een opmerkelijk verschil met reguliere kinderopvang was dat gastouderopvang over het algemeen soepeler omging met de opvang van kinderen met ziekteverschijnselen. Dit legde een gedeelde verantwoordelijkheid bij de ouders om verantwoording te nemen wanneer een kind symptomen had die ook op corona konden wijzen.
Operationele procedures en huisregels
Goede communicatie en duidelijke afspraken zijn cruciaal voor een succesvolle opvangrelatie. Veel gastouderbureaus en gastouders hanteren huisregels die bovenop de overeenkomst van opdracht gelden. Deze regels geven structuur aan de dagelijkse operatie.
Een belangrijk aspect is de betaling en urenregistratie. Bureaus bieden vaak digitale systemen aan, zoals Portabase, waarin gastouders maandelijks de uren invullen. Ouders keuren deze uren goed of af, waarna een factuur wordt opgesteld die via een iDEAL-link betaald kan worden. Na betaling wordt het bedrag, minus de bureaukosten, binnen 24 uur doorgestort naar de gastouder. Het is ook mogelijk om vaste uren af te spreken, waarbij elke 20e van de maand een factuur wordt verzonden op basis van de vaste afgesproken uren. Dit vereist dan geen maandelijkse urenregistratie.
Wat betreft het halen en brengen van kinderen, hanteren regels vaak flexibiliteit binnen bepaalde kaders. Mocht een ouder vertraging hebben, wordt gevraagd dit te melden. Indien een kind door een andere persoon wordt opgehaald, dient dit van tevoren te worden doorgegeven. Wordt dit niet gedaan, dan neemt de gastouder altijd contact op met de ouder voordat het kind wordt meegegeven.
Verder wordt in de huisregels vaak aangegeven dat wanneer de opvang open is, de uren in rekening worden gebracht. Dit geldt ook voor vakanties en vrije dagen van de gastouder, tenzij anders overeengekomen. Over het algemeen wordt er vanuit gegaan dat de opvang open is tijdens de normale bedrijfsvoering, en worden de uren die kinderen zouden hebben doorgebracht bij de gastouder, in rekening gebracht, ongeacht of het kind daadwerkelijk aanwezig is, tenzij specifieke afspraken hierover zijn gemaakt.
De rol van het gastouderbureau
In Nederland is het wettelijk verplicht om gebruik te maken van een gastouderbureau om geregistreerde gastouderopvang te kunnen aanbieden en recht te hebben op kinderopvangtoeslag. Het bureau fungeert als bemiddelaar en waarborgt de kwaliteit en veiligheid. Net als bij kinderdagverblijven zorgt een gastouderbureau, in samenwerking met de GGD inspectie kinderopvang, voor toezicht en begeleiding. Elk bureau wordt jaarlijks gecontroleerd door de inspectie en dient aan dezelfde eisen te voldoen.
De taken van een bureau strekken zich uit van het inventariseren van de opvanglocatie en het opstellen van contracten tot het begeleiden bij belastingzaken en het zoeken of overschrijven van ouders. Het belang van een goed betaalde gastouder wordt door bureaus benadrukt, gezien de belangrijke taak die zij vervullen. De bureaukosten die ouders betalen, dekken deze dienstverlening en de wettelijke verplichtingen.
Conclusie
Gastouderopvang in Nederland is een goed gereguleerde vorm van kinderopvang met een duidelijke structuur voor tarieven, vergoedingen en operationele procedures. De kosten voor ouders zijn afhankelijk van het type opvang en de fiscale regeling van de gastouder, waarbij de Belastingdienst maximumuurtarieven hanteert voor de toeslag. De coronapandemie heeft laten zien dat er financiële vangnetten bestaan voor ouders bij sluiting, maar ook dat gastouders kwetsbaar zijn voor inkomensderving, wat extra aandacht voor hygiëne en testen noodzakelijk maakt. Het gebruik van een gastouderbureau is wettelijk verplicht en biedt waarborgen voor kwaliteit en begeleiding. Duidelijke afspraken, vastgelegd in overeenkomsten en huisregels, zijn essentieel voor een stabiele opvangrelatie waarin het welzijn van het kind centraal staat.