Werken in de kinderopvang is een verantwoordelijke en waardevolle bezigheid. Een specifieke vorm hiervan is het beroep van gastouder. Een gastouder biedt professionele opvang aan kinderen in een huiselijke omgeving, hetzij in eigen woning of bij het gezin thuis. Dit beroep kenmerkt zich door flexibiliteit, persoonlijke aandacht en een ondernemend karakter. In dit artikel wordt een gedetailleerd beeld geschetst van wat het betekent om als gastouder te werken, inclusief de benodigde kwalificaties, de arbeidsmarktkansen, de dagelijkse praktijk en de persoonlijke eigenschappen die essentieel zijn voor succes in dit vakgebied.
De Rol van een Gastouder
Een gastouder is iemand die op kinderen past in de omgeving van zijn of haar eigen huis of bij het kind thuis. De kern van het werk is het bieden van een warme, veilige omgeving waar kinderen persoonlijke aandacht krijgen. Gastouders vangen kinderen op van mensen die werken of studeren. De opvang kan variëren van volledige werkdagen tot naschoolse opvang of zelfs nachtelijke uren, wat duidt op een aanzienlijke flexibiliteit in de werktijden.
Hoewel de functie kan lijken op die van een oppas, gaat de verantwoordelijkheid van een gastouder niet verder dan het op kinderen passen; zij vervullen geen verdere functies zoals een pleegouder dat doet. De meeste gastouders combineren dit werk met ander werk of met de zorg voor hun eigen kinderen, waardoor het een aantrekkelijke optie is voor wie een balans zoekt tussen werk en gezin.
Werkomstandigheden en Ondernemerschap
Gastouders werken doorgaans als freelancers of zelfstandig ondernemers, hoewel ze bijna altijd zijn aangesloten bij een gastouderbureau. Dit bureau speelt een cruciale rol in de bemiddeling; het beoordeelt de deskundigheid van de gastouder en brengt deze in contact met ouders. Gastouders zijn niet in dienst van het bureau en worden rechtstreeks door de ouders betaald.
Ondernemerschap via Franchise
Veel gastouders zijn zelfstandig ondernemer via een franchise-gastouderbureau. Dit houdt in dat minimale investeringen noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld voor het werven van kinderen en het betalen van de diensten van het gastouderbureau. Uiteraard moet de woning geschikt zijn ingericht voor de opvang. Het gastouderbureau ondersteunt gastouders vaak met praktische zaken zoals administratie, oudercontacten en het voldoen aan kwaliteitseisen. Dit stelt de gastouder in staat om zich te focussen op de zorg voor de kinderen.
Samenwerking en Netwerk
Een opvallend aspect van het werk is het gebrek aan een professioneel netwerk met collega's. Gastouders werken voornamelijk met kinderen en het contact met de ouders is vaak informeler dan in een formele organisatie. Contact met beroepsgenoten moet buiten het werk om worden gezocht. Desondanks is de samenwerking met het gastouderbureau een vastgestelde vereiste volgens de Wet kinderopvang. Via het bureau kunnen gastouders ook vaak opleidingen volgen of begeleiding krijgen, en soms materialen aanschaffen.
Kwalificaties en Wettelijke Eisen
Om als gastouder te mogen werken, zijn er wettelijke eisen gesteld aan de deskundigheid. Deze eisen zijn vastgelegd om de veiligheid en kwaliteit van de opvang te waarborgen.
Diploma's en Certificaten
De gastouder moet in het bezit zijn van het mbo-2-diploma Helpende (Zorg en) Welzijn. Andere diploma's kunnen ook voldoende zijn, mits deze eerst gekeurd worden door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO).
Naast een diploma is een geregistreerd certificaat Eerste Hulp aan Kinderen van het Oranje Kruis verplicht. Alternatieve certificaten die voldoen, zijn: - Certificaat Spoedeisende Hulpverlening bij Slachtoffers. - Certificaat Spoedeisende Hulpverlening bij Kinderen van NedCert. - Geregistreerde certificaten van het Nederlands Instituut voor Kwaliteitszorg Training & Advies (Nikta), zoals: - Acute Zorg bij kinderen. - Acute Zorgverlener Module Kind en Omgeving. - Eerstehulpverlener.
Aanvullende Vereisten
Naast de specifieke zorgdiploma's en hulpverleningscertificaten zijn er extra eisen op het gebied van taalbeheersing, gedrag en leeftijd. De meeste hiervan kunnen nageslagen worden op de site van de rijksoverheid.
Inschrijving en Toetsing
Wanneer iemand wil starten als gastouder, moet het gastouderbureau de persoon inschrijven bij de gemeente. Via de gemeente word je getoetst op de geldende eisen. Dit proces zorgt voor een uniforme controle op de geschiktheid van de opvang.
Persoonlijke Eigenschappen en Vaardigheden
Naast de formele kwalificaties is het van groot belang dat een gastouder over de juiste persoonlijke eigenschappen en vaardigheden beschikt. Het werk vraagt veel van de sociale en emotionele competenties.
Essentiële Vaardigheden
Om het werk goed te kunnen doen, is het nodig dat de gastouder het leuk vindt en inhoudelijk interessant vindt. De volgende vaardigheden worden genoemd als belangrijk: - Inlevingsvermogen. - Omgaan met veranderingen. - Flexibiliteit. - Respectvol. - Gevoeligheid. - Analytisch vermogen. - Initiatief ontplooien. - Inzicht in omgeving. - Uitdrukkingsvaardigheid. - Ontspannenheid. - Grenzen aangeven. - Integriteit. - Zelfbeheersing. - Bemiddelingskracht. - Vitaliteit. - Levenslust. - Positiviteit. - Luistervaardigheid. - Spontaniteit. - Sociaal gevoel.
Kernkwaliteiten
Daarnaast zijn bepaalde eigenschappen onmisbaar voor de dagelijkse praktijk: - Overwicht. - Gedrevenheid. - Zelfverzekerdheid. - Empathie. - Behulpzaamheid. - Vriendelijkheid. - Trouw. - Integriteit. - Punctueel.
Arbeidsmarkt en Carrièremogelijkheden
Het arbeidsmarktperspectief voor gastouders wordt als gunstig beschouwd. De vraag naar kinderopvang is over het algemeen hoog, wat zich vertaalt in een goede baankans voor de beroepsfamilie Medewerkers kinderopvang. Op het moment van schrijven waren er 649 vacatures voor deze beroepsgroep.
Flexibiliteit en Omvang van de Opvang
Hoewel de kans op werk gunstig is, is een volledige baan als gastouder niet voor iedereen weggelegd. In de praktijk passen veel gastouders maar op één kind tegelijk, of werken ze slechts twee of drie dagen per week. Ze combineren het werk vaak met andere activiteiten. Gastouders mogen maximaal op zes kinderen tegelijk passen, afhankelijk van de leeftijden, maar in de praktijk is de groep meestal kleiner.
Doorgroeimogelijkheden
Doorgroeimogelijkheden binnen het gastouderschap zijn beperkt. Het beroep is vaak een stabiele functie op zichzelf. De ervaring die wordt opgedaan in de helpende zorg en welzijn kan later wel van pas komen bij het solliciteren naar andere functies in deze sector. De ontwikkeling van een professioneel netwerk is echter beperkt, wat een factor is om rekening mee te houden bij de langetermijnloopbaanplanning.
Praktische Zaken voor Startende Gastouders
Voor diegenen die overwegen om als gastouder te beginnen, zijn er verschillende praktische stappen te ondernemen.
Werving en Bemiddeling
Via een gastouderbureau worden vraagouders (ouders die opvang zoeken) en gastouders geworven, geselecteerd en bij elkaar gebracht. Platforms zoals Sitly spelen hier ook een rol in, door gastouders in contact te brengen met gezinnen in de buurt. Een geregistreerde gastouder krijgt direct toegang tot een lijst met gezinnen die op zoek zijn naar kinderopvang. De beschikbaarheid van banen verschilt per regio; in grote steden als Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Groningen zijn vaak honderden tot duizenden beschikbare banen te vinden.
Opleiding en Begeleiding
Gastouders die aangesloten zijn bij een bureau hebben vaak toegang tot opleidingsmogelijkheden en begeleiding. Dit kan variëren van hulp bij bijscholing tot het verkrijgen van benodigde materialen voor de opvang. De ondersteuning door het bureau is erop gericht om de kwaliteit van de opvang te waarborgen en de gastouder te ontlasten in administratieve taken.
Huisvesting
Een essentiële voorwaarde is dat de opvanglocatie, meestal de eigen woning, goed ingericht moet zijn. Dit omvat niet alleen de veiligheid van het huis, maar ook de beschikbaarheid van geschikte speelruimte en materialen voor de kinderen.
Conclusie
Het beroep van gastouder biedt een unieke combinatie van ondernemerschap, flexibiliteit en betekenisvolle zorg voor kinderen in een huiselijke setting. Hoewel de rol vaak parttime wordt vervuld en gecombineerd wordt met andere activiteiten, is er sprake van een gunstige arbeidsmarkt met voldoende vacatures. De wettelijke eisen zijn duidelijk gedefinieerd, waarbij zowel een specifiek diploma als een hulpverleningscertificaat vereist zijn. Succes in dit vak hangt sterk af van persoonlijke eigenschappen zoals empathie, flexibiliteit en integriteit. Door de bemiddeling van gastouderbureaus en de groeiende vraag naar opvang, blijft het een relevante en toegankelijke optie voor wie wil werken in de kinderopvang.