Gastouders die in Nederland kinderen opvangen, zijn verplicht om hun inkomsten op te geven bij de Belastingdienst. Veel gastouders betalen echter meer belasting dan noodzakelijk is, omdat ze niet op de hoogte zijn van de mogelijkheid om als zelfstandig ondernemer te worden aangemerkt. Het ondernemerschap biedt aanzienlijke fiscale voordelen, maar stelt ook eisen aan de mate van zelfstandigheid, het aantal gewerkte uren en de administratieve organisatie. De keuze voor ondernemerschap hangt af van de feitelijke omstandigheden en de wens om gebruik te maken van specifieke aftrekposten en regelingen. Dit artikel beschrijft de criteria, voordelen en verplichtingen voor gastouders die overwegen om als zelfstandig ondernemer te gaan werken.
Fiscale voordelen en aftrekposten
Wanneer een gastouder door de Belastingdienst wordt aangemerkt als zelfstandig ondernemer, ontstaat er recht op diverse fiscale regelingen die zijn ontworpen om ondernemers te ondersteunen. Deze regelingen leiden tot een aanzienlijke verlaging van de belastingdruk in vergelijking met de regeling Dienstverlening aan huis of het opgeven van inkomsten als ‘resultaat uit overig werk’.
Een belangrijk voordeel is de toegang tot de ondernemersaftrek. Volgens de beschikbare gegevens bestaat er recht op een ondernemersaftrek van € 3.750 (2024). Daarnaast is er de startersaftrek, die gedurende drie jaar kan worden toegepast en € 2.123 (2024) bedraagt. Het is belangrijk op te merken dat de startersaftrek maximaal drie jaar mag worden gebruikt. Een andere relevante regeling is de mk-vrijstelling, die een extra aftrekpost van 13,31% (2024) van de winst mogelijk maakt.
Naast deze specifieke ondernemersaftrekken kunnen gastouders zakelijke kosten altijd in mindering brengen op hun omzet, ongeacht of ze als zelfstandig ondernemer worden aangemerkt. Voorbeelden van aftrekbare kosten zijn een deel van de woonlasten (bij opvang aan huis), aanschaf van speelgoed en materialen, verzekeringen en scholingskosten. Goede administratie is hierbij essentieel; alle bonnetjes en facturen die met het werk te maken hebben, moeten worden bewaard om deze aftrekposten te onderbouwen.
De verlaging van het belastbaar inkomen door deze aftrekposten kan indirect ook leiden tot voordelen bij toeslagen. Doordat het belastbaar inkomen als zelfstandig ondernemer lager wordt, kan er recht ontstaan op een hoger bedrag aan zorgtoeslag, huurtoeslag, kindgebonden budget en/of kinderopvangtoeslag. Het is raadzaam om deze gevolgen mee te nemen in de overweging om als ondernemer te starten.
Criteria voor ondernemerschap
Of een gastouder als zelfstandig ondernemer kan worden aangemerkt, hangt af van de feitelijke omstandigheden. De Belastingdienst hanteert diverse criteria om ondernemerschap vast te stellen. Een van de belangrijkste eisen is het urencriterium. Gastouders moeten minimaal 1.225 uren per kalenderjaar hebben gewerkt ten behoeve van hun onderneming om in aanmerking te komen voor de fiscale voordelen. Deze uren bestaan niet alleen uit de opvanguren zelf, maar tellen ook mee voor bijkomende werkzaamheden. Hieronder vallen onder andere het opruimen en schoonmaken na de opvang, het volgen van cursussen, het voeren van de administratie, het wassen en poetsen van de opvangruimte en spullen, en het halen van boodschappen specifiek voor de opvang. Het is verstandig om deze uren bij te houden in een agenda om aan de vereisten te voldoen.
Naast het urencriterium is de mate van zelfstandigheid cruciaal. Er mag geen sprake zijn van een gezagsverhouding tussen de gastouder en de vraagouders. Dit betekent dat de gastouder zelf de contracten met de vraagouders moet afsluiten en voldoende zelfstandigheid moet tonen ten opzichte van het gastouderbureau. De gastouder moet benadrukken dat hij of zij de risico’s van de onderneming draagt, zoals het risico van onbetaalde facturen. Een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering is dan ook aan te raden.
Een andere voorwaarde is dat de gastouder kinderen van meerdere vraagouders opvangt, waarmee geen familierelatie bestaat. Dit onderstreept de zakelijke aard van de relatie. Ook het feit dat de gastouder geen doorbetaling bij vakantie of ziekte ontvangt, wijst op ondernemerschap. Indien de opvang bij het gezin meer dan vier dagen per week plaatsvindt, kan er sprake zijn van loondienst, waarbij de gastouder in loondienst bij de ouders komt. In dat geval is de regeling Dienstverlening aan huis vaak van toepassing, en is ondernemerschap niet mogelijk of niet wenselijk.
De gastouder moet ook beschikken over voldoende financiële middelen om de onderneming te starten en draaiende te houden. Denk hierbij aan kosten voor leges, aanvraag van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG), aanschaf van de eerste spulletjes voor de opvang, en kosten voor ondernemersverzekeringen, herhaling EHBO-cursussen, themapakketten, vervanging van spullen, en eventuele kosten voor een website of computer. De mate van zelfstandigheid wordt ook beïnvloed door de financiële relatie met het gastouderbureau. Als het gastouderbureau meebetaalt aan kosten zoals EHBO-cursussen, kan dit worden bestempeld als ‘afhankelijkheid’, wat kan leiden tot het mislopen van aftrekposten en een hogere belastingdruk.
Inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen
De manier waarop de inkomsten worden belast, verschilt aanzienlijk tussen gastouders die als ondernemer worden aangemerkt en diegenen dat niet zijn. Gastouders zijn vrijgesteld van BTW-plicht, aangezien kinderopvang onder de BTW-vrijstelling valt. Het is echter noodzakelijk om dit te verifiëren bij de Belastingdienst.
Voor gastouders die niet als ondernemer worden aangemerkt, worden de inkomsten opgegeven bij ‘inkomsten uit overige werkzaamheden’. Hierop gelden de normale tarieven voor inkomstenbelasting. Over de eerste € 10.910,- (met alle andere inkomsten meegerekend) hoeft geen inkomstenbelasting te worden betaald. Over het bedrag tot € 76.817,- moet 35,82% belasting worden betaald, en daarboven geldt een tarief van 49,50%. Voor ouders boven de AOW-leeftijd gelden lagere tarieven. In alle gevallen is de gastouder verplicht om aangifte te doen van de verdiensten.
Wanneer de gastouder wel als zelfstandig ondernemer wordt aangemerkt, geeft hij of zij het inkomen op als ‘winst uit onderneming’. Dit opent de weg naar de eerder genoemde ondernemersaftrekken. Daarnaast is er een specifieke regeling voor de inkomensafhankelijke bijdrage voor de zorgverzekeringswet. Gastouders die als ondernemer worden aangemerkt, moeten over hun inkomen altijd een bijdrage van 5,26% betalen. Het is raadzaam om dit na te vragen bij een boekhouder, gezien de complexiteit van de belastingregels (let op: belastingheffing van 2025).
De gastouder moet zelf een standpunt innemen in de aangifte inkomstenbelasting en premie volksverzekeringen, eventueel via een externe adviseur. Hij of zij beoordeelt of hij of zij voldoet aan de criteria voor ondernemerschap en kiest de juiste inkomenscategorie.
Administratieve verplichtingen en organisatie
Een deugdelijke administratie is essentieel voor gastouders, ongeacht of ze als ondernemer worden aangemerkt. Goede administratie is nodig om zakelijke kosten te onderbouwen en om inzicht te hebben in de financiële positie van de onderneming. Dit omvat het bijhouden van inkomsten en uitgaven, het bewaren van bonnetjes en facturen, en het registreren van gewerkte uren.
Gastouders die als ondernemer starten, moeten zich bewust zijn van de financiële risico’s. Als een factuur niet wordt betaald, is dit het eigen risico van de gastouder. Het is daarom verstandig om afspraken te maken over betalingstermijnen en eventueel incassoprocedures. Ook het afsluiten van een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering wordt aanbevolen om financiële risico’s te beperken.
Naast de financiële administratie is het belangrijk om de eigen pedagogische visie vast te leggen en een eigen contract en huishoudelijk reglement op te stellen. Dit draagt bij aan de professionele uitstraling en de duidelijkheid voor vraagouders. Het gastouderbureau kan hierbij ondersteuning bieden, maar de gastouder blijft zelf verantwoordelijk.
Arbeidsongeschiktheid en pensioen
Als zelfstandig ondernemer bouwt een gastouder niet automatisch pensioen op en is hij of zij niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid. Het is verstandig om hier zelf voor te zorgen. Dit kan door het afsluiten van een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) en het regelen van een pensioenregeling. Deze kosten kunnen vaak worden opgevoerd als zakelijke kosten, mits goed gedocumenteerd. Het ontbreken van deze automatische verzekeringen is een belangrijk verschil met werknemers in loondienst en een aspect dat meegenomen moet worden in de financiële planning.
Flexibiliteit en zelfstandigheid
Een belangrijk voordeel van werken als zelfstandige gastouder is de flexibiliteit. De gastouder bepaalt zelf de werktijden en kan deze aanpassen aan de eigen gezinssituatie. Dit maakt het werk ideaal te combineren met de eigen kinderen of andere verplichtingen. De eigen pedagogische visie kan worden vormgegeven zonder dat er sprake is van een gezagsverhouding met een werkgever. Deze zelfstandigheid is echter ook een verantwoordelijkheid; de gastouder moet zelf zorgen voor inkomsten, verzekeringen en het opbouwen van een klantenkring.
Conclusie
De keuze om als zelfstandig ondernemende gastouder te werken, biedt aanzienlijke fiscale voordelen, zoals de ondernemersaftrek, startersaftrek en mk-vrijstelling, die leiden tot een lagere belastingdruk. Om voor deze regelingen in aanmerking te komen, moet worden voldaan aan strikte criteria, waaronder het urencriterium van 1.225 uren per jaar, het zelfstandig afsluiten van contracten, het ontbreken van een gezagsverhouding en het dragen van ondernemersrisico’s. Een deugdelijke administratie is cruciaal voor het aantonen van deze criteria en het claimen van aftrekposten. Daarnaast moeten gastouders zelf voorzieningen treffen voor arbeidsongeschiktheid en pensioenopbouw. De flexibiliteit en zelfstandigheid zijn aantrekkelijke aspecten, maar brengen ook de verantwoordelijkheid met zich mee voor de volledige bedrijfsvoering. Het is raadzaam om de eigen situatie zorgvuldig te evalueren en advies in te winnen bij een fiscalist of boekhouder om te bepalen of ondernemerschap de juiste keuze is.