Het starten van een eigen gastouderopvang is een significant proces dat zorgvuldige planning en naleving van wettelijke verplichtingen vereist. Deze gids biedt een overzicht van de essentiële stappen en overwegingen voor aspirant-gastouders, gebaseerd op de beschikbare informatie over de branche.
De Rol en Voordelen van een Gastouder
Een gastouder vangt kinderen op, meestal in de eigen woning of in het huis van de vraagouder. Hierbij is er sprake van een kleine groep kinderen, wat zorgt voor een huiselijke sfeer en veel persoonlijke aandacht. De opvang kan variëren van hele dagen tot halve dagen of enkele uren na schooltijd, afhankelijk van de behoefte van de ouders. De kleinschaligheid wordt vaak genoemd als een groot voordeel, waardoor kinderen zich snel thuis voelen.
Voordelen voor Ouders en Gastouders
Voor ouders biedt gastouderopvang flexibiliteit in tijden en een persoonlijke benadering in een knusse setting. Voor de gastouder zelf betekent het werken met kinderen in een eigen onderneming, vaak vanuit huis, met de mogelijkheid om eigen werktijden te bepalen en eigen kinderen te combineren met de opvang van anderen. Het is een aantrekkelijk alternatief voor grootschalige kinderdagverblijven.
Juridische Status en Inschrijving bij de KVK
Voordat men kan starten, is het belangrijk om de juridische status te bepalen. Als gastouder levert men een dienst en ontvangt men een vergoeding per uur van mensen die geen familie of vrienden zijn, wordt men door de KVK gezien als ondernemer. In dit geval is inschrijving in het Handelsregister van de KVK verplicht. Na inschrijving worden de gegevens automatisch doorgezet naar de Belastingdienst, waardoor een aparte aanmelding daar niet nodig is.
Vangt men echter kinderen op van familie of vrienden zonder een uurtarief en is men niet aangesloten bij een gastouderbureau? Dan wordt men niet als ondernemer beschouwd en is inschrijving bij de KVK niet vereist. De minimumleeftijd om te starten als gastouder is 18 jaar.
Aansluiting bij een Gastouderbureau
Een cruciale stap in het proces is de inschrijving bij een gastouderbureau dat is opgenomen in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Men mag zich inschrijven bij meerdere bureaus, maar men kan niet gastouder zijn voor het eigen bureau. Vanaf 1 juli 2026 geldt een nieuwe regel waarbij gastouders zich nog slechts bij maximaal twee gastouderbureaus mogen aansluiten.
Een gastouderbureau speelt een centrale rol in de begeleiding van aspirant-gastouders. Verschillende bureaus bieden een stappenplan aan om het proces soepel te laten verlopen. Dit begint vaak met een vrijblijvend intakegesprek of oriëntatiegesprek, telefonisch of bij de gastouder thuis, om de wensen en mogelijkheden te bespreken. Tijdens dit traject worden benodigde documenten verzameld en wordt getoetst of voldaan wordt aan de voorwaarden.
Opleidingsmogelijkheden
Sommige bureaus bieden een gratis opleiding tot gastouder aan, inclusief persoonlijke begeleiding en ondersteuning bij administratie en regelgeving. Deze ondersteuning kan variëren van hulp bij het opstellen van een persoonlijk stappenplan tot begeleiding bij het openen van de opvang. De focus ligt op het creëren van een opvangvorm die past bij het leven en gezin van de gastouder.
Vereiste Documenten en Registraties
Om legaal te kunnen werken als gastouder, zijn er specifieke documenten en registraties nodig. Deze zijn wettelijk verplicht en dienen te worden aangevraagd voordat de opvang start.
Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG)
Een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) is een essentieel bewijs dat iemand in het verleden niets heeft gedaan waardoor het beroep van gastouder niet mag worden uitgeoefend. De VOG is vereist voor de inschrijving in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Niet alleen de gastouder, maar ook de houder van het gastouderbureau, eventuele bestuurders en bemiddelingsmedewerkers moeten een VOG hebben.
Personenregister Kinderopvang
Naast de VOG moet men zich inschrijven in het Personenregister Kinderopvang. Dit register is bedoeld om de veiligheid van kinderen in de opvang te waarborgen.
Diploma-eisen en EHBO
Een geldig diploma is een vereiste. Minimaal wordt er gezocht naar een diploma op niveau mbo 2 Helpende zorg en welzijn of een vergelijkbaar diploma. Daarnaast is een EHBO-certificaat gericht op kinderen nodig. Sommige organisaties bieden ondersteuning bij het behalen van deze benodigdheden.
Praktische Overwegingen voor de Opvanglocatie
Een belangrijke keuze vooraf is de locatie waar de opvang plaatsvindt. Men kan kiezen voor opvang in de eigen woning of opvang bij de vraagouder thuis. Beide opties hebben voor- en nadelen die afgewogen moeten worden.
Opvang in eigen huis
Werken vanuit huis betekent dat de gastouder de eigen omgeving inricht als opvang. Dit biedt de mogelijkheid om eigen werktijden te bepalen en de regie te houden over de werkzaamheden. Het is belangrijk om te controleren of het bedrijf aan huis wel is toegestaan. De gemeente heeft hier regels voor, die te checken zijn via het Omgevingsloket (regels op de kaart). Ook de verhuurder of hypotheekverstrekker kan voorwaarden stellen in het huur- of hypotheekcontract.
Opvang bij de vraagouder
Wanneer de opvang bij de ouders thuis plaatsvindt, werkt de gastouder in de omgeving van het kind. Dit kan voordelen hebben voor de kinderen, maar betekent dat de gastouder flexibel moet zijn in reizen en werken in andermans huis.
Omgevingsplan en Vergunningen
Ongeacht de locatie moet de plek passen in het omgevingsplan van de gemeente. Via het Omgevingsloket kan worden gecontroleerd of de activiteiten zijn toegestaan. Indien nodig kan een wijziging van het omgevingsplan of een omgevingsvergunning worden aangevraagd. De vergunningcheck in het Omgevingsloket geeft aan of specifieke vergunningen nodig zijn voor de activiteiten.
Het Startproces in Stappen
Het proces om gastouder te worden kan worden opgedeeld in een logische volgorde van activiteiten. Hoewel de exacte volgorde per begeleidende instantie kan variëren, zijn de onderstaande stappen een weergave van het algemene traject:
- Oriëntatie en Gesprek: Een vrijblijvend gesprek om de situatie en mogelijkheden te bespreken. Dit kan telefonisch of bij de gastouder thuis.
- Stappenplan Opstellen: Op basis van het gesprek wordt een persoonlijk stappenplan gemaakt dat past bij de wensen en leven van de aspirant-gastouder.
- Opleiding en Certificering: Starten met een (gratis) opleiding en het behalen van benodigde certificaten, zoals het EHBO-diploma.
- Administratie en Documenten: Het regelen van alle benodigde documenten, zoals de VOG, en het inschrijven in de benodigde registers (LRK, Personenregister). Hierbij is begeleiding vaak inbegrepen.
- Inschrijving en Start: Na het voltooien van de administratieve stappen en het voldoen aan alle eisen, kan de opvang worden geopend en kunnen de eerste gastkinderen worden verwelkomd.
De duur van het totale proces kan variëren, afhankelijk van de snelheid waarmee documenten worden verstrekt en opleidingen worden afgerond. Door de begeleiding van een gastouderbureau wordt het proces vaak versneld en overzichtelijker gemaakt.
Conclusie
Het starten van een gastouderopvang vereist een duidelijke structuur en naleving van wettelijke kaders. Van de juridische status en inschrijving bij de KVK tot de verplichte registraties in het LRK en het Personenregister Kinderopvang, elke stap is essentieel voor een legale en veilige start. De keuze voor de opvanglocatie en de samenwerking met een gastouderbureau zijn bepalend voor de uiteindelijke vorm van de onderneming. Met de juiste voorbereiding en begeleiding is het mogelijk om een succesvolle en huiselijke opvang te realiseren die aansluit bij de behoeften van zowel de gastouder als de ouders.