De gastouderopvang in Nederland staat op het punt een significante transformatie ondergaan. Een wetswijziging, gesteund door een meerderheid van de Tweede Kamer, is gericht op het verhogen van de kwaliteit en professionalisering van deze vorm van kinderopvang. Hoewel de intentie is om de opvang te verbeteren, leeft er ook bezorgdheid over de uitstroom van gastouders en de toegenomen administratieve lasten. De nieuwe regels, die gefaseerd worden ingevoerd en volledig van kracht zullen zijn per 1 juli 2026, leggen de nadruk op pedagogische doelen, coaching, veiligheid en een betere structuur voor gastouders en bureaus. Dit artikel belicht de huidige situatie, de aankomende veranderingen en de implicaties voor ouders, gastouders en gastouderbureaus.
Huidige Stand van Zaken en Kwaliteitsperceptie
De discussie rondom de kwaliteit van gastouderopvang is al enige tijd gaande. Uit onderzoek is gebleken dat het overgrote deel van de gastouderopvang van goed niveau is, ondanks dat het vorige kabinet aanleiding zag om de regels aan te scherpen vanwege een klein deel dat er minder goed voorstond. De staatssecretaris van Sociale Zaken heeft benadrukt dat het "leeuwendeel" van de gastouderbureaus en gastoudergezinnen al voldoet aan de nieuwe eisen, wat suggereert dat de overgang voor velen soepel zal verlopen. Toch is er een zichtbare tendens van uitstroom; steeds meer gastouders stoppen met hun werkzaamheden. Critici vrezen dat strengere regels deze leegloop verder zullen aanwakkeren, terwijl de overheid het belang van gastouderopvang voor de samenleving onderkent en maatregelen wil nemen om deze vorm van opvang toegankelijk en aantrekkelijk te houden.
Bestaande Vereisten voor Gastouders
Voordat de nieuwe wetgeving volledig ingaat, gelden er al diverse eisen waaraan een gastouder moet voldoen. Deze vormen de basis voor de kwaliteitsborging. Gastouders dienen: * Minimaal 18 jaar oud te zijn. * Te beschikken over een diploma van een erkende opleiding. * Geregistreerd te staan in het Personenregister Kinderopvang (PRK) en bij een gastouderbureau in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). * Een geldig certificaat kinder-EHBO te bezitten. * Een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) te hebben, evenals alle huisgenoten. * Te werken volgens een pedagogisch beleidsplan, veiligheids- en gezondheidsbeleid, en de Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling. * Goed telefonisch bereikbaar te zijn en voor vervanging te zorgen bij afwezigheid. * Nederlands te spreken tijdens de opvang. * De opvanglocatie in te richten volgens inrichtingseisen, zoals voldoende speelruimte binnen en buiten en een rookvrije woning.
Daarnaast zijn er regels rondom de groepsgrootte. Een gastouder mag maximaal zes kinderen tegelijkertijd opvangen, inclusief eigen kinderen. Bij de opvang van drie kinderen of meer is een achterwacht vereist, een volwassene die binnen 15 minuten ter plekke kan zijn in geval van een noodgeval.
De Aankomende Wetswijziging: Per 1 Juli 2026
De grootste veranderingen zullen gefaseerd worden doorgevoerd, met als doel de kwaliteit te verhogen en het beroep aantrekkelijker te maken. De focus ligt op het gelijktrekken van de eisen met die van kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang.
Pedagogische Kwaliteit en Begeleiding
Een centraal onderdeel van de nieuwe wetgeving is de verbetering van de pedagogische kwaliteit. Gastouders zullen voortaan werken met duidelijke pedagogische doelen. Hiermee wordt de opvang gestructureerder en beter meetbaar. Om deze doelen te bereiken en deskundig te blijven, is er een verplichting voor permanente educatie en coaching. * Coaching: Gastouders krijgen minstens drie uur pedagogische coaching per jaar van hun gastouderbureau. Dit is bedoeld om hen te ondersteunen in hun pedagogische handelen. * Scholing: Naast de coaching dienen gastouders scholing te volgen om bij te blijven. * Voortgangsgesprekken: Tenminste een keer per jaar vindt er op het opvangadres een voortgangsgesprek plaats met de gastouder.
Administratieve en Organisatorische Veranderingen
Om de kwaliteit en begeleiding te waarborgen, worden er ook organisatorische wijzigingen doorgevoerd: * Maximaal twee bureaus: Gastouders mogen zich aansluiten bij maximaal twee gastouderbureaus. Dit moet leiden tot meer overzicht en betere begeleiding. Tijdens een overstap mag er tijdelijk sprake zijn van drie bureaus. * Rol van de bureaus: De gastouderbureaus nemen een actievere rol op zich om gastouders te begeleiden naar het hogere kwaliteitsniveau. Zij zullen de coaching verzorgen en toezien op naleving van de regels.
Veiligheidsmaatregelen
Veiligheid krijgt een prominentere plek in de nieuwe regelgeving. De bestaande eis voor een achterwacht bij drie of meer kinderen wordt benadrukt, maar er is ook specifieke aandacht voor de beschikbaarheid van deze hulp. De achterwacht moet binnen 15 minuten ter plekke kunnen zijn.
Financiële Implicaties
De invoering van strengere eisen en extra begeleiding brengt kosten met zich mee, zowel voor gastouders als voor gastouderbureaus. De minister is zich bewust van deze financiële lastenverzwaring, die kan bestaan uit extra tijd voor begeleiding en bijscholing. Het is waarschijnlijk dat een deel van deze kosten wordt doorberekend in de tarieven die ouders betalen. Om de toegankelijkheid voor ouders te waarborgen en de negatieve gevolgen van de tariefsverhoging te beperken, is voorgesteld om de maximum uurprijs voor gastouderopvang bij de inwerkingtreding per 2025 extra te verhogen met € 0,21 per uur, bovenop de jaarlijkse indexatie.
Specifieke Aanpassingen voor Gastouders
Voor gastouders zelf verandert er op persoonlijk en praktisch niveau het een en ander.
Eigen Kinderen en Kinderopvangtoeslag
Een opvallende wijziging is de manier waarop eigen kinderen worden meegerekend. Momenteel tellen eigen kinderen tot 10 jaar nog mee voor het maximum aantal op te vangen kinderen. Vanaf de nieuwe wetgeving tellen eigen kinderen tot 8 jaar mee. Hierdoor kan het maximum aantal op te vangen kinderen (zes in totaal) iets toenemen voor gastouders met oudere kinderen, maar de grens wordt strakker voor diegenen met kinderen tussen de 8 en 10 jaar. Daarnaast wordt het mogelijk voor gastouders om kinderopvangtoeslag te krijgen voor hun eigen kinderen als deze worden opgevangen door een andere gastouder. Dit recht gold voorheen alleen voor kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang.
Huisvesting en Praktische Eisen
De eisen aan de opvanglocatie blijven grotendeels gehandhaaf en worden waar nodig verduidelijkt: * Er dient een aparte slaapruimte te zijn voor kinderen jonger dan 1,5 jaar. * De woning moet volledig rookvrij zijn en beschikken over voldoende goed functionerende rookmelders. * Jaarlijks voert het gastouderbureau samen met de gastouder een risico-inventarisatie uit. * Gezondheidsbeleid, waaronder omgang met ziekte, medicijnbeleid, allergieën en voeding, moet vastliggen in het beleidsplan.
De Rol van het Gastouderbureau
Gastouderbureaus fungeren als de spin in het web van de opvang. Zij zijn verantwoordelijk voor de bemiddeling, maar ook voor de kwaliteitsborging. Onder de nieuwe wetgeving nemen zij een nog grotere verantwoordelijkheid op zich: * Begeleiding: Zij begeleiden gastouders naar het hogere niveau en verzorgen de verplichte coaching. * Administratie: De bureaus zorgen voor de facturatie aan ouders op basis van de urenregistratie die de gastouder bijhoudt en ter goedkeuring voorlegt. * Klachtenafhandeling: Gastouderbureaus dienen een klachtenregeling te hebben. Ouders kunnen hier terecht met klachten over de gastouder. Mocht dit niet tot een bevredigende oplossing leiden, dan kan er contact worden opgenomen met het Klachtenloket Kinderopvang of De Geschillencommissie.
De kosten die het gastouderbureau maakt voor begeleiding en scholing kunnen op verschillende manieren in rekening worden gebracht, bijvoorbeeld via een opslag op de uurprijs of een vast bedrag. Het is voor ouders belangrijk om vooraf duidelijkheid te krijgen over wat het bureau doet en hoe de kosten worden berekend.
Overgangsmaatregelen en Onzekerheden
Hoewel de wetgeving duidelijkheid moet brengen, heerst er ook onzekerheid. De zorgen over uitstroom van gastouders zijn reëel. De minister heeft aangegeven dat het doel van de maatregelen niet is om gastouders te laten stoppen, maar juist om ze mee te nemen naar een hoger kwaliteitsniveau. Om de overgang soepel te laten verlopen, worden er overgangsmaatregelen verwacht. De exacte inhoud van deze maatregelen is op basis van de beschikbare informatie nog niet volledig duidelijk, maar ze zijn bedoeld om de praktische invoering voor bestaande gastouders te vergemakkelijken.
Een andere onzekerheid betreft de timing. De strengere maatregelen zouden initieel per 1 januari 2026 in werking treden, maar latere berichtgeving spreekt over 1 juli 2026. Deze afwijking in data wijst op een dynamisch proces waarin de planning kan wijzigen. Gastouders en ouders wordt geadviseerd om de communicatie vanuit de overheid en hun gastouderbureau goed in de gaten te houden.
Conclusie
De aankomende wijzigingen in de wetgeving rondom gastouderopvang markeren een belangrijke stap in de professionalisering van de sector. Door het invoeren van verplichte pedagogische doelen, coaching, scholing en strengere veiligheidsmaatregelen wordt getracht de kwaliteit van de opvang voor kinderen te verhogen. Tegelijkertijd worden er extra eisen gesteld aan de organisatie van het werk voor gastouders, zoals de beperking tot maximaal twee bureaus en het meerekenen van eigen kinderen tot 8 jaar. De financiële gevolgen, die deels worden gecompenseerd door een verhoging van de maximum uurprijs, vormen een aandachtspunt. De grootste uitdaging voor de sector ligt in het begeleiden van bestaande en nieuwe gastouders bij deze overgang, teneinde de gewenste kwaliteitsverbetering te realiseren zonder een ongewenste uitstroom van waardevolle krachten te veroorzaken. De rol van de gastouderbureaus hierin is cruciaal.