Een gastouder biedt kleinschalige professionele kinderopvang in een huiselijke omgeving. Hierbij gelden strikte wettelijke regels over het maximale aantal kinderen dat tegelijkertijd mag worden opgevangen. Een cruciaal aspect van deze regelgeving is dat niet alleen de opvangkinderen, maar ook de eigen kinderen van de gastouder worden meegerekend in de capaciteitsberekening. Deze maatregel is vastgelegd in de Wet Kinderopvang en dient primair als kwaliteits- en veiligheidswaarborg. Het doel is te voorkomen dat een gastouder een te groot aantal kinderen onder hoede krijgt, waardoor de veiligheid en de kwaliteit van de opvang in het geding zouden kunnen komen.
De wettelijke maximale capaciteit
Een geregistreerde gastouder mag volgens de wettelijke normen maximaal zes kinderen tegelijkertijd opvangen, inclusief de eigen kinderen tot een bepaalde leeftijd. Binnen dit totaal van zes kinderen geldt een tweede, specifiekere limiet: er mogen ten hoogste vier kinderen jonger dan vier jaar aanwezig zijn. Deze regel is erop gericht om de intensieve zorg voor baby's en peuters te kunnen blijven garanderen.
De informatie in de verschillende bronnen is op dit punt consistent. Zo stelt bron 2 dat een gastouder maximaal zes kinderen tegelijk mag opvangen, waarvan maximaal vier jonger dan vier jaar. Bron 4 bevestigt dit en voegt toe dat een gastouder maximaal zes kinderen tot 12 jaar mag opvangen, waarbij de eigen kinderen tot 10 jaar worden meegerekend. Het is belangrijk om op te merken dat de leeftijdsgrens voor het meetellen van eigen kinderen (10 jaar) verschilt van de leeftijdsgrens voor de maximale bezetting van vier kinderen onder de vier jaar. Dit betekent dat een eigen kind van 5, 6, 7, 8 of 9 jaar wel meetelt voor het totaal van zes kinderen, maar niet voor de limiet van vier kinderen onder de vier jaar.
De berekening: eigen kinderen tellen mee
De berekening van het aantal kinderen is eenduidig: alle aanwezige kinderen tellen mee, ongeacht of het opvangkinderen of eigen kinderen betreft. Dit principe wordt in bron 1 duidelijk uitgelegd met een voorbeeld. Stel dat een gastouder drie eigen kinderen heeft van 2, 3 en 5 jaar. De twee jongste kinderen (2 en 3 jaar) vallen onder de categorie 'onder de 4 jaar'. Het oudste kind (5 jaar) valt onder de categorie '4-12 jaar'. In dit geval mag de gastouder nog drie kinderen onder de 4 jaar opvangen, omdat er al twee eigen kinderen in die categorie aanwezig zijn. De limiet van vier kinderen onder de vier jaar is hiermee bereikt. Daarnaast mag de gastouder nog twee kinderen in de categorie 4-12 jaar opvangen (één eigen kind van 5 jaar en maximaal twee opvangkinderen), zodat het totaal op zes kinderen uitkomt.
Deze berekeningsmethode zorgt voor een transparant systeem waarin de totale groepsgrootte altijd binnen de perken blijft. Het voorkomt dat een gastouder door de aanwezigheid van eigen kinderen onbedoeld een grotere groep onder hoede krijgt dan wettelijk is toegestaan. Dit is een fundamentele waarborg voor de veiligheid van de opvang.
Uitzonderingen en flexibiliteit in de praktijk
Hoewel de regels strikt zijn, kent de praktijk enkele uitzonderingen en vormen van flexibiliteit. Deze zijn echter wel begrensd en mogen de veiligheid niet in gevaar brengen. Bron 1 en bron 4 beschrijven enkele situaties waarin soepelheid mogelijk is.
Ten eerste bestaat er een uitzondering voor broertjes en zusjes. Wanneer een gezin meerdere kinderen heeft die samen naar dezelfde gastouder gaan, mag het maximale aantal soms tijdelijk worden overschreden. Deze flexibiliteit voorkomt dat gezinnen moeten worden opgesplitst over verschillende opvangadressen. Een voorbeeld is een gezin met drie kinderen die alle drie naar dezelfde gastouder gaan. Hoewel het totaal van drie kinderen in dit geval de limiet van vier kinderen onder de vier jaar niet overschrijdt, illustreert het beginsel dat meerdere kinderen uit één gezin enige coulance krijgen.
Ten tweede kan er soepelheid zijn bij kortdurende situaties. Denk aan een breng- of haalmoment waarbij een kind eerder wordt gebracht of later wordt opgehaald, waardoor er korte tijd één extra kind aanwezig is. Zulke praktische momenten worden met gezond verstand beoordeeld, mits de veiligheid gewaarborgd blijft. Het gaat hier dus om zeer tijdelijke overschrijdingen, niet om structurele uitzonderingen. Bron 1 benadrukt dat structureel meer dan vijf kinderen onder de vier jaar opvangen niet is toegestaan. Als een gastouder regelmatig in een dergelijke situatie komt, moet de planning worden aangepast of moet in overleg met het gastouderbureau naar een oplossing worden gezocht.
Het belang van registratie en kwaliteitswaarborg
Een essentieel onderscheid is dat tussen geregistreerde en niet-geregistreerde gastouders. Alleen geregistreerde gastouders vallen onder de wettelijke regelgeving en de daaraan verbonden kwaliteitscontroles. Niet-geregistreerde gastouders vallen buiten deze kaders, en ouders kunnen geen kinderopvangtoeslag aanvragen voor opvang bij hen.
De registratie in het Landelijk Register Kinderopvang is een kwaliteitswaarborg. Geregistreerde gastouders en de gastouderbureaus waarmee ze samenwerken, worden gecontroleerd door de GGD. Zoals bron 4 aangeeft, vindt de inspectie van een gastouderbureau jaarlijks plaats, terwijl gastouders steekproefsgewijs worden gecontroleerd. Tijdens deze inspectie controleert de toezichthouder onder andere de risico-inventarisatie en de ongevallenregistratie. De gastouder is verplicht jaarlijks een risico-inventarisatie uit te voeren, waarin alle veiligheids- en gezondheidsrisico's van de ruimtes waar de kinderen verblijven in kaart worden gebracht.
De strikte normen voor geregistreerde gastouders bieden ouders zekerheid. De regel dat eigen kinderen worden meegerekend, is onderdeel van dit stelsel. Het zorgt ervoor dat de groepsgrootte beheersbaar blijft en de gastouder voldoende tijd en aandacht kan blijven geven aan elk kind. De kleinschaligheid van de opvang, met maximaal zes kinderen en een vast gezicht als gastouder, wordt door bron 5 genoemd als een groot voordeel voor de continuïteit en persoonlijke aandacht voor het kind.
De praktische organisatie voor de gastouder
Naast de wettelijke kaders vraagt het werken met meerdere kinderen van verschillende leeftijden om een goede organisatie. Bron 1 noemt het belang van een dagindeling waarin activiteiten, maaltijden en rusttijden goed gepland moeten worden. De werkdruk varieert sterk per aantal kinderen. Sommige gastouders kiezen ervoor om niet het maximale aantal kinderen op te vangen, maar bewust kleinschaliger te werken om meer rust en aandacht per kind te kunnen bieden.
De keuze voor een eigen gastouderopvang is persoonlijk en hangt af van de thuissituatie, de gewenste flexibiliteit en de soort opvang die men wil bieden (alleen voor kinderen tot 4 jaar of ook buitenschoolse opvang). Gastouders zijn zelfstandig ondernemers en vallen niet in loondienst van een gastouderbureau. Ze mogen alleen via een geregistreerd gastouderbureau werken en rechtstreeks betalingen van ouders ontvangen is niet toegestaan volgens de Wet Kinderopvang.
Conclusie
De regel dat eigen kinderen worden meegerekend in het maximumaantal van zes kinderen en vier kinderen onder de vier jaar is een hoeksteen van het Nederlandse stelsel voor gastouderopvang. Deze maatregel garandeert dat de kleinschaligheid en persoonlijke aandacht, die de kern vormen van gastouderopvang, daadwerkelijk worden gewaarborgd. Door de strikte berekening, waarin zowel opvangkinderen als eigen kinderen worden betrokken, wordt voorkomen dat een gastouder te zwaar wordt belast en daalt de kwaliteit van de zorg. De wettelijke kaders, ondersteund door GGD-inspecties en registratie in het Landelijk Register Kinderopvang, bieden ouders een betrouwbare basis voor het kiezen van een veilige en passende opvang voor hun kinderen.