Het overlijden van een ouder of beide ouders is een ingrijpende gebeurtenis, niet alleen emotioneel, maar ook juridisch en praktisch. Voor kinderen betekent dit een onzekere tijd waarin duidelijkheid over hun toekomst van het grootste belang is. In de context van de kinderopvang en het gezinsleven is het essentieel dat deze zaken goed geregeld zijn. De bronnen bieden een schat aan informatie over de juridische procedures rondom voogdij, de afwikkeling van de erfenis en de praktische stappen die gezinnen moeten nemen. Dit artikel vat deze informatie samen en biedt een gestructureerd overzicht voor ouders, verzorgers en professionals in de kinderopvang.
Juridische aspecten van voogdij na overlijden
Wanneer beide ouders komen te overlijden, staan kinderen er in eerste instantie alleen voor, maar de wetgeving voorziet in mechanismen om de zorg voort te zetten. Het is van cruciaal belang dat ouders tijdig nadenken over de voogdij en deze vastleggen.
De rol van het testament en het gezagsregister
Ouders kunnen hun wensen voor de voogdij op twee manieren vastleggen: in een testament en via het gezagsregister. In het testament kunnen naast de benoeming van een voogd ook nadere wensen worden opgenomen. Het gezagsregister biedt een specifieke procedure via de rechtbank. Door het invullen van een formulier ‘verzoek tot registratie in het gezagsregister van voogdij na overlijden’ kunnen ouders vastleggen wie zij als voogd aanwijzen. Dit formulier kan digitaal via DigiD worden ingediend of naar de rechtbank worden gezonden. Een belangrijk detail is dat, indien zowel in het testament als in het gezagsregister een voogd is aangewezen, de meest recente registratie geldt.
De procedure voor de aangewezen voogd
Wanneer een met het gezag belaste ouder overlijdt, dient de aangewezen voogd de voogdij te aanvaarden. Dit is geen automatisch proces; de voogd kan de voogdij ook weigeren. Om de voogdij te aanvaarden, moet de voogd een verklaring afleggen op de griffie van de rechtbank. Deze verklaring moet worden afgelegd binnen veertien dagen nadat de benoeming aan de voogd is betekend. Als de voogd deze verklaring niet binnen de gestelde termijn aflegt, blijft de voogdij openstaan en zal de rechtbank alsnog een voogd moeten benoemen.
Wat gebeurt er als er niets is geregeld?
Als er geen voogd is aangewezen door de ouders, hangt de situatie af van de gezagssituatie voor het overlijden. * Bij gezamenlijk gezag: Als één ouder overlijdt, krijgt de andere ouder automatisch het eenhoofdig gezag. De kinderen gaan in de regel naar deze ouder. * Bij eenhoofdig gezag: Als de gezaghebbende ouder overlijdt, zal de rechter een voogd benoemen. Hierbij wordt doorgaans advies gevraagd aan de Raad voor de Kinderbescherming. De rechter onderzoekt of het kind bij de nog levende ouder (indien aanwezig) of bij een derde kan worden geplaatst en maakt altijd een belangenafweging.
Praktische stappen na een overlijden
Naast de juridische voogdij brengt het overlijden van een dierbare veel praktische en financiële verantwoordelijkheden met zich mee. De erfgenamen zijn verantwoordelijk voor de afwikkeling van de nalatenschap.
De erfenis en de rol van de erfgenaam
Wanneer iemand overlijdt, moeten erfgenamen veel regelen, zoals de uitvaart en belastingaangifte. Het is allereerst belangrijk om te controleren of men erfgenaam is. Een erfgenaam moet de erfenis aanvaarden of verwerpen. Wordt de erfenis verworpen, dan is men geen erfgenaam meer en hoeft men niets te regelen. Is het minderjarige kind erfgenaam, dan moet de ouder of voogd de erfenis namens het kind regelen. Indien er geen executeur is, moeten erfgenamen alles samen regelen of een boedelvolmacht maken, waarbij één of meer personen worden aangewezen om alles te regelen. Als er slechts één erfgenaam is, regelt deze alles alleen.
De uitvaart
Een van de eerste taken is het regelen van de begrafenis of crematie. Dit moet worden gedaan door een uitvaartondernemer. De uitvaart mag plaatsvinden vanaf 36 uur na het overlijden tot uiterlijk 6 werkdagen na het overlijden. Afwijkingen hiervan vereisen toestemming. * Kosten: Als de overledene een uitvaartverzekering had, betaalt de verzekeraar de kosten. Als er geen verzekering is of de verzekering dekt niet alle kosten, moeten erfgenamen soms voorschieten. Dit bedrag wordt meestal terugontvangen bij de verdeling van de erfenis, zelfs als men geen erfgenaam is. Bij een laag inkomen en onvoldoende geld in de erfenis kan bijzondere bijstand worden aangevraagd. * Zaakwaarneming: Soms kan men bij de uitvaartondernemer ‘tekenen als zaakwaarnemer’, waardoor geen kosten hoeven te worden voorgeschoten. * Geen regeling: Als niemand de uitvaart regelt, doet de gemeente dit. De kosten worden verhaald op de erfenis. Als er geen geld in de erfenis zit, kan de gemeente de kosten terugvragen van de familie (kinderen, ouders, stiefouders, schoonouders), ook als zij geen erfgenaam zijn of de erfenis hebben verworpen.
Melden van het overlijden
Het overlijden moet worden gemeld bij de gemeente (aangifte van overlijden). Meestal doet de uitvaartonderneming dit, maar het kan ook zelf. Hiervoor is een verklaring van overlijden nodig van het ziekenhuis, verzorgingshuis of de huisarts. De gemeente maakt een akte van overlijden en meldt het overlijden bij instanties zoals de Belastingdienst, UWV en SVB. Dit zorgt ervoor dat uitkeringen en toeslagen stoppen. Het paspoort of identiteitsbewijs van de overledene moet worden ingeleverd bij de gemeente.
Financiële en administratieve afwikkeling
De financiële zaken vereisten zorgvuldige afhandeling om ongewenste consequenties te voorkomen.
Schulden en verzekeringen
Bij het afwikkelen van de erfenis is het belangrijk om alert te zijn op schulden en betalingsachterstanden. * Betalingsachterstanden: Als een verzekeraar melding maakt van een betalingsachterstand, moet men voorzichtig zijn. Het spreken van een betalingsregeling kan ertoe leiden dat de erfenis per ongeluk zuiver wordt aanvaard, wat betekent dat men ook met het eigen vermogen aansprakelijk wordt voor schulden. Het is raadzaam eerst de erfenis te vereffenen en een overzicht van schulden te maken voordat er afspraken worden gemaakt over terugbetaling. * Verzekeringen: Naast de uitvaartverzekering kunnen er andere verzekeringen zijn, zoals een reisverzekering of aansprakelijkheidsverzekering. De zorgverzekering stopt automatisch omdat de gemeente het overlijden doorgeeft aan de zorgverzekeraar.
Woning en huur
De woonsituatie vereist directe aandacht. * Huurwoning: Woonde de overledene alleen, dan moet besloten worden wat er met de woning gebeurt. De huur kan worden opgezegd met een opzegtermijn van één maand. Doet men dit niet, dan stopt de huur automatisch twee maanden na het overlijden, waarna de woning leeggehaald moet worden. Woonde men samen, dan kan de achterblijvende partner meestal in de woning blijven. * Koopwoning: Een koopwoning maakt deel uit van de erfenis. Wat ermee gebeurt, wordt bepaald bij de verdeling van de erfenis.
Medische hulpmiddelen en abonnementen
Als de overledene hulp kreeg vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), zoals een rolstoel of scootmobiel, moeten deze hulpmiddelen worden teruggegeven aan de leverancier. Ook abonnementen, zoals internet, moeten worden opgezegd. Dit hoeft alleen te worden geregeld als de overledene alleen woonde.
Conclusie
De bronnen benadrukken dat het regelen van voogdij en de praktische zaken rondom een overlijden complex en tijdrovend is, maar essentieel voor het welzijn van de kinderen. Juridisch gezien bieden het testament en het gezagsregister de mogelijkheid om de voogdij vast te leggen, waarbij de meest recente registratie doorslaggevend is. Indien niets is geregeld, bepaalt de rechter de voogdij op basis van een belangenafweging. Praktisch gezien rusten er veel taken op de schouders van de erfgenamen, variërend van het regelen van de uitvaart tot het afwikkelen van de financiële zaken. Het is van groot belang om alert te zijn op de juridische valkuilen bij het accepteren van een erfenis en de gevolgen van betalingsachterstanden. Door tijdig de juiste stappen te ondernemen, kan de impact op de kinderen worden geminimaliseerd en kan de focus blijven liggen op hun emotionele veiligheid en ontwikkeling.