Inleiding
Het werk van een gastouder brengt naast de zorg voor kinderen ook specifieke financiële en fiscale verantwoordelijkheden met zich mee. In het jaar 2016 waren de regels omtrent inkomstenbelasting voor gastouders onderhevig aan specifieke wetgeving en jurisprudentie die bepaalde welke kosten aftrekbaar waren en hoe het inkomen moest worden aangegeven. De beschikbare informatie, afkomstig van juridische uitspraken en fiscale adviezen, schetst een gedetailleerd beeld van de aftrekposten die gastouders konden claimen, evenals de beperkingen die hierop van toepassing waren.
Een centraal thema in de beschikbare data is de onderscheiding tussen zakelijke kosten en kosten die vallen onder de aftrekbeperking voor een 'kwalificerende werkruimte'. Hoewel veel kosten direct verband houden met de opvang van kinderen, is niet elke uitgave volgens de fiscale regelgeving aftrekbaar. De bronnen benadrukken het belang van een deugdelijke administratie en het aannemelijk maken van gemaakte kosten. Daarnaast bieden de bronnen inzicht in de berekening van arbeidskorting en de gevolgen van het al dan niet hebben van een eigen woning waarin de opvang plaatsvindt. Dit artikel analyseert de fiscale behandeling van gastouderschap in 2016 op basis van de beschikbare juridische en fiscale documentatie.
Definitie en aangifte van inkomsten
Volgens de fiscale regelgeving van 2016 moeten inkomsten uit gastouderschap worden aangegeven als 'inkomsten uit overige werkzaamheden'. Dit houdt in dat het inkomen dat een gastouder verdient, belast is. De belastingheffing vindt plaats over het inkomen dat resteert nadat de aftrekbare kosten in mindering zijn gebracht. De basisformule die hierbij wordt gehanteerd, is: inkomsten minus kosten resulteert in het belastbare bedrag. Over dit bedrag moet de gastouder belasting betalen.
Een essentieel principe dat uit de bronnen naar voren komt, is dat kosten alleen aftrekbaar zijn als deze daadwerkelijk zijn gemaakt. Er bestaan geen vaste aftrekposten zonder bewijslast. Gastouders zijn verplicht om aan te tonen dat de kosten zijn gemaakt. Hoewel een volledige, strikte administratie wettelijk niet verplicht is gesteld, is het wel noodzakelijk om bonnen, opstellingen en specificaties te bewaren om de aangifte te onderbouwen. Zonder deze bewijsstukken kunnen kosten door de belastingdienst worden afgewezen.
Aftrekbare kosten: Directe opvanggerelateerde uitgaven
Uit de analyse van de bronnen blijkt dat een breed scala aan kosten die direct verband houden met de opvang van kinderen, aftrekbaar is. Deze kosten kunnen worden onderverdeeld in verschillende categorieën, variërend van materiaal voor activiteiten tot kosten voor de veiligheid van de kinderen.
Speelgoed en knutselmateriaal
Kosten voor de aanschaf van speelgoed en knutselmateriaal worden in de jurisprudentie expliciet genoemd als aftrekbaar. In een gerechtelijke uitspraak (Rechtbank Noord-Holland, 2022) werd bevestigd dat kosten voor speelgoed en knutselspullen als zakelijke kosten kunnen worden aangemerkt. Een gastouder had voor het jaar 2016 een bedrag van € 833 geclaimd voor de aanschaf van deze artikelen. De rechtbank oordeelde dat dit bedrag, gezien het aantal kinderen (zes) en de frequentie van de opvang (vijf dagen per week), niet te hoog was. Hierbij werd opgemerkt dat de omstandigheid dat de gastouder ook de grootmoeder van de kinderen was, geen belemmering vormde voor de aftrek.
De berekening van dit bedrag was gebaseerd op een onkostenspecificatie van een gastouderbureau, die maandelijkse bedragen voor speelgoed (€ 16,29) en knutselspullen (€ 11,50) vermeldde. De gastouder had deze bedragen vermenigvuldigd met twaalf maanden en met een factor die rekening hield met het aantal kinderen en dagen. De rechtbank vond deze onderbouwing, in combinatie met het aantal opvangdagen en kinderen, acceptabel.
Naast speelgoed en knutselmateriaal worden ook andere materialen die nodig zijn voor de dagelijkse opvang als aftrekbaar gezien. Hieronder vallen: * EHBO-materiaal: De kosten voor een EHBO-trommel en aanverwante zaken voor veiligheid ten behoeve van de kinderen zijn aftrekbaar. Echter, in een juridische casus werd het belang van bewijslast benadrukt. De gastouder claimde aftrek voor EHBO-kosten, maar kon geen bonnen of betaalbewijzen overleggen. De rechtbank oordeelde dat hierdoor onvoldoende was aangetoond dat deze uitgaven daadwerkelijk in 2016 waren gedaan. Het recht op aftrek werd daarom niet toegekend. * Voorzieningen voor veiligheid: Denk hierbij aan artikelen als traphekjes. * Schoonmaakartikelen: Kosten voor schoonmaakmiddelen die worden gebruikt in het kader van de opvang zijn aftrekbaar.
Voeding
In de juridische uitspraak wordt melding gemaakt van kosten voor voeding. In de uitspraak op bezwaar werden door de belastingdienst kosten voor voeding vastgesteld op € 940. Dit suggereert dat kosten voor voeding die specifiek voor de opvangkinderen worden aangeschaft, in beginsel aftrekbaar zijn, mits deze correct worden gespecificeerd en onderbouwd.
Huisvestingskosten en de kwalificerende werkruimte
Een complex onderdeel van de fiscale behandeling van gastouderschap betreft de kosten van de eigen woning waarin de opvang plaatsvindt. Veel gastouders maken extra kosten voor elektriciteit, water, verwarming en schoonmaak door de opvang. De fiscale regelgeving onderscheidt hier scherp tussen op basis van het begrip 'kwalificerende werkruimte'.
Aftrekbeperking voor vaste lasten
Een kwalificerende werkruimte is een werkruimte in de eigen woning die voor ten minste 70% zakelijk wordt gebruikt. In de beschikbare casus was de gastouder werkzaam in haar eigen woning, maar was er volgens de rechtbank geen sprake van een kwalificerende werkruimte. De gevolgen hiervan zijn aanzienlijk. De rechtbank oordeelde dat de kosten voor de extra slijtage van meubilair, elektriciteit, verwarming, waterverbruik en schoonmaak onder de aftrekbeperking van artikel 3.16, lid 1, en artikel 3.95 van de Wet IB 2001 vallen. Deze kosten waren derhalve niet aftrekbaar.
Deze uitspraak is strikt. Zelfs al maakt een gastouder daadwerkelijk extra kosten voor water en elektriciteit door de opvang, deze mogen niet worden afgetrokken van de inkomsten als er geen sprake is van een kwalificerende werkruimte. De belastingdienst had in de desbetreffende casus voor elektriciteit en waterverbruik wel aftrek verleend, maar de rechtbank bevestigde de wetgeving dat deze kosten in beginsel niet aftrekbaar zijn. De belastingdienst had toegezegd hier verder niet op terug te komen, maar juridisch gezien staan deze kosten op gespannen voet met de wet.
Uitzonderingen op de regel
Hoewel de genoemde vaste lasten niet aftrekbaar zijn, is er in de bronnen een specifieke uitzondering te vinden. De belastingdienst stelt dat kosten voor verwarmen van de woning wel aftrekbaar zijn, mits de extra kosten aannemelijk worden gemaakt. Dit is een opmerkelijk detail gezien de strikte uitspraak over elektriciteit en water. Het suggereert dat het mogelijk is om bepaalde energiekosten te verantwoorden, maar dit vereist een gedegen onderbouwing.
Voeding en schoonmaak in de context van de woning
In de casus werden door de belastingdienst in de uitspraak op bezwaar wel kosten voor schoonmaak (waskosten) en voeding opgenomen in de aftrekposten. De schoonmaakkosten werden vastgesteld op € 250 (€ 1,05 per wasbeurt). Dit impliceert dat kosten voor schoonmaak die specifiek voortvloeien uit de opvangactiviteiten, aftrekbaar kunnen zijn, ondanks dat de algemene kosten voor het schoonhouden van de woning niet aftrekbaar zijn. De scheiding tussen algemene huishoudelijke kosten en specifieke opvangkosten is hier cruciaal.
Overige aftrekbare kosten
Naast materiaal en specifieke huisvestingsgerelateerde kosten, noemen de bronnen nog een aantal andere posten die in mindering kunnen worden gebracht op de inkomsten.
Vervoerskosten
Reiskosten die worden gemaakt voor of ten behoeve van de kinderen zijn aftrekbaar. De vergoeding bedraagt € 0,19 per kilometer. De gastouder dient deze kilometers bij te houden in een agenda of kladblok. In de juridische casus werden vervoerskosten vastgesteld op € 4.041, wat aanzienlijk is en het belang van een goede kilometeradministratie onderstreept.
Telefoonkosten
Telefoonkosten kunnen aftrekbaar zijn, maar hier gelden strikte voorwaarden. Volgens de fiscale adviezen is het telefoonabonnement zelf niet aftrekbaar. Wel aftrekbaar zijn de daadwerkelijke belkosten, mits de gastouder kan aantonen wie er wanneer is gebeld. Dit betekent dat de gastouder een specificatie van de zakelijke gesprekken moet bijhouden. In de juridische casus had de gastouder zowel vaste abonnementskosten als variabele kosten per telefoongesprek aangegeven. De rechtbank moest hierover oordelen, maar de bron geeft geen definitieve uitkomst voor de variabele kosten, wel dat de abonnementskosten op zichzelf staan.
Computerkosten en investeringen
Kosten voor een computer zijn aftrekbaar, voor zover deze zakelijk nodig zijn en gebruikt worden. De afschrijving dient te geschieden over een periode van drie jaar. Grote investeringen die zakelijk nodig zijn, kunnen over het algemeen over vijf jaar worden afgeschreven.
Bemiddelingskosten
Kosten die worden gemaakt voor bemiddeling door een gastouderbureau zijn aftrekbaar. Dit is een directe kostenpost die verband houdt met het verwerven van de opvangopdrachten.
Contributies en abonnementen
Contributies en abonnementen die worden betaald voor de kinderen, kunnen worden afgetrokken. Dit valt onder de kosten die direct ten goede komen aan de opvang.
Fiscale voordelen en heffingskortingen
Naast het aftrekken van kosten, zijn er voor gastouders (en hun partners) mogelijkheden om gebruik te maken van heffingskortingen. Deze kortingen verlagen de uiteindelijke belastingdruk.
Arbeidskorting
De arbeidskorting is een korting op de inkomstenbelasting voor mensen die werken. In 2016 gold de volgende regeling: * Over de eerste € 9.147 van het inkomen kon 1,793% worden afgetrokken, wat maximaal € 164 opleverde. * Over inkomen boven de € 9.147 gold een percentage van 27,698%, tot een maximum van € 3.103 per jaar. Dit maximum werd bereikt bij een inkomen van € 19.758. * Bij inkomen boven de € 34.015 werd de arbeidskorting stapsgewijs verlaagd met 4% over het meerdere.
De arbeidskorting is met name interessant voor gastouders die veel uren werken of naast het gastouderschap ander inkomen hebben.
Inkomensafhankelijke combinatiekorting (ICK)
De ICK is bedoeld voor de minstverdienende partner of alleenstaande ouders met kinderen onder de 12 jaar. De voorwaarde is dat het kind in het kalenderjaar tenminste zes maanden op het eigen woonadres is ingeschreven. De ICK kan van belang zijn voor gastouders die ook de zorg hebben voor eigen kinderen.
Zorgverzekeringswet
Gastouders moeten er rekening mee houden dat over hun inkomen premie voor de zorgverzekeringswet moet worden betaald. In de adviezen wordt gesproken over een percentage van 5,5% over het inkomen. Een voorbeeld wordt gegeven: over € 6.400,- inkomen dient een premie van € 352,- te worden betaald.
Conclusie
De analyse van de fiscale en juridische informatie over gastouderschap in 2016 laat een duidelijk beeld zien van de regelgeving waarmee gastouders rekening moesten houden. Het is evident dat het gastouderschap als 'inkomsten uit overige werkzaamheden' wordt gezien, waarover belasting moet worden betaald. De mogelijkheid om kosten af te trekken, is een essentieel instrument om de belastbare winst te verlagen.
De bronnen identificeren een breed scala aan aftrekbare kosten. Kosten voor speelgoed, knutselmateriaal, EHBO-middelen en vervoer voor de kinderen kunnen zakelijk worden aangemerkt. De jurisprudentie bevestigt dat de aanschaf van speelgoed en knutselspullen aftrekbaar is, mits de kosten redelijk zijn en goed worden onderbouwd. Een cruciaal aandachtspunt is de bewijslast; het ontbreken van bonnen, zoals in het geval van de EHBO-kosten, leidt tot afwijzing van de aftrek.
Een complex en belangrijk aspect is de behandeling van kosten voor de eigen woning. De regelgeving rondom de 'kwalificerende werkruimte' beperkt de aftrek van kosten voor elektriciteit, water, verwarming en schoonmaak aanzienlijk. Tenzij de werkruimte voor meer dan 70% zakelijk wordt gebruikt, zijn deze kosten in beginsel niet aftrekbaar. Uit de jurisprudentie blijkt dat de belastingdienst en de rechter deze regel strikt toepassen. Wel bestaat er een mogelijkheid voor aftrek van extra verwarmingskosten, mits deze aannemelijk worden gemaakt.
Naast deze specifieke kostenposten, bieden heffingskortingen zoals de arbeidskorting en de inkomensafhankelijke combinatiekorting aanzienlijke voordelen. De arbeidskorting kan, afhankelijk van de hoogte van het inkomen, een significante verlaging van de belastingdruk betekenen.
Voor gastouders is het van groot belang om een zorgvuldige administratie bij te houden. Het bijhouden van bonnen, specificaties van telefoonkosten en een kilometeradministratie is onmisbaar om de aangifte te rechtvaardigen en om te voorkomen dat aftrekposten worden afgewezen. De fiscale regelgeving is gedetailleerd en kantelpunten zoals de kwalificerende werkruimpe vragen om specifieke aandacht. Een correcte toepassing van deze regels is bepalend voor de uiteindelijke belastingverplichting.