Het werk van een gastouder is van groot belang voor de opvang en ontwikkeling van kinderen. Naast de zorgtaken komt er echter ook een financiële en fiscale kant kijken bij het beroep. In Nederland is iedereen die inkomsten verwerft verplicht deze op te geven aan de Belastingdienst. Voor gastouders, die vaak als freelancer of zelfstandige werken, brengt dit specifieke verantwoordelijkheden met zich mee. Het correct opgeven van inkomsten en het aftrekken van gemaakte kosten is essentieel om te voldoen aan de fiscale wetgeving en om ongewenste naheffingen te voorkomen. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de fiscale verplichtingen en mogelijkheden voor gastouders, gebaseerd op de geldende regelgeving en praktische richtlijnen.
Inkomsten en Belastingplicht
Iedereen in Nederland is verplicht om inkomsten op te geven bij de Belastingdienst. Dit geldt ook voor de inkomsten die een gastouder verdient met de opvang van kinderen. Omdat een gastouder doorgaans niet in loondienst is, maar zelfstandig werk verricht, worden deze inkomsten aangemerkt als 'inkomen uit arbeid'. Gastouders die geen ondernemer zijn, geven deze inkomsten op bij 'Resultaat uit overige werkzaamheden' (in de aangifte inkomstenbelasting). Wanneer de gastouder door de Belastingdienst wordt erkend als zelfstandig ondernemer, gelden er afwijkende belastingregels, zoals de mogelijkheid tot toepassing van de zelfstandigenaftrek.
De inkomsten die moeten worden opgegeven, bestaan uit verschillende componenten. Allereerst zijn dit de opvanguren vermenigvuldigd met het gehanteerde uurtarief. Daarnaast vallen hier maaltijdvergoedingen en overige vergoedingen onder. Gastouders bepalen zelf hun uurtarief. Wanneer de gastouder de opvang biedt in het huis van de kinderen, geldt er een minimumloon vermeerderd met vakantietoeslag en vakantiedoorbetaling. Gastouderbureaus die bemiddelen, brengen geen bemiddelings- of begeleidingskosten in rekening bij de gastouder, wat het mogelijk maakt een hoger uurtarief te vragen.
De Belastingdienst maakt vaak gebruik van een voorinvulling van de aangifte. Naast gegevens over een hypotheekschuld wordt ook de gastoudervergoeding vermeld onder 'Resultaat uit overige werkzaamheden'. Echter, de systemen (VIA en aangifteprogramma's) herkennen niet altijd correct in welke categorie de vergoeding valt: 'Resultaat uit overige werkzaamheden', 'Winst uit onderneming' of 'Loon uit dienstverband'. Mocht de rubriek niet correct zijn ingevuld of zijn de bedragen onjuist, dan is het de verantwoordelijkheid van de gastouder (of diens vertegenwoordiger) om dit zelf te corrigeren. Het maakt hierbij niet uit of de werkzaamheden worden verricht als freelancer (ROW) of als zelfstandig ondernemer (Winst).
De betalingsgegevens die gastouderbureaus aanleveren bij de Belastingdienst moeten volgens het kasstelsel worden geleverd. Dit betekent dat de inkomsten worden opgegeven op het moment dat ze daadwerkelijk zijn uitbetaald, niet over het kalenderjaar waarin de uren zijn gewerkt. Uitzondering hierop vormen gastouders die kunnen aantonen dat zij hun werkzaamheden als ondernemer verrichten of in loondienst zijn.
Fiscale Tarieven en Heffingskortingen
Over het belastbare inkomen worden belastingen geheven. De hoogte van de te betalen belasting hangt af van het inkomen en de toepassing van heffingskortingen. De inkomstenbelasting kent verschillende schijven. Volgens de gegevens gelden de volgende tarieven (let op: deze tarieven kunnen jaarlijks wijzigen; de genoemde percentages zijn gebaseerd op de beschikbare data, mogelijk betrekking hebbend op een specifiek jaar):
- Over de eerste € 10.910,- hoeft geen inkomstenbelasting betaald te worden (mits er geen andere inkomsten zijn).
- Tot een inkomen van € 76.817,- geldt een tarief van 35,82%.
- Boven dit bedrag geldt een tarief van 49,50%.
Voor gastouders die ouder zijn dan de AOW-leeftijd gelden lagere belastingtarieven.
Naast inkomstenbelasting moet een gastouder ook premie ziektekosten betalen. Over het belastbaar inkomen (inkomsten minus kosten) betaalt de gastouder 5,5% aan premie ziektekosten. Voor gastouders die als zelfstandig ondernemer worden erkend, geldt een inkomensafhankelijke bijdrage zorgverzekeringswet van 5,26%.
Er is een belangrijk voordeel voor lage inkomens. Wanneer alle inkomsten (inclusief die van een eventuele partner) worden meegerekend, hoeft over de eerste € 6.000,- van het belastbaar inkomen geen inkomstenbelasting te worden betaald. Dit komt door de toepassing van heffingskortingen. Het belastbaar inkomen wordt berekend volgens de formule: Verdiensten minus onkosten. Van dit bedrag wordt de heffingskorting in mindering gebracht. Per saldo betaalt een gastouder over de eerste € 6.000,- dus geen inkomstenbelasting. Wel dient over het belastbaar inkomen de premie ziektekosten (5,5%) te worden betaald.
Aftrekbare Kosten: Algemeen Principe
Een cruciaal onderdeel van de fiscale verantwoording is het aftrekken van gemaakte kosten. De inkomstenbelasting wordt betaald over het belastbaar inkomen, wat de netto-inkomsten (winst) zijn. Om dit te berekenen, mogen alle kosten die rechtstreeks verband houden met de gastouderactiviteiten in mindering worden gebracht. De Belastingdienst stelt hierbij de eis dat de kosten daadwerkelijk zijn gemaakt. Er bestaan geen vaste aftrekposten zonder bewijs. De gastouder moet kunnen aantonen dat de kosten zijn gemaakt, wat betekent dat het belangrijk is bonnen en opstellingen te bewaren. Een volledige, strikte administratie bijhouden is niet verplicht, maar het bijhouden van een overzicht van gemaakte kosten is noodzakelijk voor de aangifte.
De kosten zijn aftrekbaar als ze betrekking hebben op de werkzaamheden. Dit betekent dat de kosten zakelijk moeten zijn. De Belastingdienst mag vragen naar een bewijs voor de aftrekkosten.
Specifieke Aftrekposten
Er zijn diverse kostenposten die gastouders mogen aftrekken. Deze kunnen worden onderverdeeld in verschillende categorieën.
Communicatie- en Werkmiddelen
- Telefoonkosten: De kosten voor bellen zijn aftrekbaar. Wel moet de gastouder bijhouden wie er wanneer is gebeld om het zakelijke karakter te onderbouwen.
- Telefoonabonnement: Het abonnement zelf is niet aftrekbaar.
- Computerkosten: Computerkosten zijn aftrekbaar voor zover deze zakelijk nodig zijn en gebruikt worden. De kosten moeten worden afgeschreven over een periode van 3 jaar.
- Grote investeringen: Grote investeringen die zakelijk nodig zijn, dienen over 5 jaar te worden afgeschreven.
Opvang- en Veiligheidsmiddelen
- Bemiddelingskosten: Kosten voor bemiddeling door het gastouderbureau zijn aftrekbaar.
- EHBO-trommel en veiligheidsmiddelen: De aanschaf van een EHBO-trommel en overige zaken die nodig zijn voor de veiligheid van de kinderen (zoals traphekjes) zijn aftrekbaar.
- Schoonmaakartikelen: Artikelen die worden gebruikt voor het schoonmaken van de opvangruimte zijn aftrekbaar.
- Speelgoed: Speelgoed dat wordt aangeschaft voor de opvang is aftrekbaar.
- Knutselzaken: Materialen zoals papier, stiften en verf zijn aftrekbaar.
Huisvesting
De regels rondom de aftrek van huisvestingskosten zijn complex. * Inrichtingskosten: Kindermeubilair en speelgoed mogen worden afgetrokken. Echter, inrichtingskosten die niet puur voor het kind zijn bedoeld (zoals overig meubilair, vloerbedekking of wandversiering) kunnen niet worden afgetrokken. Bovendien geldt dat kindermeubilair of speelgoed alleen aftrekbaar is wanneer deze spullen niet ook voor eigen gebruik zijn aangeschaft. * Huur, energie en verzekeringen: Kosten voor huur, energie (gas, water en licht) en verzekeringen kunnen in beginsel niet worden afgetrokken. * Uitzondering op huisvestingskosten: Er bestaat een uitzondering wanneer de opvang plaatsvindt in een zelfstandig gedeelte van de woning. Dit moet een ruimte zijn met een eigen ingang of eigen sanitair. In dat geval zijn de kosten voor huur, energie en verzekeringen wel aftrekbaar. Dit wordt fiscaal gezien als een denkbeeldige verhuur van een deel van de woning. Hieraan zijn echter andere fiscale gevolgen verbonden. De bronnen adviseren om in dit geval altijd contact op te nemen met een belastingadviseur. De bovengenoemde kosten voor huisvesting zijn formeel nog niet door de Belastingdienst erkend als aftrekpost, oftewel er zijn nog geen vaste richtlijnen voor. * Verwarmen woning: De extra kosten voor verwarming van de woning die specifiek door de opvang ontstaan, kunnen in rekening worden gebracht. Dit moet wel aannemelijk worden gemaakt.
Reiskosten
- Kilometervergoeding: Reiskosten zijn aftrekbaar tegen een vergoeding van € 0,19 per kilometer. Deze vergoeding geldt voor elke kilometer die zakelijk is gereden (dus voor of ten behoeve van de kinderen). De kilometers moeten worden bijgehouden in een agenda of kladblok.
Overige kosten
- Contributies en abonnementen: Kosten voor contributies en abonnementen voor de kinderen zijn aftrekbaar.
- Werkzaamheden door partner: Kosten voor werkzaamheden die door een partner worden verricht, zijn in beginsel niet aftrekbaar. Een uitzondering geldt wanneer deze kosten hoger zijn dan € 5.000 per jaar en wanneer dit schriftelijk is vastgelegd (de overeenkomst dient te worden geregistreerd).
Administratie en Bewijslast
Het is van groot belang dat gastouders een goede administratie bijhouden. Hoewel een volledige administratie niet verplicht is, moet de gastouder wel kunnen aantonen dat kosten daadwerkelijk zijn gemaakt. Het bewaren van bonnen en opstellingen is hierbij essentieel. De Belastingdienst mag namelijk vragen naar een bewijs voor de aftrekkosten.
Voor de kilometers is het nodig om een ritregistratie bij te houden. Dit kan in een agenda of op een kladblok, maar het moet duidelijk zijn welke kilometers zakelijk zijn gereden.
Juridische en Praktische Overwegingen
De fiscale regelgeving voor gastouders kent enkele onduidelijkheden en ontwikkelingen.
- Erkenning als ondernemer: De status van ondernemer heeft gevolgen voor de belastingregels. Gastouders die als ondernemer worden erkend, kunnen gebruikmaken van specifieke ondernemersaftrekken. Of een gastouder als ondernemer wordt gezien, hangt af van de omvang en aard van de werkzaamheden.
- Wijziging wetgeving: De wetgeving rondom gastouders is in de loop der jaren gewijzigd. Zo moeten gastouders sinds enkele jaren een diploma hebben en is er een verplichting voor een verantwoordelijke inrichting of kamer voor het kind. De GGD controleert hierop bij de woninginspectie.
- Onzekerheid over aftrekposten: De bronnen vermelden dat er formele erkenning door de Belastingdienst voor sommige aftrekposten (met name de huisvestingskosten) nog ontbreekt. Dit betekent dat de fiscale behandeling van deze kosten onzeker kan zijn. Een fiscaal jurist heeft echter betoogd dat bepaalde kosten (zoals verwarmingskosten) wel aftrekbaar lijken, mede op basis van een uitspraak in 2010.
- Advies: Gezien de complexiteit, met name rondom de aftrek van huisvestingskosten en de fiscale gevolgen van verhuur van een deel van de woning, wordt het gastouders sterk aangeraden om contact op te nemen met een belastingadviseur.
Conclusie
Het werk als gastouder brengt naast zorgtaken ook fiscale verantwoordelijkheden met zich mee. Gastouders genereren inkomsten die moeten worden opgegeven bij de Belastingdienst, meestal als 'Resultaat uit overige werkzaamheden'. Een belangrijk principe is dat belasting wordt betaald over het belastbaar inkomen, wat de inkomsten minus de gemaakte kosten is. Hierdoor is het essentieel om een gedegen administratie bij te houden en bonnen te bewaren voor alle gemaakte kosten.
De mogelijkheden voor het aftrekken van kosten zijn uitgebreid. Naast zakelijke kosten zoals telefoonkosten (indien gespecificeerd), computerkosten (afschrijving), reiskosten (€ 0,19 per km) en bemiddelingskosten, kunnen ook kosten voor opvangmiddelen zoals speelgoed, knutselmateriaal, EHBO-artikelen en veiligheidsvoorzieningen worden afgetrokken. De aftrek van huisvestingskosten (huur, energie, verzekeringen) is complex. In beginsel zijn deze niet aftrekbaar, tenzij de opvang plaatsvindt in een zelfstandig deel van de woning met eigen ingang of sanitair. In dat geval kunnen deze kosten wel aftrekbaar zijn, maar brengt dit andere fiscale gevolgen met zich mee.
De belastingtarieven variëren afhankelijk van het inkomen, met een nultarief voor lage inkomens (tot € 6.000,- belastbaar inkomen) en oplopende tarieven voor hogere inkomens. Daarnaast dient een premie ziektekosten van 5,5% over het belastbaar inkomen te worden betaald. Gastouders die als ondernemer worden erkend, vallen onder een apart regime. Gezien de complexiteit van de fiscale regelgeving en de onduidelijkheden rondom bepaalde aftrekposten, is het raadzaam om professioneel advies in te winnen voor de belastingaangifte.