De vraag naar kinderopvang blijft een relevant thema voor veel gezinnen in Nederland. Een specifieke vorm van opvang die de laatste jaren aan populariteit wint, is gastouderschap aan huis. Hierbij komt de gastouder bij het gezin thuis om de kinderen op te vangen, in plaats van dat de kinderen naar een gastouder aan huis gaan. Deze constructie brengt diverse voordelen met zich mee, zoals een vertrouwde omgeving voor het kind en flexibiliteit voor de ouders. Echter, deze vorm van dienstverlening is ook onderworpen aan specifieke wettelijke regelingen, vooral op het gebied van belastingen en het minimumloon. In dit artikel worden de financiële en juridische kaders uiteengezet voor gastouders die werkzaam zijn in het huis van de vraagouder, met een focus op de situatie in 2021.
Wettelijk Kader en Regeling Dienstverlening aan Huis
Wanneer een gastouder de opvang verzorgt in het huis van de vraagouder, is er in veel gevallen sprake van een dienstverband dat valt onder de 'Regeling dienstverlening aan huis'. Deze regeling is specifiek ontworpen voor kleine, informele arbeidsrelaties en biedt zowel voor de gastouder als voor de ouder bepaalde voordelen en verplichtingen.
Een cruciaal criterium voor deze regeling is de omvang van het dienstverband. Volgens de beschikbare informatie mag de gastouder voor een gezin maximaal drie dagen per week werken. Hierbij geldt dat elke dag, ongeacht het aantal uren dat gewerkt wordt, als een volledige werkdag telt. Werkt de gastouder bijvoorbeeld slechts één uur op een dag, dan wordt dit nog steeds als een dag in de week gerekend. Indien de opvang meer dan drie dagen per week plaatsvindt, is de Regeling Dienstverlening Aan Huis niet langer van toepassing. In dat geval ontstaat er een regulier dienstverband, waarbij de gastouder in loondienst kan treden of als zelfstandige (ZZP’er) kan werken, mits voldaan wordt aan de criteria voor zelfstandig ondernemerschap, zoals het urencriterium en het dragen van debiteurenrisico.
Deze beperking van drie dagen is een essentieel aspect om rekening mee te houden bij het plannen van de opvang. Voor ouders die opvang nodig hebben voor vier of meer dagen per week, kan het daarom noodzakelijk zijn om een andere constructie te overwegen, zoals opvang bij een gastouder aan huis of een kinderdagverblijf.
Minimumloon en Vergoedingen voor Gastouders
Een centraal onderwerp bij de bespreking van arbeidsvoorwaarden is het minimumloon. Voor gastouders die onder de Regeling dienstverlening aan huis vallen, geldt het wettelijk minimumloon. Dit waarborgt een eerlijke vergoeding voor hun werk.
In 2021 waren de bedragen voor het minimumloon als volgt vastgesteld (peildatum 1 januari 2021, hoewel bronnen ook bedragen per 1 juli 2021 vermelden): * Per uur (volledige werkweek van 40 uur): € 9,82 voor een werknemer van 21 jaar of ouder. * Per uur (volledige werkweek van 38 uur): € 10,34 voor een werknemer van 21 jaar of ouder. * Per uur (volledige werkweek van 36 uur): € 10,91 voor een werknemer van 21 jaar of ouder.
Deze bedragen kunnen variëren op basis van de leeftijd van de gastouder en de duur van de volledige werkweek in de betreffende sector. Voor jongere werknemers gelden aanzienlijk lagere tarieven. Zo bedroeg het minimum uurloon voor een 20-jarige in 2021 bij een 40-urige werkweek € 7,86 en bij een 36-urige werkweek € 8,73.
Naast het basissalaris is er de vakantietoeslag. De Regeling dienstverlening aan huis schrijft een uurvergoeding voor volgens het wettelijk minimumloon inclusief 8% vakantietoeslag. Dit betekent dat het uurloon feitelijk iets hoger ligt dan de hierboven genoemde bedragen, of dat de toeslag apart wordt uitgekeerd. In de context van de regeling wordt vaak gesproken over een bruto uurvergoeding die deze toeslag al inhoudt.
Een specifieke vermelding voor de situatie in 2021 is dat de maximum uurprijs voor de gastouderopvang (de vergoeding die door de Belastingdienst wordt gehanteerd voor de fiscale vergoeding) steeg naar € 6,49. Dit is een ander maximum dan het wettelijk minimumloon en is relevant voor de vergoeding die ouders krijgen via de kinderopvangtoeslag. De daadwerkelijke vergoeding die een gastouder ontvangt, is echter hetgeen tussen gastouder en ouder wordt afgesproken, mits dit voldoet aan de wettelijke minimumeisen.
Belastingen voor Gastouders
De fiscale verplichtingen zijn een belangrijk aandachtspunt voor gastouders. De manier waarop belastingen worden afgedragen, hangt af van de arbeidsrelatie.
Inkomstenbelasting
Voor gastouders die onder de Regeling dienstverlening aan huis vallen, is er sprake van loondienst. De vraagouder (of het gastouderbureau) treedt op als werkgever en is verantwoordelijk voor de inhouding en afdracht van loonheffingen, inclusief inkomstenbelasting. De gastouder ontvangt het loon netto uitbetaald, waarbij de belastingen al zijn afgedragen. Over het inkomen tot € 68.508 gold in 2021 een belastingtarief van 37,10%. Voor inkomens boven dit bedrag gold een tarief van 49,50%.
Voor laagverdieners is er de algemene heffingskorting, die het effectieve belastingtarief verlaagt. Volgens één bron hoefde een gastouder over de eerste € 6.000 van zijn of haar inkomen in 2021 zo goed als geen belasting te betalen als gevolg van deze korting. Over het inkomen tot € 18.944 gold een tarief van 33,10%, en tot € 31.589 een tarief van 41,85%.
Zelfstandigen
Een gastouder kan er ook voor kiezen om de werkzaamheden als zelfstandige (ZZP'er) uit te voeren, zowel bij de ouder thuis als in eigen huis. Dit is echter alleen toegestaan als voldaan wordt aan de criteria voor zelfstandig ondernemerschap. Deze criteria omvatten onder andere het urencriterium (minimaal 1.225 uren per jaar aan de onderneming besteden), het hebben van meerdere vraagouders (klanten), en het dragen van het debiteurenrisico. Als een gastouder als ZZP'er werkt, is hij of zij zelf verantwoordelijk voor de aangifte en betaling van inkomstenbelasting en eventueel BTW.
Praktische Salarisverwachtingen en Tarieven
Naast de wettelijke minimumlonen is er de marktconforme vergoeding die gastouders vragen. De tarieven kunnen variëren op basis van ervaring, het aantal kinderen en de regio.
Een gemiddeld uurtarief voor een gastouder ligt volgens de bronnen tussen de € 10,00 en € 18,00 per uur, met een gemiddelde van ongeveer € 13,50. Echter, dit tarief is vaak gebaseerd op opvang in de woning van de gastouder. Voor opvang aan huis (bij de ouder) liggen de tarieven vaak lager, omdat de gastouder geen eigen woon- en speelruimte hoeft te faciliteren. Hier wordt vaak een tarief gehanteerd tussen de € 5,50 en € 8,00 per uur. Dit bedrag kan echter stijgen als de gastouder meer dan het minimumloon wenst te verdienen of als er specifieke eisen worden gesteld.
Een berekening voor een gastouder die drie dagen per week werkt en vijf kinderen opvangt met een uurtarief van € 6,50 per kind per uur, laat een potentieel netto maandinkomen zien van ruim € 2.500. Dit toont aan dat het beroep, ondanks de relatief lage uurtarieven, een aanzienlijk inkomen kan genereren, afhankelijk van het aantal uren en kinderen.
Voor ouders is het belangrijk om het verschil te begrijpen tussen de vergoeding die zij betalen en de toeslag die zij ontvangen. De Belastingdienst stelt maximum bedragen vast voor de vergoeding waarover kinderopvangtoeslag kan worden aangevraagd. In 2021 was dit maximum voor de gastouderopvang € 6,49 per uur. In 2022 en 2023 stegen deze maximumtarieven verder (naar € 6,52 en € 6,73 respectievelijk). Ouders kunnen de daadwerkelijke kosten van de gastouder declareren, maar de toeslag wordt berekend over het maximumbedrag. Het deel van de vergoeding dat boven dit maximum uitstijgt, komt voor rekening van de ouders.
Rechten en Plichten
De Regeling dienstverlening aan huis kent specifieke rechten voor de gastouder: * Vakantie: De gastouder heeft recht op doorbetaling van vier vakantieweken per jaar. * Ziekte: Bij ziekte heeft de gastouder recht op doorbetaling van de overeengekomen dagen voor maximaal zes weken. * Minimumloon: De gastouder heeft recht op het wettelijk minimumloon inclusief vakantietoeslag.
Voor de ouders geldt dat zij, onder de voorwaarden van deze regeling (maximaal drie dagen per week), geen sociale lasten hoeven af te dragen. Dit maakt de regeling financieel aantrekkelijker voor kleine, informele opvangconstructies.
Conclusie
Gastouderschap aan huis is een flexibele en gewaardeerde vorm van kinderopvang die onder een specifiek wettelijk kader valt. De financiële aspecten zijn in 2021 gereguleerd via de Regeling dienstverlening aan huis, die een minimumloon garandeert inclusief vakantietoeslag en aanvullende rechten zoals vakantie- en ziektedagen. Hoewel de maximumtarieven voor de kinderopvangtoeslag lager liggen dan het minimumloon, kunnen gastouders marktconforme tarieven hanteren die, vooral bij een groter aantal kinderen of uren, tot een aanzienlijk inkomen leiden. Zowel gastouders als ouders dienen zich goed te informeren over de voorwaarden, zoals de beperking van drie werkdagen per week en de fiscale verplichtingen, om een soepele en wettelijk conforme samenwerking te waarborgen.