Het werken als gastouder is een populaire keuze voor pedagogisch professionals die graag een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van kinderen in een huiselijke setting. Een centrale vraag die hierbij komt kijken, is hoe men zich moet positioneren ten opzichte van de arbeidsmarktwetgeving en de Belastingdienst. Kan een gastouder functioneren als zelfstandig ondernemer, oftewel een ZZP'er? Deze vraag is complex en hangt af van diverse factoren, waaronder contractuele afspraken, de mate van zelfstandigheid en fiscale regelingen. In dit artikel wordt een uitgebreid overzicht gegeven van de mogelijkheden, voorwaarden en valkuilen voor gastouders die als ZZP'er willen werken, op basis van de beschikbare informatie.
De Juridische Status van een Gastouder
Wanneer men overweegt om als gastouder aan de slag te gaan, is het van essentieel belang om de juridische status te begrijpen. In de basis onderscheidt de Belastingdienst twee hoofdvormen van gastouderschap: de freelancer en de ZZP'er (Zelfstandige Zonder Personeel). Hoewel de termen in de praktijk vaak door elkaar worden gebruikt, hebben ze specifieke implicaties voor hoe men opereert en belasting betaalt.
Een belangrijk aspect is dat gastouders in principe niet in loondienst werken, ongeacht of ze via een gastouderbureau werken of direct bij gezinnen. Ze geven zelf hun inkomsten op bij de Belastingdienst. Dit zelfstandig ondernemerschap brengt zowel vrijheden als verantwoordelijkheden met zich mee. De wetgeving rondom schijnzelfstandigheid speelt hier een cruciale rol. De overheid wil voorkomen dat personen als zelfstandige werken terwijl ze in feite functioneren als werknemer. Dit betekent dat de samenwerking tussen een gastouder en een opdrachtgever (de ouders) of een gastouderbureau geen kenmerken van een dienstverband mag hebben.
Zelfstandigheid en het Gastouderbureau
Een veelgestelde vraag is of gastouders hun zelfstandigheid verliezen wanneer ze via een gastouderbureau werken. Informatie geeft aan dat gastouders vaak wel voldoen aan de voorwaarden voor ZZP'ers, zelfs als ze uitsluitend via een bureau zoals Welkom Kind werken. De reden hiervoor is dat de opdrachtgevers feitelijk de ouders van de kinderen zijn, en niet het gastouderbureau. Het bureau fungeert vaak als een bemiddelaar.
Echter, de praktijk kan complexer zijn. In het verleden was er onrust over nieuwe wetgeving die zou vereisen dat gastouders hun rekeningen via het gastouderbureau (een zogeheten 'kassiersfunctie') zouden laten lopen. Dit leidde tot twijfels over de zelfstandigheid. Antwoorden van het ministerie van OCW hebben echter duidelijk gemaakt dat ZZP-schap en gastouderschap naast elkaar kunnen blijven bestaan, zelfs met een kassiersfunctie. Het hangt af van de samenwerkingsovereenkomst. Als in die overeenkomst duidelijk wordt vastgelegd dat het debiteurenrisico bij de zelfstandige gastouder blijft, kan de status van ZZP'er gehandhaafd blijven. Veel gastouderbureaus werken inmiddels met een dergelijke kassiersfunctie zonder dat dit direct de zelfstandigheid aantast, mits de contracten goed zijn ingericht.
Fiscale Overwegingen en BTW
De fiscale aspecten zijn bepalend voor de keuze om als ZZP'er te opereren. Als de Belastingdienst een gastouder aanmerkt als zelfstandig ondernemer, brengt dat fiscale voordelen met zich mee, zoals de mogelijkheid om gebruik te maken van bepaalde aftrekposten en regelingen. Hierdoor kan de gastouder mogelijk minder belasting betalen dan wanneer hij of zij zou werken onder de regeling 'Dienstverlening aan huis'.
Een specifieke fiscale kwestie is de BTW-plicht. Over het algemeen is kinderopvang, inclusief gastouderopvang, vrijgesteld van omzetbelasting (BTW) als wordt voldaan aan de eisen van de Wet kinderopvang. Dit betekent dat gastouders in de regel geen BTW in rekening hoeven te brengen over hun diensten. Dit is een belangrijk verschil met veel andere ZZP'ers die wel BTW-plichtig zijn. Desondanks is het noodzakelijk om je administratie op orde te hebben en inkomstenbelasting te betalen.
Het is belangrijk op te merken dat de Belastingdienst in het verleden wel eens de ondernemerschapstatus van gastouders heeft betwist, vaak met het argument dat er te weinig zelfstandigheid zou zijn. Mocht een gastouder een brief van de Belastingdienst hierover ontvangen, dan is het raadzaam om hulp in te schakelen van experts die gespecialiseerd zijn in de fiscale positie van gastouders.
Praktische Vereisten voor Gastouders
Naast de juridische en fiscale regels zijn er praktische vereisten waaraan een gastouder moet voldoen om legitiem te kunnen werken. Deze vereisten gelden zowel voor gastouders in loondienst als voor ZZP'ers, maar voor zelfstandigen rust de verantwoordelijkheid voor het voldoen hieraan volledig op hun eigen schouders.
Enkele essentiële voorwaarden zijn: * Leeftijd: Men moet minimaal 18 jaar oud zijn. * Taal: Men moet de Nederlandse taal beheersen en deze tijdens de opvang spreken. * EHBO-certificaat: Een geldig EHBO-certificaat is vereist. * Verklaring Omtrent Gedrag (VOG): Een VOG is noodzakelijk om de veiligheid van de kinderen te waarborgen.
Daarnaast is het van belang dat een gastouder is ingeschreven bij een geregistreerd gastouderbureau. Inschrijving is mogelijk op het eigen adres of op het woonadres van de vraagouder. Voordat men zich inschrijft bij de Kamer van Koophandel (KvK), is het verstandig om te overleggen met een boekhouder of dit zinvol is, om te voorkomen dat men voor niets naar de KvK gaat of wordt afgewezen.
Inkomsten en Tarieven
Een groot voordeel van het werken als ZZP-gastouder is de zelfstandigheid in het bepalen van het eigen loon en tarief. Gastouders die in dienstverband werken, krijgen vaak een vast bedrag en secundaire voorwaarden, terwijl ZZP'ers meer vrijheid hebben om hun tarief te bepalen op basis van hun kosten en gewenste inkomen.
De inkomsten kunnen variëren. Informatie geeft een schatting voor het jaar 2025: * Lage inkomsten per maand: € 2.284,80 * Hoge inkomsten per maand: € 4.284,00 * Lage inkomsten per jaar: € 25.132,80 * Hoge inkomsten per jaar: € 47.124,00
Het vaststellen van het tarief hangt af van diverse factoren. Een ZZP-gastouder moet rekening houden met kosten voor: 1. Eigen bedrijfsvoering. 2. Mogelijke inhuur van personeel. 3. Marketingkosten om de dienst onder de aandacht te brengen. 4. Pensioenopbouw (deze kosten moeten in het tarief verwerkt zijn). 5. Eventuele verzekeringen.
Het gemiddelde ZZP-tarief voor een gastouder wordt geschat op tussen de € 16 (laag) en € 30 (hoog) per uur. Hoewel er in de bronnen ook verwezen wordt naar een algemeen gemiddelde ZZP-uurtarief van € 81, lijkt dit bedrag niet specifiek voor de gastouderbranche, gezien de lagere tarieven die specifiek voor gastouders worden genoemd. De tarieven voor gastouders liggen over het algemeen lager dan in bijvoorbeeld de juridische sector.
Ondersteuning en Administratie
Voor gastouders die als ZZP'er starten, kan de administratieve last een uitdaging zijn. Het is cruciaal om de administratie op orde te hebben. Dit omvat het bijhouden van inkomsten, het opstellen van facturen en het verwerken van bonnetjes voor aangeschafte goederen voor de opvang.
Verschillende partijen bieden ondersteuning aan gastouders. Zo werken organisaties zoals 'Het Liefbeestje' samen met betrouwbare partners die op de hoogte zijn van ontwikkelingen in ondernemerschap en boekhouding. Ze bieden administratieve pakketten aan waar gastouders gebruik van kunnen maken. Ook bureaus zoals Welkom Kind bieden advies en verwijzen door naar financiële adviseurs, boekhouders en verzekeraars. Experts zoals Henk Gardien van Fagon zijn gespecialiseerd in de financiële aspecten van het gastouderschap als ZZP'er en kunnen helpen bij problemen met aangiftes.
De Keuze: In Dienstverband of Zelfstandig?
Wanneer men de keuze maakt tussen werken in dienstverband of als ZZP-gastouder, wegen de voor- en nadelen zwaar.
Voordelen van in dienstverband: * Vast bedrag per maand. * Goede secundaire voorwaarden. * Meer veiligheid en zekerheid.
Voordelen van ZZP-gastouder: * Meer zelfstandigheid. * Eigen keuze in tarief en dus potentieel hogere verdiensten. * Vrijheid in indeling van uren, werk en vakantie. * Mogelijkheid om tegelijkertijd opdrachten te doen voor andere opdrachtgevers (mits voldaan wordt aan de regels, zoals het maximum van 3 dagen per week bij één opdrachtgever).
Een nadeel van het ZZP-schap is het wegvallen van de zekerheden die een dienstverband biedt, zoals doorbetaling bij ziekte en de verantwoordelijkheid voor de eigen pensioenopbouw en verzekeringen.
Conclusie
Het is duidelijk dat een gastouder kan functioneren als ZZP'er, mits er zorgvuldig wordt omgegaan met de juridische en fiscale randvoorwaarden. De zelfstandigheid kan behouden blijven, zelfs bij samenwerking met een gastouderbureau, door goede contracten die het debiteurenrisico bij de gastouder leggen. Fiscaal biedt de status van ondernemer voordelen, hoewel de opvang zelf BTW-vrijgesteld is.
Voor de praktijk betekent dit dat een gastouder moet voldoen aan de wettelijke eisen (leeftijd, taal, EHBO, VOG) en een zorgvuldige administratie moet voeren. De inkomsten kunnen aantrekkelijk zijn, afhankelijk van het gehanteerde tarief en de kosten die gemaakt moeten worden voor de bedrijfsvoering. Ondersteuning vanuit gastouderbureaus of gespecialiseerde financiële adviseurs is hierbij onmisbaar. De keuze tussen loondienst en zelfstandigheid hangt af van de persoonlijke voorkeur voor zekerheid versus vrijheid en ondernemerschap.