In de Nederlandse kinderopvangsector is de rol van de gastouder van onschatbare waarde. Deze professionals bieden opvang in een huiselijke en vertrouwde omgeving, wat een persoonlijke en veilige context creëert voor de ontwikkeling van kinderen. De vraag naar dergelijke opvang groeit, en daarmee ook de interesse in dit beroep als zelfstandig ondernemer. Het traject om gastouder te worden via de constructie van een Zelfstandige Zonder Personeel (ZZP’er) kent specifieke juridische, fiscale en pedagogische vereisten. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van het proces, de voorwaarden en de verantwoordelijkheden die komen kijken bij het uitoefenen van dit vak als zelfstandig professional.
De juridische status van de gastouder
Wanneer men overweegt gastouder te worden, is het van fundamenteel belang om de juridische positie te begrijpen. In Nederland werken gastouders bijna uitsluitend als zelfstandige ondernemers, oftewel ZZP’ers, en niet als werknemers in loondienst. Deze status brengt een aantal cruciale kenmerken met zich mee.
Zelfstandigheid en ondernemerschap
Een gastouder is geen werknemer maar een ondernemer die zelfstandig kinderopvang aanbiedt. Dit houdt in dat er geen sprake is van een dienstverband met een gastouderbureau. Hoewel een gastouderbureau fungeert als bemiddelaar tussen de gastouder en de ouders, is er geen sprake van een gezagsverhouding. De gastouder is zelf verantwoordelijk voor alle aspecten van het bedrijf, zoals het bepalen van tarieven, het aannemen van opdrachten en het regelen van verzekeringen.
De Belastingdienst hanteert specifieke voorwaarden om te bepalen of er daadwerkelijk sprake is van ondernemerschap. De belangrijkste voorwaarde is zelfstandigheid. Dit betekent dat de gastouder zelf moet bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd en vrijheid heeft in het aannemen van opdrachten. Er mag geen sprake zijn van een gezagsverhouding met de opdrachtgever (de ouders). De opdrachtgever bepaalt niet hoe de gastouder het werk uitvoert; de gastouder bepaalt zelf de werkwijze, de opvangvorm en de pedagogische invulling binnen de wettelijke kaders.
Schijnzelfstandigheid
Een belangrijk aandachtspunt in de huidige arbeidsmarkt, en specifiek voor de kinderopvang, is het fenomeen schijnzelfstandigheid. Vanaf 2025 zal de Belastingdienst streng handhaven op situaties waarin op papier sprake is van zelfstandigheid, maar in de praktijk voldaan wordt aan de voorwaarden van een dienstverband. Voorbeelden van schijnzelfstandigheid zijn: - De opdrachtgever bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd. - De gastouder werkt volgens vaste tijden die door de opdrachtgever zijn opgelegd. - De gastouder afhankelijk is van één opdrachtgever en daardoor niet meer zelfstandig is.
De gevolgen van schijnzelfstandigheid zijn aanzienlijk en leiden tot boetes voor zowel de gastouder als de opdrachtgever. Het is daarom essentieel dat de gastouder daadwerkelijk functioneert als een zelfstandige ondernemer.
Samenwerking met een gastouderbureau
Ondanks de zelfstandigheid is samenwerking met een gastouderbureau noodzakelijk. Gastouders moeten ingeschreven staan bij een gastouderbureau dat geregistreerd staat in het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen (LRKP). Dit is een wettelijke vereiste volgens de Wet Kinderopvang. Zonder deze inschrijving hebben ouders geen recht op kinderopvangtoeslag, omdat zij het registernummer van de gastouder nodig hebben voor hun aanvraag bij de Belastingdienst. Het gastouderbureau bemiddelt dus tussen de gastouder en de ouders, maar dit betekent niet dat de gastouder in dienst is van het bureau. De opdrachtgevers zijn de ouders van de kinderen.
Praktische stappen om gastouder te worden
Het pad naar het zelfstandig uitoefenen van het gastouderberoep bestaat uit een aantal concrete stappen die zorgvuldig moeten worden doorlopen om te voldoen aan alle wettelijke en kwalitatieve eisen.
Inschrijving en administratie
De eerste formele stap is het inschrijven bij de Kamer van Koophandel (KvK). Inschrijving bij de KvK is vereist om als ondernemer erkend te worden en om in aanmerking te komen voor fiscale voordelen die voor ZZP’ers gelden. Naast de inschrijving bij de KvK dient de gastouder zich ook in te schrijven bij een LRKP-erkend gastouderbureau. Het is toegestaan om bij meerdere gastouderbureaus ingeschreven te staan. De inschrijving kan alleen plaatsvinden op het eigen adres of op het woonadres van de vraagouder.
Als ondernemer is de gastouder zelf verantwoordelijk voor de administratie. Dit omvat het bijhouden van inkomsten en uitgaven, het factureren aan opdrachtgevers en het verzorgen van de belastingaangifte. Sommige gastouderbureaus bieden ondersteuning of advies op dit gebied, maar de eindverantwoordelijkheid blijft bij de gastouder.
Pedagogische en professionele kwalificaties
Om als gastouder te mogen werken, zijn er specifieke eisen verbonden aan de opleiding en certificering.
Diploma-eisen
Voor het zelfstandig worden als gastouder is een relevant diploma vereist. De precieze eisen zijn vastgelegd in de Regeling Wko (Wet kinderopvang). Indien een diploma niet op de lijst van de Regeling Wko staat, kan deze ter beoordeling worden voorgelegd aan de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Alternatieve bewijzen van kwalificatie die geaccepteerd kunnen worden, zijn een certificaat goed gastouderschap dat vóór 2011 is behaald, of een Ervaringscertificaat (EVC) dat vóór 1 januari 2012 is verkregen.
EHBO-certificaat
Naast een opleidingsdiploma is een geregistreerd certificaat Eerste Hulp aan Kinderen (Kinder-EHBO) een verplicht onderdeel. Dit certificaat moet specifiek gericht zijn op kinderen. De gastouder moet te allen tijde in staat zijn om adequate eerste hulp te verlenen bij ongevallen of medische noodsituaties.
Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG)
Een andere onmisbare vereiste is de Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG). Deze verklaring geeft aan dat het gedrag van de gastouder in het verleden geen bezwaar vormt voor het werken met kinderen. De VOG is een wettelijke verplichting om de veiligheid van de kinderen te waarborgen.
Veiligheid en opvanglocatie
De opvanglocatie, of dit nu bij de gastouder thuis is of bij de ouders, moet veilig en geschikt zijn volgens de wettelijke richtlijnen. De gastouder is zelf verantwoordelijk voor het waarborgen van een veilige leef- en speelomgeving voor de kinderen die onder zijn of haar hoede zijn. Dit omvat het controleren van de huisvesting op gevaren en het treffen van passende maatregelen.
Verantwoordelijkheden en ondernemerschap
Het werken als ZZP-gastouder brengt een breed scala aan verantwoordelijkheden met zich mee die verder gaan dan enkel de opvang van kinderen.
Financiële en fiscale verplichtingen
Als ondernemer is de gastouder zelf verantwoordelijk voor de financiële zekerheid. Dit omvat het regelen van inkomenszekerheid, pensioenopbouw en een arbeidsongeschiktheidsverzekering. In tegenstelling tot werknemers in loondienst is er geen werkgever die deze zaken regelt. Daarnaast moet de gastouder zelf zorgen voor de betaling van inkomstenbelasting en eventueel BTW.
Om zich te beschermen tegen schadeclaims, is een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB) noodzakelijk. Deze verzekering dekt schade die de gastouder per ongeluk veroorzaakt aan derden (zoals kinderen of eigendommen van opdrachtgevers).
Vrijheid en flexibiliteit
Een van de grootste voordelen van het werken als ZZP-gastouder is de vrijheid en flexibiliteit. De gastouder bepaalt zelf: - Welke kinderen worden opgevangen. - Hoeveel dagen en uren er worden gewerkt. - Hoe de opvang vormgegeven wordt (pedagogische invulling). - De werktijden en vakanties.
Deze zelfstandigheid stelt de gastouder in staat om het werk af te stemmen op persoonlijke voorkeuren en om een eigen bedrijfsvoering te ontwikkelen. Het is echter ook een uitdaging om deze vrijheid te combineren met de verantwoordelijkheden van het ondernemerschap.
Zichtbaarheid en klantenwerving
Als zelfstandig ondernemer is het belangrijk om zichtbaar te zijn en nieuwe klanten te vinden. Gastouderbureaus bieden hierbij bemiddeling, maar een eigen inspanning voor het opbouwen van een reputatie is waardevol. Door het verbeteren van het persoonlijke imago en de uitstraling, en door actief te zijn in het presenteren van het eigen gastouderbedrijf, kan de gastouder zijn positie versterken. Sommige bureaus bieden workshops of trainingen aan om hierbij te helpen, met tips over het neerzetten van het bedrijf en het vergroten van de zichtbaarheid.
De voordelen van gastouderopvang
De keuze voor een gastouder wordt door ouders vaak gemaakt omdat deze vorm van opvang specifieke voordelen biedt ten opzichte van grootschalige kinderdagverblijven of buitenschoolse opvang (BSO).
Individuele aandacht en huiselijke sfeer
Het meest genoemde voordeel is de individuele aandacht die een gastouder kan bieden. In een kleine, huiselijke setting is er meer ruimte voor persoonlijke interactie en maatwerk voor elk kind. De omgeving voelt vertrouwd en veilig, wat de ontwikkeling en het welzijn van het kind ten goede komt. De aanpak is persoonlijker en de pedagogische invulling kan beter aansluiten bij de behoeften van het individuele kind.
Betaalbaarheid en kwaliteit
Gastouderopvang is vaak een betaalbare optie voor ouders, mede door de mogelijkheid om kinderopvangtoeslag aan te vragen, mits voldaan wordt aan alle wettelijke voorwaarden. De combinatie van betaalbaarheid en kwaliteit, gewaarborgd door de wettelijke eisen voor gastouders, maakt het een aantrekkelijke keuze.
Conclusie
Het worden van een zelfstandig gastouder is een pad dat diverse mogelijkheden biedt voor professionals in de kinderopvang. De status van ZZP’er brengt een hoge mate van vrijheid en zelfstandigheid met zich mee, maar legt ook een grote verantwoordelijkheid bij de individu. Vanwege de aard van het werk en de wettelijke kaders in Nederland, is de constructie van zelfstandig ondernemerschap de meest logische en gangbare weg.
De cruciale elementen voor een succesvolle start en voortgang zijn het voldoen aan alle wettelijke eisen: inschrijving bij de KvK, samenwerking met een LRKP-erkend gastouderbureau, het bezit van de juiste diploma’s en certificaten (waaronder Kinder-EHBO en VOG), en het verzekeren van een veilige opvanglocatie. Daarnaast is het essentieel om de juridische status te begrijpen, met name de voorwaarden rondom zelfstandigheid om schijnzelfstandigheid te voorkomen.
De voordelen van gastouderopvang, zoals de persoonlijke aandacht en de huiselijke sfeer, vormen de basis van de waarde die gastouders toevoegen aan de kinderopvangsector. Door zorgvuldig te werk te gaan en te voldoen aan alle professionele en administratieve verplichtingen, kan een gastouder een duurzame en betekenisvolle onderneming opbouwen die bijdraagt aan de ontwikkeling van kinderen en de ondersteuning van ouders.