Gastouderopvang vormt een essentieel onderdeel van de kinderopvang in Nederland, waarbij een gastouder kinderen opvangt in een huiselijke setting. De regelgeving rondom deze opvang is onderhevig aan veranderingen met als doel de kwaliteit, veiligheid en professionaliteit te verhogen. Op dit moment staan er significante wijzigingen gepland, met name per 1 juli 2026. Deze ontwikkelingen richten zich op het verbeteren van de pedagogische kwaliteit en het versterken van de ondersteuning voor zowel gastouders als ouders. Het is van cruciaal belang dat gastouders, bemiddelingsbureaus en ouders op de hoogte zijn van zowel de huidige als de aankomende regelgeving. De voorgenomen maatregelen zijn bedoeld om de gastouderopvang te professionaliseren en een positief effect te sorteren op de ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen. Dit artikel belicht de bestaande vereisten, de aangekondigde wijzigingen en de context waarin deze veranderingen plaatsvinden.
Huidige Kwaliteitseisen voor Gastouders
Om te kunnen starten als gastouder, moet men momenteel voldoen aan een reeks strikte eisen zoals vastgelegd in de Wet kinderopvang en de Regeling kwaliteit gastouderbureaus, gastouder en voorzieningen voor gastouderopvang. Deze eisen waarborgen dat de opvang veilig en betrouwbaar is.
Allereerst is er een leeftijdsgrens: een gastouder moet ten minste 18 jaar oud zijn. Daarnaast is een diploma van een erkende opleiding vereist. Dit onderstreept de noodzaak van een basiskwalificatie. Een praktische en essentiële vereiste is de registratie in het Personenregister Kinderopvang (PRK) en bij een gastouderbureau dat geregistreerd staat in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Om de veiligheid van de kinderen te garanderen, dient de gastouder in het bezit te zijn van een geldig certificaat kinder-EHBO. Ook moet een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) voor kinderopvang worden overlegd, wat aantoont dat er geen bezwaren zijn voor het werken met kinderen.
De professionele houding wordt verder vormgegeven door het werken volgens vastgestelde plannen. Gastouders dienen te beschikken over een pedagogisch beleidsplan, een veiligheids- en gezondheidsbeleid en moeten de Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling hanteren. Communicatie is hierbij van groot belang; de gastouder moet goed telefonisch bereikbaar zijn voor ouders en zorgen voor goede vervanging bij afwezigheid. Tijdens de opvang dient er Nederlands gesproken te worden, tenzij de situatie dit niet vereist, zoals bij tijdelijke opvang van expat-kinderen.
De opvanglocatie zelf moet eveneens voldoen aan inrichtingseisen. Dit omvat voldoende speelruimte zowel binnen als buiten en een volledig rookvrije woning. Tot slot moeten gastouders zich houden aan de regels rondom de maximale hoeveelheid kinderen die opgevangen mogen worden. Deze huidige regels vormen de basis voor de kwaliteit van de opvang zoals die nu wordt geboden.
Aankondiging van Wijzigingen per 1 Juli 2026
De overheid heeft plannen aangekondigd om de regelgeving rondom gastouderopvang aan te passen. De inwerkingtreding van deze verscherpte maatregelen was aanvankelijk gesteld op 1 januari 2026, maar volgens de meest recente informatie wordt er gestreefd naar een ingangsdatum van 1 juli 2026. De achtergrond van deze wijzigingen is een onderzoek waaruit blijkt dat er binnen de gastouderopvang nog te grote verschillen zijn in kwaliteit. Met name bij ongeveer één op de vijf gastouders zou de pedagogische kwaliteit te laag zijn. Het doel van de nieuwe maatregelen is dan ook om deze kwaliteitsverschillen te verkleinen en de opvang in de breedte te verhogen.
De wetswijziging is in oktober 2024 aangenomen door de Tweede Kamer en lag ter behandeling bij de Eerste Kamer. Het bijbehorende wijzigingsbesluit heeft in april 2024 internetconsultatie ondergaan en ligt ter advies voor de Raad van State. Hieruit volgt een regeling die de maatregelen uit de wet en het besluit nader uitwerkt. De maatregelen zijn erop gericht de begeleiding van gastouders door gastouderbureaus te verbeteren en gastouders verder te professionaliseren.
Doelstellingen van de nieuwe maatregelen
De Rijksoverheid heeft als doel om met de invoering van de nieuwe kwaliteitsmaatregelen het volgende te bereiken: - Het professionaliseren van de gastouderopvang. - Het verbeteren van de ondersteuning en begeleiding van gastouderbureaus op pedagogisch vlak. - Een positief effect op de pedagogische kennis van gastouders. - Het verbeteren van de ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen. - Het verhogen van de kwaliteit van de opvang in de breedte.
De minister benadrukt dat ouders erop moeten kunnen vertrouwen dat hun kind in goede handen is en dat deze maatregelen nodig zijn om de kwaliteit van de gastouderopvang te verhogen.
Belangrijke Veranderingen voor Gastouders
Met de nieuwe regels verandert er het een en ander voor gastouders. Sommige aspecten zijn nieuw, andere bestaan al en worden wettelijk verankerd of aangescherpt. De belangrijkste veranderingen zijn onderverdeeld in verschillende categorieën.
Pedagogische vereisten
Een centrale verandering is dat vier pedagogische basisdoelen wettelijk worden vastgelegd. Hoewel de specifieke doelen niet in detail worden beschreven in de beschikbare data, gaat het om doelen zoals emotionele veiligheid en sociale ontwikkeling. Dit betekent dat de pedagogische kwaliteit meer gestandaardiseerd wordt, vergelijkbaar met de eisen voor kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang.
Iedere gastouder dient voortaan een eigen pedagogisch werkplan te schrijven. Dit plan moet de aanpak van de gastouder rondom de opvang en ontwikkeling van de kinderen beschrijven. Om de kennis en vaardigheden up-to-date te houden, wordt het volgen van permanente educatie verplicht. Jaarlijks moet er minimaal 7 uur scholing worden gevolgd. Daarnaast wordt er een pedagogisch beleidsmedewerker ingezet voor begeleiding.
Veiligheid en Organisatie
Veiligheid krijgt een extra dimensie door de eis dat gastouders een achterwacht moeten regelen. Deze achterwacht moet binnen 15 minuten ter plaatse kunnen zijn bij een noodgeval. Dit is een aanzienlijke verandering die de continuïteit en veiligheid van de opvang moet waarborgen.
Ook administratieve regels veranderen. Een gastouder mag zich voortaan slechts bij maximaal twee gastouderbureaus aansluiten. Momenteel is het nog mogelijk om bij meer bureaus aangesloten te zijn. Om overstappen te vergemakkelijken, geldt er een tijdelijke regeling waarbij een gastouder zich bij maximaal drie bureaus kan aansluiten. Lopende contracten met ouders blijven onverminderd geldig.
Financiële en persoonlijke aspecten
Een opvallende wijziging betreft de tellende kinderen. Momenteel tellen eigen kinderen tot 10 jaar mee bij het maximum aantal kinderen dat een gastouder mag opvangen. In de nieuwe situatie tellen eigen kinderen tot 8 jaar mee. Dit betekent dat voor gastouders met kinderen tussen de 8 en 10 jaar de maximale bezetting mogelijk toeneemt, terwijl die voor gastouders met jongere kinderen hetzelfde blijft of afhankelijk is van de totale groepssamenstelling.
Daarnaast wordt het mogelijk gemaakt voor gastouders om kinderopvangtoeslag te krijgen voor hun eigen kinderen die naar een andere gastouder gaan. Dit was voorheen alleen mogelijk voor kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang. Dit kan de financiële druk voor gastouders met eigen kinderen verlagen. Verder is er sprake van een verhoging van de maximum uurprijs voor gastouderopvang in 2025 met € 0,21, waardoor ouders meer kinderopvangtoeslag kunnen krijgen.
Coaching
Een andere nieuwe eis is de verplichte coaching. Gastouders krijgen minimaal 3 uur pedagogische coaching per jaar van hun gastouderbureau. Dit ondersteunt de professionele ontwikkeling en het toepassen van het pedagogisch beleid in de praktijk. De combinatie van coaching en scholing (7 uur) zorgt voor een totaal van minimaal 10 uur professionele ontwikkeling per jaar.
Inrichtingseisen en Veiligheid van de Opvanglocatie
Naast de pedagogische en organisatorische eisen, blijven de fysieke eisen aan de opvanglocatie van belang. Deze eisen zijn bedoeld om een veilige en stimulerende omgeving te garanderen. De huidige regeling, die geldig was tot en met 31 december 2023, beschrijft specifieke criteria waaraan de woning moet voldoen.
Ten eerste moet de woning beschikken over voldoende speel- en slaapruimte. Voor kinderen tot de leeftijd van 1,5 jaar is een afzonderlijke slaapruimte vereist, afgestemd op het aantal kinderen. Dit is cruciaal voor de veiligheid van zuigelingen. Daarnaast moet er voldoende buitenspeelmogelijkheden zijn, eveneens afgestemd op het aantal en de leeftijd van de op te vangen kinderen.
Brandveiligheid is een absolute prioriteit. De woning moet voorzien zijn van voldoende en goed functionerende rookmelders die voldoen aan de eisen uit het Bouwbesluit. Ook is het van belang dat de woning te allen tijde rookvrij is. Dit houdt in dat er niet gerookt wordt in de woning en in de tuin op plaatsen waar kinderen kunnen spelen.
De naleving van deze inrichtingseisen wordt jaarlijks getoetst door de houder van het gastouderbureau tijdens een bezoek aan de opvanglocatie. Dit toezicht zorgt ervoor dat de veiligheid en gezondheid van de kinderen gewaarborgd blijven. De inventarisatie van veiligheids- en gezondheidsrisico’s, die ondertekend is door de bemiddelingsmedewerker en de gastouder, dient aanwezig te zijn bij elke voorziening voor gastouderopvang.
De Rol van het Gastouderbureau
Gastouderbureaus spelen een centrale rol in de kwaliteitsborging. Zij bemiddelen tussen ouders en gastouders, maar hebben ook een controlerende en ondersteunende functie. In de nieuwe wetgeving wordt de ondersteuning en begeleiding van gastouderbureaus op pedagogisch vlak verbeterd. De bureaus krijgen hierbij een grotere verantwoordelijkheid.
Een gastouderbureau moet zorgen voor de registratie van de gastouder in het LRK en het PRK. Ook het afnemen van de VOG en het controleren van diploma’s is een taak van het bureau. In de toekomstige situatie zal het bureau ook de verplichte coaching verzorgen. De invoering van de functie van een pedagogisch beleidsmedewerker binnen de organisatie van het gastouderbureau draagt bij aan een betere ondersteuning van de gastouders.
De bureaus moeten er ook op toezien dat de gastouders voldoen aan de eisen rondom de maximale groepsgrootte en de achterwachtregeling. De regel dat een gastouder zich bij maximaal twee bureaus kan aansluiten, vereist een goede administratieve afstemming tussen bureaus onderling.
Onzekerheden en Overgangsperiodes
Hoewel de plannen duidelijk zijn, is er nog enige onzekerheid over de exacte invoeringsdatum en de details van de overgangsregelingen. De data vermelden dat het streven is om de regels per 1 juli 2026 in te laten gaan, nadat de wet door beide Kamers is aangenomen en de uitvoeringsregelingen zijn vastgesteld.
Voor bestaande gastouders die mogelijk niet direct aan alle nieuwe eisen voldoen, wordt er mogelijk een overgangsperiode ingesteld. Dit is belangrijk om de sector de tijd te geven om zich aan te passen. Bijvoorbeeld de eis van een pedagogisch werkplan of het volgen van de specifieke coaching kan voor bestaande gastouders anders ingericht worden dan voor nieuw startende gastouders.
De consultatieprocedure rondom de wetswijziging laat zien dat er actief wordt geluisterd naar reacties uit de sector. Organisaties zoals Gastouderbureau Midden-Limburg, Gastouderbureau Drieluik en Gastouderland hebben hun input gegeven. Dit proces is essentieel om te komen tot een werkbare regeling voor zowel de gastouders als de bemiddelingsbureaus.
Conclusie
De ontwikkelingen in de regelgeving rondom gastouderopvang markeren een verschuiving naar een meer gestandaardiseerde en professionele sector. De huidige regels bieden al een stevig fundament voor veiligheid en betrouwbaarheid, met eisen rondom leeftijd, opleiding, VOG, EHBO, en de inrichting van de opvanglocatie. De aangekondigde wijzigingen, die naar verwachting per 1 juli 2026 van kracht worden, voegen hier belangrijke elementen aan toe.
De focus verschuift naar pedagogische kwaliteit door het wettelijk vastleggen van basisdoelen, het verplichten van een pedagogisch werkplan en het invoeren van een combinatie van coaching en scholing. Veiligheid wordt versterkt door de eis van een snelle achterwacht. Organisatorisch worden er grenzen gesteld aan het aantal bemiddelingsbureaus en worden financiële regelingen voor gastouders met eigen kinderen verruimd.
Deze maatregelen zijn erop gericht de kwaliteit van de gastouderopvang te verhogen en de pedagogische kennis van gastouders te verbeteren, waardoor ouders meer vertrouwen kunnen hebben in de opvang van hun kinderen. Het is voor alle betrokkenen van groot belang om de ontwikkelingen te blijven volgen en zich voor te bereiden op de nieuwe verplichtingen. Door het volgen van de scholing en het opstellen van de benodigde plannen kan de sector een positieve stap zetten in de professionalisering van de gastouderopvang.