De coronacrisis heeft een significante impact gehad op alle sectoren van de samenleving, waaronder de kinderopvang. In het bijzonder de gastouderopvang, een vorm van opvang die vaak in een huiselijke setting plaatsvindt, kent specifieke uitdagingen en richtlijnen om de veiligheid van kinderen, gastouders en ouders te waarborgen. Deze artikelreeks, opgesteld vanuit de expertise van een kinderdagverblijf, biedt een gedetailleerd overzicht van de protocollen, maatregelen en overwegingen die van toepassing zijn op gastouderopvang in Nederland tijdens de coronapandemie. De informatie is gebaseerd op officiële bronnen en protocollen die in de loop van de tijd zijn bijgesteld om tegemoet te komen aan de ontwikkelingen rondom het virus.
De Unieke Positie van de Gastouderopvang
Gastouderopvang onderscheidt zich van reguliere kinderopvang door de opvang in een kleinschalige, huiselijke omgeving. Deze setting brengt zowel kansen als verantwoordelijkheden met zich mee in het licht van virusverspreiding. Gastouders worden beschouwd als professionals in de opvang van kinderen, en vanuit de Rijksoverheid wordt alle relevante informatie gedeeld met de aangesloten gastouders en bureaus. Een kernprincipe is dat gastouders kritisch handelen om besmetting te voorkomen, aangezien opvang niet alleen een plezierige activiteit is, maar ook een bron van inkomen. Een sluiting vanwege coronabesmetting leidt tot inkomensderving voor de gastouder. Daarom zijn maatregelen zoals goede ventilatie en strikte handhygiëne essentiële onderdelen van de dagelijkse praktijk.
Een belangrijk verschil met reguliere kinderopvang is dat gastouderopvang over het algemeen soepeler kan omgaan met de opvang van kinderen met milde ziekteverschijnselen. Desondanks rust er een gedeelde verantwoordelijkheid op ouders om kinderen met symptomen die passen bij COVID-19 niet naar de opvang te brengen, tenzij er sprake is van een uitzonderingssituatie zoals beschreven in de protocollen.
Informatievoorziening en Autoriteiten
Om grip te houden op de situatie is het van groot belang dat zowel opvangprofessionals als ouders op de hoogte blijven van het laatste nieuws en de meest actuele adviezen. Verschillende organisaties spelen hierin een cruciale rol. Gastouderbureaus zoals Rivierenkind en Amira Children onderhouden contact met ministeries, belastingdiensten en brancheverenigingen om de informatievoorziening naar hun netwerk zo accuraat mogelijk te verzorgen.
Voor actuele en specifieke informatie wordt verwezen naar een aantal autoriteiten: * De Regionale GGD: voor regionale ontwikkelingen en testmogelijkheden. * Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu): de hoeder van de wetenschappelijke richtlijnen en antwoorden op veelgestelde vragen. * De Rijksoverheid: voor landelijke maatregelen en specifieke pagina's over kinderopvang en corona. * Brancheorganisatie Kinderopvang (BK) en Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang (BMK): voor specifieke branchegerichte informatie. * BOinK (Belangenvereniging van Ouders in de Kinderopvang): voor het perspectief van de ouders.
Deze samenwerking zorgt ervoor dat er een eenduidig protocol kan worden gevolgd, hoewel de situatie dynamisch is en maatregelen kunnen wijzigen.
Protocol Kinderopvang en Corona
Het centrale document voor de opvang is het "Protocol kinderopvang & COVID-19". Dit protocol beschrijft de richtlijnen die gelden voor de gehele kinderopvang, met een specifieke focus op de gastouderopvang. Dit protocol is opgesteld om gastouders handvatten te bieden voor het maken van afspraken met het gastouderbureau en de vraagouder (de ouder die de opvang afneemt). De inhoud van het protocol is dynamisch en wordt aangepast aan de hand van nieuwe inzichten en regelgeving, zoals te zien is aan de versiedata van de documenten (bijvoorbeeld 28 januari).
De Beslisboom als Hulpmiddel
Een praktisch hulpmiddel dat in diverse bronnen wordt genoemd, is de beslisboom. Deze visuele leidraad helpt gastouders en ouders bij het beoordelen van specifieke situaties. Door het doorlopen van de stappen in de beslisboom kan worden bepaald of opvang kan doorgaan, of dat er maatregelen zoals testen of isolatie noodzakelijk zijn. De beslisboom is gebaseerd op de richtlijnen van het RIVM en wordt vaak aangeboden via de websites van gastouderbureaus of door organisaties als AJN Jeugdartsen Nederland.
Maatregelen voor Gastouders en Hun Huishouden
De gezondheidstoestand van de gastouder en diens directe omgeving is bepalend voor de mogelijkheid om opvang te bieden. De protocollen onderscheiden klachten bij de gastouder en klachten bij huisgenoten.
Klachten bij de Gastouder
Voor de gastouder zelf gelden strikte regels. Indien de gastouder klachten heeft die passen bij corona, mag er geen opvang worden geboden. De klachten die hieronder vallen zijn: * Neusverkoudheid * Hoesten * Moeilijk ademen of benauwdheid * Verhoging en/of koorts (boven 38°C)
Wanneer een gastouder deze klachten ervaart, dient deze thuis te blijven. In sommige fasen van de pandemie werd geadviseerd om een (thuis)test te doen. De gastouder mag de opvang hervatten als de testuitslag negatief is. Indien er besloten wordt om niet te testen, mag de gastouder weer aan het werk zodra zij ten minste 24 uur klachtenvrij is.
Klachten bij Huisgenoten
Omdat de opvang vaak in de eigen woning van de gastouder plaatsvindt, zijn ook de gezondheid en klachten van huisgenoten van belang. Ook wanneer een huisgenoot van de gastouder klachten heeft die passen bij corona, mag de gastouder geen opvang bieden. Dit beleid is erop gericht om eventuele verspreiding van het virus via het huishouden van de gastouder naar de kinderen te voorkomen.
Beleidswijzigingen
Uit de beschikbare informatie blijkt dat het beleid in de loop van de tijd is gewijzigd. Zo was er in een eerder stadium een versoepeling, maar is dit later weer teruggedraaid. Dit benadrukt het belang voor gastouders om voortdurend het meest actuele protocol te raadplegen. De maatregelen zijn opgesteld op basis van de dan geldende gegevens van het RIVM en het protocol.
Maatregelen voor Vraagouders en Hun Huishouden
De verantwoordelijkheid voor het voorkomen van besmettingen ligt niet alleen bij de gastouder, maar ook bij de vraagouder en diens huishouden. De protocollen bieden duidelijkheid over wanneer opvang wel of niet door kan gaan.
Klachten bij de Vraagouder of Huisgenoot
Indien de vraagouder of een huisgenoot van 4 jaar of ouder klachten heeft die passen bij corona, geldt het volgende: 1. De vraagouder of huisgenoot doet een (zelf)test. 2. Totdat de uitslag van de test bekend is, vindt er geen opvang plaats. 3. Is de testuitslag negatief? Dan kan de opvang weer plaatsvinden. 4. Is de testuitslag positief? Dan kan er geen opvang plaatsvinden totdat de besmette persoon uit isolatie is.
Klachten bij Kinderen van 0-4 Jaar
Voor de allerkleinsten geldt vaak een uitzondering. Kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar met verkoudheidsklachten (zoals loopneus, niezen, keelpijn) of die af en toe hoesten, mogen in veel gevallen gewoon naar de opvang, zelfs zonder dat zij getest zijn. Dit is een erkenning van het feit dat deze klachten zeer vaak voorkomen bij jonge kinderen en niet direct wijzen op corona.
Uitzondering op de Uitzondering
Deze uitzondering voor kinderen van 0-4 jaar vervalt wanneer het kind een nauw contact is van iemand die positief is getest op corona. In dat geval moeten ook deze kinderen getest worden bij bovengenoemde klachten. Tot de uitslag van de (zelf)test vindt er geen opvang plaats. Is de testuitslag negatief, dan kan de opvang weer hervatten.
Positieve Testuitslag in het Huishouden
Wanneer de vraagouder of een huisgenoot positief test op corona, gaat de desbetreffende persoon in isolatie. De gevolgen voor de opvang hangen af van de specifieke situatie, maar over het algemeen betekent een positieve test in het huishouden van de vraagouder dat de opvang niet door kan gaan totdat de besmette persoon uit isolatie is.
Isolatie- en Quarantaineregels
De protocollen maken onderscheid tussen isolatie (voor besmette personen) en quarantaine (voor nauwe contacten of personen die wachten op een testuitslag).
Isolatie
Een gastouder of een huisgenoot van de gastouder die positief test, gaat in isolatie. De regels hiervoor zijn, afhankelijk van het specifieke protocol op dat moment, doorgaans als volgt: * De positief geteste persoon gaat ten minste 7 dagen in isolatie. * Na deze periode moeten de klachten ten minste 24 uur helemaal weg zijn voordat de isolatie wordt beëindigd. * Tijdens de isolatie kan er geen opvang plaatsvinden in de woning van de gastouder.
Quarantaine
Quarantaine is van toepassing wanneer er sprake is van een hoog risico op besmetting, bijvoorbeeld als huisgenoot van een besmet persoon. Ook wanneer een gastouder of vraagouder wacht op de uitslag van een test, geldt er quarantaine in de zin dat er geen opvang wordt geboden of afgenomen totdat de uitslag bekend is.
Hygiëne en Preventieve Maatregelen
Naast de regels omtrent klachten en testen, vormen hygiënemaatregelen de basis van de dagelijkse operatie. Hoewel de specifieke bronnen hier niet diepgaand op ingaan, wordt in algemene zin gesteld dat gastouders zorgen voor een goede (hand)hygiëne en voldoende ventilatie in de opvangruimte. Dit zijn maatregelen die consistent zijn met de algemene richtlijnen van het RIVM om verspreiding van het virus via aerosolen en oppervlakken te minimaliseren.
Financiële en Praktische Overwegingen
De coronacrisis bracht ook financiële en organisatorische vraagstukken met zich mee. De opvang is voor gastouders een inkomen, en sluiting leidt tot inkomensderving. Aan de andere kant zijn ouders afhankelijk van de opvang, met name wanneer zij een cruciaal beroep uitoefenen.
Besluitvorming rondom Sluiting
In tijden van lockdowns of verhoogde besmettingsaantallen was er vaak geen sprake van een verplichte sluiting voor gastouderopvang, in tegenstelling tot andere sectoren. Wel was er vaak een dringend verzoek aan ouders om alleen gebruik te maken van de opvang als dit strikt noodzakelijk was (bijvoorbeeld bij een cruciaal beroep) of als het kind in een kwetsbare positie verkeerde. Gastouders konden in overleg met ouders een eigen beslissing nemen over de vorm van de opvang, variërend van sluiting tot het beperken van de opvang tot specifieke groepen.
Doorbetaling en Compensatie
De financiële afwikkeling bij sluiting of verminderde vraag was een aandachtspunt. Uit de beschikbare informatie blijkt dat er in beginsel geen compensatieregeling was voor de gastouderopvang. Juridisch gezien zijn ouders niet gehouden om opvanguren te betalen wanneer er geen opvang wordt geboden door de gastouder. Wanneer ouders daarentegen besluiten hun kinderen thuis te houden terwijl de gastouder wel opvang aanbiedt, zijn zij wel gehouden de afgesproken contracturen te betalen. Dit onderstreept het belang van goede communicatie tussen gastouder en vraagouder om tot een werkbare en rechtvaardige oplossing te komen voor beide partijen, met het oog op het beperken van besmettingen en het waarborgen van de continuïteit van de opvangrelatie op de lange termijn.
Conclusie
De gastouderopvang tijdens de coronacrisis kenmerkt zich door een zorgvuldige balans tussen het bieden van noodzakelijke opvang en het strikt naleven van veiligheidsprotocollen. De kleinschalige, huiselijke setting vereist een aangepaste aanpak, waarin de gezondheid van zowel de gastouder als het gezin van de vraagouder centraal staat. De protocollen, zoals die zijn uiteengezet in de verschillende documenten, bieden een gestructureerd kader voor het omgaan met klachten, testen, isolatie en quarantaine.
Het is van doorslaggevend belang dat gastouders en ouders op de hoogte blijven van de meest actuele richtlijnen, aangezien deze kunnen wijzigen op basis van nieuwe inzichten. De rol van gastouderbureaus en autoriteiten zoals het RIVM is hierin essentieel. Door het volgen van de protocollen, het hanteren van de beslisboom en het handhaven van goede hygiënemaatregelen, kan de gastouderopvang zo veilig mogelijk worden voortgezet, hetgeen van groot belang is voor kinderen, ouders en de gastouders zelf.