Het beroep van gastouder is een essentiële schakel in de opvang en ontwikkeling van kinderen in Nederland. Om als professionele gastouder aan de slag te gaan, is het behalen van een erkend diploma vaak een vereiste. Er bestaan verschillende trajecten om dit diploma te behalen, vaak aangeduid als diplomaroutes. Deze routes zijn specifiek ontwikkeld voor kandidaten die reeds over praktijkervaring beschikken, waardoor een verkorte weg naar het mbo-niveau 2 diploma mogelijk is. In dit artikel worden de algemene voorwaarden, de examenonderdelen en de variaties in trajecten uiteengezet op basis van beschikbare informatie over deze opleidingsvorm.
Toelatingseisen en Praktijkervaring
Voor toegang tot een diplomaroute voor gastouders is het hebben van voldoende praktijkervaring vaak de belangrijkste voorwaarde. Deze routes zijn niet bedoeld als initiële basisopleiding voor starters zonder enige ervaring, maar als een manier om bestaande kennis en vaardigheden te formaliseren via een examen traject.
Een veelvoorkomende eis is dat de kandidaat minimaal 18 jaar oud is. Daarnaast moet de Nederlandse taal beheerst worden op niveau 2F of hoger, zowel in spreken als schrijven. De hoeveelheid vereiste oppaservaring verschilt licht per aanbieder, maar over het algemeen gaat het om een aanzienlijke tijdsinvestitie. Een veelgehoorde norm is het opdoen van 400 uur oppaservaring binnen een periode van twee jaar, met een minimum van 100 uur in het afgelopen jaar. Alternatief is het opvoeden van eigen kinderen gedurende minimaal twee jaar, gecombineerd met minimaal 100 uur oppaservaring in de afgelopen twee jaar (waarvan 50 uur in het afgelopen jaar).
De ervaring moet zijn opgedaan met kinderen van verschillende leeftijdsgroepen, zoals baby’s, peuters en jonge schoolkinderen. Dit is nodig om te garanderen dat de gastouder breed inzicht heeft in de ontwikkelingsfasen van kinderen. Verder dient de kandidaat voldoende praktijkervaring te hebben met alle facetten van het gastouderschap. Indien een kandidaat niet voldoet aan de wettelijke vooropleidingseis (vaak een diploma op minimaal mbo-niveau 2), kan soms een toelatingsonderzoek worden aangeboden, mits de praktijkervaring uitgebreid genoeg is.
De Structuur van het Examen
Het examen voor de diplomaroute bestaat uit drie hoofdcomponenten: schriftelijke examens (theorie), centrale examens (generieke vakken) en een praktijkexamen.
Schriftelijke Examens en Kennis
De schriftelijke examens bestaan uit meerdere onderdelen. Allereerst is er het examen Nederlands schrijven. Daarnaast volgt een beroepsgerichte kennistoets voor gastouders. Deze toets bestaat uit zowel meerkeuzevragen als open vragen. De inhoud van deze toets is gebaseerd op specifieke literatuur, zoals het boek ‘Pedagogisch Kader gastouderopvang’ en aanvullende readers. Kandidaten ontvangen na inschrijving vaak een reader met informatie over kinder EHBO en gezonde voeding voor kinderen, wat essentieel is voor het beroep.
Centrale Examens
Naast de beroepsgerichte kennis moeten kandidaten vaak centrale examens afleggen voor de generieke vakken Nederlands en Rekenen. Deze examens vinden plaats op specifieke locaties, zoals bij ROC Rivor in Tiel of bij STOC in Den Haag of Houten. Ook het centrale examen Nederlands (lezen en luisteren) kan op meerdere locaties verspreid door Nederland worden afgenomen.
Praktijkexamen
Een cruciaal onderdeel is het praktijkexamen. Dit vindt plaats op de werkplek van de gastouder in Nederland. De duur varieert van 3,5 tot 4 uur. Tijdens dit examen voert de kandidaat verschillende voorgeschreven opdrachten uit onder toezicht van een examinator (assessor). Een belangrijk onderdeel is het uitvoeren van een activiteit met minimaal twee opvangkinderen in de leeftijd van 1 tot en met 7 jaar. De kinderen mogen hierbij niet de eigen kinderen van de kandidaat zijn.
De examinator beoordeelt de omgeving op kindvriendelijkheid, hygiëne, opgeruimdheid en veiligheid. Hoewel het huis nog niet volledig aan alle officiële richtlijnen hoeft te voldoen, moeten basisveiligheidsmaatregelen aanwezig zijn, zoals traphekjes of beveiligde stopcontacten bij een kind dat net kan lopen. Schoonmaakmiddelen moeten veilig opgeborgen zijn. De examinator controleert echter niet op specifieke zaken als een blusdeken.
Na de observatie volgt een simulatieopdracht, een rollenspel en een interview. Hierin worden kennis, houding en vaardigheden getoetst die tijdens de observatie niet aan bod zijn gekomen, vaak ondersteund door vragen over recente praktijkvoorbeelden.
Verschillende Trajecten en Aanbieders
Hoewel het doel (het behalen van een mbo-niveau 2 diploma) hetzelfde is, verschillen de aanbieders in organisatie, kosten en ondersteuning.
ROC Rivor
Bij ROC Rivor wordt de diplomaroute gezien als een examen traject waarbij de kandidaat direct het examen tot gastouder doet. De duur is flexibel en hangt af van het eigen tempo, met een maximum van 8 maanden. De kosten zijn in drie termijnen opgesplitst: inschrijving en intake (€ 300,-), schriftelijke en centrale examens (€ 350,-), en het praktijkexamen met keuzedelen (€ 725,-). Het totaalbedrag komt hiermee op € 1375,-.
STOC
STOC biedt een diplomaroute Helpende Zorg en Welzijn voor Gastouders aan. Bij STOC is het mogelijk om de planning van de examens af te stemmen met de backoffice. Zo mag de kandidaat bijvoorbeeld beginnen met de centrale examens voordat de schriftelijke examens en het praktijkexamen worden ingepland. STOC benadrukt dat het essentieel is om de handleiding goed door te nemen, aangezien hierin alle informatie over de examenonderdelen is terug te vinden.
Gastouderland en SBB
Gastouderland werkt samen met partners om een verkorte route aan te bieden. Zij verwijzen kandidaten vaak door naar externe aanbieders. Een specifieke aanbieder binnen dit netwerk werkt met het SBB (Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven). Hierbij worden de proeven van bekwaamheid uitgevoerd bij een erkend leerbedrijf. Het gastouderbureau helpt bij het vinden van zo'n leerbedrijf.
Deze specifieke aanbieder hanteert een totale investering van € 2.100 voor het kernpakket, inclusief toegang tot de route (1 jaar), digitaal leerportaal, digitale lessen (Nederlands, rekenen, keuzedelen, pedagogiek) en examens (inclusief één herkansing). Daarnaast zijn er digitale lesmaterialen nodig voor € 125 per jaar. Een belangrijk voordeel is de mogelijkheid van de SLIM-subsidie. Deze subsidie vergoedt 90% van de kosten, waardoor het traject voor de kandidaat vaak gratis is (het gastouderbureau legt de laatste 10% bij).
Lesvormen en Ondersteuning
De manier van leren verschilt per aanbieder. Bij STOC worden geen fysieke lessen gegeven, maar zijn optionele lessen online beschikbaar. De focus ligt op zelfstandig studeren met behulp van de handleiding.
Bij de aanbieder die samenwerkt met Gastouderland en SBB is de route grotendeels zelfstandig. De kandidaat bereidt elk werkproces zelfstandig voor met theorie en opdrachten. Echter, er is wel de mogelijkheid om extra uitleg te krijgen via online lessen. * Generieke vakken: Wekelijkse lessen van 2 uur. * Keuzedelen: Maandelijkse lessen van 2 uur. * Pedagogiek: Verplichte lessen van 3 uur (avond), in totaal 4 lessen.
Voor het pedagogische deel zijn geen examens, maar de aanwezigheid bij de lessen is verplicht om het certificaat te ontvangen.
Examenonderdelen in Detail (Beroepsgericht)
De beroepsgerichte examens bestaan uit een combinatie van toetsen en opdrachten. Bij de route via Gastouderland/SBB ziet dit er als volgt uit: * Kennistoetsen: 2 digitale kennistoetsen (meerkeuze voortgangstoetsen). * Examenopdrachten: 4 opdrachten die resulteren in een verslag en een kort gesprek met de examinator. * Keuzedelen: 2 examenopdrachten (opdracht, verslag en gesprek). * Proeven van bekwaamheid: 2 proeven die op één dag worden uitgevoerd op de werkvloer.
Doorlooptijd en Planning
De totale duur van de diplomaroute varieert. Over het algemeen kan de kandidaat rekenen op een traject van 4 tot 8 maanden. * Gemiddelde duur: 4 tot 5 maanden (ROC Rivor). * Maximale duur: 6 tot 8 maanden (Gastouderland/SBB), of maximaal 8 maanden (ROC Rivor).
Kandidaten kunnen het hele jaar door starten. Bij ROC Rivor is de startdatum flexibel, terwijl bij andere aanbieders de planning vaak in overleg wordt vastgesteld, vooral voor de centrale examens.
Conclusie
De diplomaroute voor gastouders biedt een gestructureerde en versnelde mogelijkheid voor ervaren oppassers om een erkend mbo-niveau 2 diploma te behalen. De routes zijn erop gericht om bestaande praktijkervaring te koppelen aan de benodigde theoretische kennis en formele erkenning. Hoewel de basiseisen (leeftijd, taalniveau en uren oppaservaring) over het algemeen gelijk zijn, verschillen de kosten, ondersteuningsvormen en specifieke examenprocedures per aanbieder. Het is voor kandidaten van belang om de voorwaarden met betrekking tot kosten, subsidie (zoals SLIM) en de verplichte aanwezigheid bij lessen zorgvuldig te bekijken voordat zij zich inschrijven.