De opvang van kinderen binnen de eigen woning door een gastouder is een specifieke vorm van kinderopvang die gereguleerd wordt door meerdere wettelijke kaders. Voor ouders die overwegen een gastouder aan huis in dienst te nemen, is het essentieel om de juridische en administratieve verplichtingen te begrijpen. Deze vorm van opvang, vaak aangeduid als nanny-opvang, valt onder de Wet kinderopvang, maar tegelijkertijd ook onder regelingen voor dienstverlening aan huis en het Burgerlijk Wetboek. De situatie is complex omdat de gastouder zowel werkt in een context van kinderopvang met recht op toeslagen, als in een privaat huishouden waar arbeidsovereenkomsten gelden. Het is cruciaal om de juiste constructie te kiezen, aangezien dit invloed heeft op de kosten, de rechten van de gastouder en de aanspraak op kinderopvangtoeslag. Dit artikel beschrijft de juridische kaders, contractuele eisen en praktische voorwaarden voor het inhuren van een gastouder aan huis, uitsluitend op basis van de beschikbare informatie.
Juridische kaders en regelingen
Een gastouder die aan huis komt werken, valt onder twee hoofdregelingen: de Wet kinderopvang en de Regeling dienstverlening aan huis. Afhankelijk van de specifieke situatie kan ook het Burgerlijk Wetboek (Boek 7, Titel 10, Arbeidsovereenkomst) van toepassing zijn. Het is van belang dat ouders (vraagouders) zich bewust zijn van deze dubbele regelgeving, omdat hieruit verschillende verplichtingen voortvloeien.
De Wet kinderopvang
Voor gastouders die opvang bieden in de woning van de vraagouder gelden de kwaliteitseisen uit de Wet kinderopvang. Om in aanmerking te komen voor kinderopvangtoeslag, moet worden voldaan aan strikte voorwaarden. Allereerst moet de gastouder aangesloten zijn bij een gastouderbureau. Zowel het gastouderbureau als de gastouder zelf moeten geregistreerd staan in het Landelijk Register Kinderopvang en het Personenregister Kinderopvang. Daarnaast moet de gastouder voldoen aan de gestelde opleidingseisen. Indien aan al deze eisen is voldaan, heeft de ouder recht op kinderopvangtoeslag. Het is belangrijk op te merken dat de opvang bij de vraagouder thuis onder de Wet kinderopvang valt, mits er sprake is van een professionele opvangrelatie.
Regeling dienstverlening aan huis
Naast de Wet kinderopvang is de Regeling dienstverlening aan huis van toepassing wanneer er structureel iemand in de woning werkt. Deze regeling is bedoeld voor werkzaamheden in en om het huis, zoals boodschappen doen, het huishouden of hondenuitlaten, maar is ook relevant voor de gastouder die kinderen verzorgt. Onder deze regeling kan een gastouder maximaal drie dagen per week worden ingehuurd door een particuliere opdrachtgever. Wanneer de gastouder meer dan drie dagen per week werkt, is er volgens de regelgeving sprake van een normale arbeidsovereenkomst, waardoor de situatie onder het Burgerlijk Wetboek valt en de opdrachtgever de gastouder in loondienst moet nemen. De Regeling dienstverlening aan huis kenmerkt zich door een informele structuur: er hoeft geen loonbelasting en sociale premies te worden betaald, en de opdrachtgever hoeft de werkzaamheden niet bij instanties te melden. De gastouder is echter geen gewone werknemer in de zin van het ontslagrecht; de opdrachtgever kan de arbeidsovereenkomst opzeggen zonder instemming van het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), mits een opzegtermijn in acht wordt genomen.
Wijzigingen in de wetgeving
Per 1 januari 2018 is de situatie voor gastouders bij vraagouders thuis gewijzigd. Indien de gastouder familiair is of als zelfstandig ondernemer (zzp’er) werkt, valt de opvang onder het Wettelijk Minimum Loon (WML). Dit betekent dat de financiële vergoeding minimaal het wettelijk minimumloon moet bedragen. De situatie valt in feite onder twee of drie regelingen: de Wet kinderopvang, het Burgerlijk Wetboek, en/of de Regeling opvang aan huis. De aanwezigheid van een gezagsverhouding (de ouder geeft aan wat er gedaan moet worden) is bepalend voor de kwalificatie als arbeidsovereenkomst.
Contractuele verplichtingen en voorwaarden
Het is sterk aan te raden om alle afspraken schriftelijk vast te leggen om misverstanden te voorkomen. Een contract dient als basis voor de relatie tussen de vraagouder en de gastouder (en het gastouderbureau). Hoewel de Regeling dienstverlening aan huis het mogelijk maakt om afspraken minder formeel vast te leggen, is een schriftelijke overeenkomst noodzakelijk voor zowel de Wet kinderopvang als voor het waarborgen van rechten en plichten.
Inhoud van het contract
Een contract tussen de vraagouder en de gastouder moet in ieder geval de volgende elementen bevatten: * De opzegtermijn: De periode die in acht moet worden genomen bij beëindiging van de overeenkomst. * De afgesproken uurprijs: De vergoeding per uur. * Recht op vakantietoeslag: De gastouder heeft recht op een vakantietoeslag van 8%. * Loondoorbetaling: Doorbetaling van het wettelijke aantal vakantiedagen en doorbetaling bij ziekte. * Uren en pauzes: De gastouder mag maximaal 12 uur per dienst werken. Bij een dienst langer dan 10 uur heeft de gastouder recht op een pauze van 45 minuten.
Rechten en plichten van de gastouder
De gastouder heeft onder de Regeling dienstverlening aan huis recht op: * Loon dat minimaal het wettelijk minimumloon bedraagt. * Een vakantietoeslag van 8%, die ofwel eenmalig wordt uitbetaald of wordt verrekend in de uurprijs. * Vakantiedagen: het wettelijk aantal bedraagt vier keer het aantal werkdagen per week. * Doorbetaling bij ziekte: maximaal 6 weken, met een ziekengeld van minstens 70% van het minimumloon. * Verlof volgens de Wet arbeid en zorg. * Een veilige en gezonde werkomgeving.
De gastouder dient zelf inkomstenbelasting af te dragen over de verdiende gelden. Omdat er geen sprake is van een officieel werknemerscontract in de zin van het ontslagrecht, kan de overeenkomst zonder ontslagvergunning worden beëindigd, mits de opzegtermijn en de voorwaarden uit het contract worden gerespecteerd. Wel kan de gastouder aanspraak maken op verlofregelingen. Indien de gastouder ziek wordt, is het belangrijk om te weten dat de vraagouder geen recht heeft op kinderopvangtoeslag over de kosten voor de zieke gastouder, ook niet als er een vervangende gastouder is ingeschakeld. De vraagouder dient de gastouder en het gastouderbureau wel te betalen volgens het contract voor de overbruggende periode.
Rechten en plichten van de vraagouder (werkgever)
De vraagouder is in de context van de Regeling opvang aan huis zowel opdrachtgever als werkgever. Dit brengt verantwoordelijkheden met zich mee. De vraagouder is een werkgever in de zin van de Arbowet en moet zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving. Dit houdt in dat de woning door de GGD moet worden goedgekeurd. Daarnaast is de vraagouder verplicht: * De gastouder het afgesproken loon te betalen. * 8% vakantietoeslag te betalen. * Door te betalen tijdens ziekte (volgens de voorwaarden van de regeling). * De gastouder vakantiedagen door te betalen.
De vraagouder heeft bij toepassing van de Regeling opvang aan huis geen administratieve verplichtingen zoals het inhouden van loonheffing en sociale premies. Ook hoeft de vraagouder de werkzaamheden niet te melden bij instanties. De vraagouder kan de arbeidsovereenkomst opzeggen met inachtneming van de opzegtermijn; hiervoor is geen instemming van de gastouder nodig, mits er een geldige reden is. Indien er geen geldige reden is, kan de gastouder herstel van de arbeidsovereenkomst eisen.
Praktische aspecten en voorwaarden
Naast de juridische en contractuele elementen zijn er praktische voorwaarden waaraan moet worden voldaan. De eisen aan de gastouder zijn duidelijk omschreven. De gastouder moet: * Minimaal 18 jaar oud zijn. * Goed Nederlands spreken en schrijven. * Een goede geestelijke en lichamelijke conditie hebben. * Besef hebben van de eigen verantwoordelijkheid met betrekking tot de opvang.
Startprocedure en planning
Het is raadzaam om tijdig te beginnen met het regelen van de opvang aan huis. Een aanvraag voor een gastouder dient, bij een behoefte per 1 september, uiterlijk drie maanden van tevoren te worden ingediend bij het gastouderbureau. Indien de vraagouder zelf een gastouder aandraagt, kan het proces mogelijk sneller verlopen, wat ook kosten kan besparen.
Verzekeringen
Omdat de gastouder onder de Regeling dienstverlening aan huis valt, is er geen sprake van een standaard werknemerscontract met bijbehorende werknemersverzekeringen. De gastouder kan zich op vrijwillige basis verzekeren bij het UWV tegen risico’s zoals ziekte of werkloosheid. De vraagouder is niet verplicht om premies af te dragen voor deze verzekeringen, maar is wel verplicht om te zorgen voor een veilige werkomgeving zoals vereist onder de Arbowet.
Voordelen van opvang aan huis
Deze vorm van opvang biedt diverse voordelen. Kinderen blijven in hun eigen, vertrouwde omgeving, waardoor ze niet hoeven te wennen aan een nieuwe locatie. Dit kan bijdragen aan een stabiele dagindeling. Flexibiliteit in uren is eveneens een voordeel, evenals de mogelijkheid voor de ouder om de opvang te combineren met andere taken in het huishouden, mocht dat onderdeel uitmaken van de werkzaamheden (hoewel de focus primair op kinderopvang ligt).
Conclusie
De inhuur van een gastouder aan huis is een complex traject dat valt onder meerdere wettelijke regimes. De belangrijkste verdeling ligt tussen de Wet kinderopvang, die toegang geeft tot kinderopvangtoeslag, en de Regeling dienstverlening aan huis, die de arbeidsvoorwaarden regelt voor maximaal drie werkdagen per week. Bij overschrijding van deze uren geldt het Burgerlijk Wetboek en is er sprake van een volwaardige arbeidsovereenkomst.
Voor vraagouders is het essentieel dat de gastouder is aangesloten bij een gastouderbureau en geregistreerd staat in de Landelijke Register Kinderopvang om aanspraak te maken op toeslagen. Tegelijkertijd moeten zij voldoen aan de plichten van de Regeling dienstverlening aan huis, zoals het betalen van vakantietoeslag en doorbetaling bij ziekte. De gastouder heeft recht op het wettelijk minimumloon en bescherming via de Arbowet, maar mist de volledige werknemersbescherming zoals ontslagbescherming via het UWV. Het is van groot belang dat alle afspraken schriftelijk worden vastgelegd in een contract waarin loon, opzegtermijnen en verlofrechten zijn geregeld. Door zorgvuldig te navigeren door deze regelgeving en tijdig te starten met de aanvraag, kan een zorgeloze opvangoplossing worden gerealiseerd die recht doet aan de belangen van zowel het kind, de ouder als de gastouder.