Inleiding
De kwaliteit en veiligheid van kinderopvang staan in Nederland centraal in de Wet Kinderopvang. De GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) is de onafhankelijke toezichthouder die erop toeziet dat kinderopvanglocaties, waaronder gastouderopvang, voldoen aan de wettelijke eisen. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van het inspectieproces, de verantwoordelijkheden van verschillende partijen en de mogelijke sancties bij het niet naleven van deze regelgeving. Het is bedoeld voor gastouders, ouders en bemiddelingsbureaus die een duidelijk beeld willen krijgen van het kader waarbinnen de opvang moet functioneren.
Het toezicht op de gastouderopvang is complexer dan bij grootschalige opvang, omdat de verantwoordelijkheid niet alleen bij de gastouder ligt, maar ook wordt gedeeld met het gastouderbureau dat bemiddelt en begeleidt. De GGD inspecteert of een locatie voldoet aan de veiligheids-, gezondheids- en pedagogische eisen. De uitkomsten van deze inspecties bepalen of een opvanglocatie geregistreerd kan blijven in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Indien er tekortkomingen worden vastgesteld, kan dit leiden tot maatregelen die variëren van een waarschuwing tot het sluiten van de opvang.
De Rol en Werkwijze van de GGD
De GGD is de centrale speler in het toezicht op de kinderopvang. De inspecteurs bezoeken opvanglocaties om te controleren of zij voldoen aan de wettelijke kaders. Dit toezicht is wettelijk verankerd en heeft als doel te waarborgen dat kinderen in een veilige en verantwoorde omgeving worden opgevangen.
Soorten Inspecties
De GGD voert twee soorten inspecties uit. Ten eerste is er de aangekondigde inspectie, waarbij de gastouder en het gastouderbureau vooraf op de hoogte worden gesteld van het bezoek. Ten tweede is er de onaangekondigde inspectie. Bij deze laatste variant bezoekt de GGD de locatie onverwacht. Dit geeft de inspecteur een realistisch beeld van de dagelijkse gang van zaken op de opvanglocatie. De keuze voor het type inspectie hangt af van het inspectieprogramma en eventuele signalen die de GGD heeft ontvangen.
Wat Wordt Er Gecontroleerd?
Tijdens een inspectie wordt een breed spectrum aan onderdelen beoordeeld. De controle omvat onder andere: * Veiligheid en Gezondheid: Hieronder valt de Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RIE). De inspecteur checkt of de fysieke veiligheid van de opvangruimte is gewaarborgd (bijvoorbeeld door de aanwezigheid en werking van rookmelders, de inrichting van slaapruimtes en speelvoorzieningen). * Pedagogische Kwaliteit: De inspecteur beoordeelt of het pedagogisch beleid van het gastouderbureau wordt nageleefd. Gastouders kunnen hierop worden getoetst, bijvoorbeeld door vragen over de invulling van de vier pedagogische basisdoelen. * Wettelijke Normen: Er wordt gecontroleerd op het aantal opgevangen kinderen en de naleving van de wettelijke maxima. * Personele Vorming: De diploma’s, EHBO-certificaten en Verklaringen Omtrent het Gedrag (VOG) van de gastouder en eventuele volwassen huisgenoten worden gecontroleerd. * Juridische en Procedurele Kaders: De aanwezigheid en kennis van de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling worden getoetst.
Na het bezoek stelt de GGD een inspectierapport op. Dit rapport beschrijft hoe de opvanglocatie scoort op alle gecontroleerde onderdelen. Dit rapport is leidend voor de verdere afhandeling.
Verantwoordelijkheden: Gastouder, Gastouderbureau en Toezichthouder
Bij de gastouderopvang ligt de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit niet alleen bij de gastouder, maar ook bij het gastouderbureau dat bemiddelt en begeleidt. Dit maakt de structuur complexer. De toezichthouder (de GGD) heeft soms minder zicht op de kwaliteit van gastouderbureaus die buiten de GGD-regio zijn gevestigd, terwijl hun gastouders wel in de gemeente actief zijn. Dit wordt als een kwetsbaarheid in de sector gezien.
De Verantwoordelijkheid van het Gastouderbureau
Gastouderbureaus dragen direct bij aan de kwaliteit van de opvang door goede begeleiding en bemiddeling. Zij spelen een cruciale rol in de ondersteuning van gastouders. Tijdens een inspectieonderzoek bij een gastouder kan de toezichthouder overtredingen van het gastouderbureau vaststellen en deze rapporteren. Ook kunnen signalen over een gastouderbureau worden gedeeld met de toezichthouder die specifiek toezicht houdt op dat bureau. Gastouderbureaus hebben de taak om: * De RIE en veiligheidsdocumenten actueel te houden. * Diploma’s, certificaten en registraties te controleren. * Gastouders voor te bereiden op vragen van de inspecteur. * Het inspectierapport te bespreken en te helpen bij het opvolgen van verbeterpunten.
De Verantwoordelijkheid van de Gastouder
De gastouder is primair verantwoordelijk voor de dagelijkse opvang en moet voldoen aan alle wettelijke eisen op de opvanglocatie. Dit omvat het naleven van de maximale kinderaantallen, het garanderen van de veiligheid van de ruimte en het hebben van de juiste papieren. Gastouders wordt geadviseerd om zich goed voor te bereiden op inspecties, bijvoorbeeld door het pedagogisch werkplan in te vullen en de meldcode goed te kennen. Een tip is om het document over de meldcode regelmatig door te lezen, vooral het onderdeel over wat te doen bij een vermoeden van ongewenst gedrag door een bemiddelaar of houder. Bij twijfel kunnen gastouders advies inwinnen bij de Vertrouwensinspectie.
Het Inspectieproces en Rapportage
Het inspectieproces verloopt volgens een gestructureerd protocol. De inspectie kan zowel aangekondigd als onaangekondigd plaatsvinden. De inspecteur maakt gebruik van landelijk vastgestelde toetsingskaders. De uitkomsten van de getoetste onderdelen worden ingevuld in een afwegingsmodel. Dit model is gebaseerd op een risico-analyse, waarbij wordt beoordeeld in welke mate een negatief effect optreedt als niet wordt voldaan aan de kwaliteitseisen.
Na de inspectie wordt er een rapport opgesteld. In dit rapport staat beschreven hoe de opvanglocatie scoort op alle gecontroleerde onderdelen. De uitkomst kan zijn: 1. Alles in orde: De registratie in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) blijft behouden. 2. Tekortkomingen: Er is ruimte voor verbetering. De gastouder krijgt de kans om deze tekortkomingen te herstellen binnen een bepaalde termijn.
De toezichthouder adviseert de gemeente naar aanleiding van een inspectie over het al dan niet handhaven. Hierbij wordt rekening gehouden met verzachtende en verzwarende omstandigheden. De toezichthouder kan er ook voor kiezen om eerst een herstelaanbod te doen, zodat de houder kleine overtredingen kan herstellen voordat er zwaardere maatregelen volgen.
Handhaving en Sancties
Wanneer er tijdens een inspectie overtredingen worden vastgesteld, kan de gemeente overgaan tot handhaving. De ernst van de overtreding bepaalt welke sanctie wordt opgelegd. De gemeente heeft diverse mogelijkheden tot haar beschikking om in te grijpen.
De Escalatieladder van Sancties
De maatregelen kunnen variëren van lichte tot zeer zware sancties. De volgende mogelijkheden staan tot beschikking van de gemeente: * Aanwijzing: Een bevel om bepaalde handelingen te verrichten of na te laten. * Last onder dwangsom: Een last om een overtreding te beëindigen, waarbij een dwangsom is verbonden aan het niet naleven van die last. * Opleggen van een bestuurlijke boete: Een financiële sanctie. * Exploitatieverbod: Een verbod op het exploiteren van de opvanglocatie. * Verwijdering uit het LRK: De registratie in het Landelijk Register Kinderopvang wordt beëindigd, wat betekent dat de opvang niet meer legaal kan worden voortgezet.
Directe Stopping van Opvang
Bij uitzondering kan de GGD de opvang direct stopzetten met een schriftelijk bevel. Dit gebeurt wanneer de veiligheid van de kinderen onmiddellijk in het geding is. Een locatie mag dan bijvoorbeeld tijdelijk geen medewerkers inzetten of in één van de groepen geen kinderen opvangen totdat de overtreding is opgelost.
Herstel en Herinspectie
Bij het opleggen van sancties geeft de handhaver (de gemeente) per overtreding de exacte hersteltermijn aan met de acties die van het kindercentrum worden verwacht. Dit geeft de houder duidelijkheid over wat er moet gebeuren en wanneer het verzuim hersteld moet zijn. In geval van zwaardere overtredingen kan het zijn dat de gemeente de GGD de opdracht geeft nader onderzoek te doen, een zogenaamde herinspectie, om te controleren of de maatregelen effect hebben gesorteerd.
De uitkomsten van handhavingsbesluiten worden opgenomen in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Dit zorgt voor transparantie voor ouders die op zoek zijn naar opvang.
Conclusie
Het toezicht op de gastouderopvang door de GGD is een gestructureerd en streng proces dat erop is gericht de veiligheid en kwaliteit voor kinderen te waarborgen. De verantwoordelijkheid voor het naleven van de wettelijke eisen wordt gedeeld tussen de gastouder en het gastouderbureau. Door het uitvoeren van zowel aangekondigde als onaangekondigde inspecties en het toepassen van een risico-analyse model, kan de GGD gericht beoordelen of een opvanglocatie voldoet.
Wanneer er tekortkomingen worden vastgesteld, is er ruimte voor herstel, maar bij ernstige overtredingen of het uitblijven van verbeteringen kan de gemeente overgaan tot zware sancties, variërend van bestuurlijke boetes tot het sluiten van de opvang en verwijdering uit het LRK. Het is voor gastouders en bureaus essentieel om op de hoogte te zijn van deze kaders en proactief te werken aan naleving, onder andere door het actueel houden van documentatie en het volgen van trainingen, om zo een veilige en professionele opvangomgeving te garanderen.