De Nederlandse Eerste Kamer heeft op 10 juni ingestemd met een belangrijk wetsvoorstel dat de gastouderopvang fundamenteel wijzigt. Deze wetgeving, ingediend door staatssecretaris Nobel van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), is het resultaat van een langdurig proces van overleg met brancheorganisaties zoals BMK, BK, Nysa, BOinK, VWO, GGD GHOR en VNG. De kern van de wijziging is het versterken van de pedagogische kwaliteit en het expliciet erkennen van gastouderopvang als een volwaardige vorm van kinderopvang, gelijkwaardig aan kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang. De nieuwe regels gaan in op 1 juli 2026, waardoor gastouders en gastouderbureaus een overgangstermijn van ruim een jaar hebben om zich voor te bereiden op de nieuwe verplichtingen.
Deze wetswijziging is noodzakelijk gebleken omdat landelijke onderzoeken aantonen dat, ondanks positieve GGD-controles, een deel van de gastouders nog niet voldoet aan de gewenste pedagogische kwaliteitsstandaarden. De nieuwe wet moet deze kloof dichten en zorgen voor een uniforme kwaliteitsborging in de sector.
Pedagogische Basisdoelen en Werkplannen
Een centrale verandering in de wetgeving is de invoering van verplichte pedagogische basisdoelen die identiek zijn aan die van kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang. Gastouders moeten vanaf 1 juli 2026 voldoen aan deze vier kerndoelen: 1. Het bieden van emotionele veiligheid voor het kind. 2. Het bevorderen van persoonlijke en sociale kwaliteiten. 3. Het overbrengen van normen en waarden. 4. Het bieden van ruimte voor de ontwikkeling van het kind (deze doelen staan expliciet vermeld in de Wet Kinderopvang en dienen als leidraad voor het pedagogisch beleidsplan van gastouderbureaus).
Om deze doelen te bereiken, wordt het opstellen van een pedagogisch werkplan verplicht voor elke gastouder. Dit werkplan moet vormvrij ingevuld kunnen worden, wat betekent dat gastouders de vrijheid hebben om de inhoud af te stemmen op hun eigen situatie en de kinderen die zij opvangen. De overheid wil hiermee knellende regels, zoals de verplichting om voortgangsgesprekken fysiek op locatie te voeren, afschaffen. De focus ligt op de daadwerkelijke invulling van de pedagogische kwaliteit, niet op bureaucratische rompslomp.
Daarnaast is er aandacht voor de permanente educatie van gastouders. Hoewel de wet geen specifieke opleidingseisen stelt aan nieuwe gastouders, wordt het belang van coaching en scholing benadrukt. Bestaande gastouders worden uitgezonderd van strengere opleidingseisen, om de overgang voor de huidige professionals soepel te laten verlopen.
Organisatorische Veranderingen: Aantal Bureaus en Back-up
Een andere grote verandering betreft de administratieve organisatie. Om duidelijkheid te scheppen over verantwoordelijkheden en begeleiding, mag een gastouder zich voortaan aansluiten bij maximaal twee gastouderbureaus. Deze maatregel moet voorkomen dat gastouders verspreid over te veel bureaus werken, wat de kwaliteitsborging bemoeilijkt.
Er gelden hierbij twee belangrijke uitzonderingen: * Lopende contracten met ouders hoeven niet te worden beëindigd. Bestaande overeenkomsten tussen ouders en gastouderbureaus mogen worden uitgediend tot het laatste kind uit het gezin de leeftijd van dertien jaar heeft bereikt. * Tijdens een overstap naar een nieuw bureau mag een gastouder tijdelijk bij drie bureaus zijn aangesloten.
Een onmisbare nieuwe eis is de verplichting voor elke gastouder om een 'achterwacht' te hebben. Dit is een volwassene die in geval van nood binnen 15 minuten op de opvanglocatie aanwezig kan zijn. Deze eis geldt voor alle gastouders, ongeacht het aantal kinderen dat tegelijkertijd wordt opgevangen. Dit moet de veiligheid en continuïteit van de opvang waarborgen.
Rol van Gastouderbureaus en Coaching
De wetgeving legt een zwaardere verantwoordelijkheid bij de gastouderbureaus. Zij krijgen een centrale rol in de begeleiding van gastouders. In het pedagogisch beleidsplan van het bureau moeten de pedagogische doelen worden opgenomen en moet worden uitgelegd hoe de bureaus de gastouders ondersteunen bij de opvoeding en ontwikkeling van de kinderen.
Om deze ondersteuning vorm te geven, is de aanstelling van een pedagogisch beleidsmedewerker verplicht. Deze medewerker moet elk gastouder jaarlijks minimaal drie uur coaching bieden. Deze coaching moet zich richten op het bieden van verantwoorde kinderopvang en het verder professionaliseren van de gastouder. De insteek is dat deze maatregelen helpen bij het verder professionaliseren van de sector en het versterken van de pedagogische kwaliteit.
Impact voor Ouders en Financiering
De invoering van deze strengere kwaliteitseisen brengt extra kosten met zich mee voor gastouders en bureaus, onder andere voor scholing, coaching en het opstellen van werkplannen. Om te voorkomen dat deze kosten direct worden doorberekend aan ouders en daarmee de toegankelijkheid van gastouderopvang onder druk zetten, treft het kabinet een financiële maatregel.
De maximum uurprijs voor kinderopvangtoeslag wordt per 1 januari 2025 verhoogd met ongeveer 21 cent. Hiermee neemt de overheid een deel van de extra kosten op zich. Ouders en gastouders die al voldoen aan de nieuwe regels (bijvoorbeeld door het al hebben van een pedagogisch werkplan of het volgen van coaching) hoeven niets te doen.
De overgangstermijn van 12 maanden na publicatie van de wet is bedoeld om iedereen de tijd te geven om zich voor te bereiden. Gastouders wordt geadviseerd zich nu al te informeren bij hun gastouderbureau, hun pedagogisch plan bij te werken en te zorgen dat ze voldoen aan de nieuwe eisen.
Conclusie
De wetswijziging in de gastouderopvang markeert een belangrijke stap in de professionalisering van de sector. Door het verplichten van pedagogische basisdoelen, een pedagogisch werkplan, een beperking van het aantal aangesloten bureaus en een verplichte achterwacht, worden de kwaliteit en veiligheid van de opvang verder gewaarborgd. De invoering van verplichte coaching door pedagogisch beleidsmedewerkers moet bijdragen aan de permanente educatie van gastouders. Hoewel deze maatregelen extra inzet vragen van zowel gastouders als bureaus, is het doel om gastouderopvang definitief te verankeren als een volwaardige en betrouwbare optie binnen het Nederlandse kinderopvangsysteem. De overgangstermijn tot 1 juli 2026 biedt de benodigde ruimte om deze veranderingen geïmplementeerd te krijgen.