De kinderopvangsector in Nederland staat aan de vooravond van een significante verandering. Per 1 juli 2026 treedt er een nieuwe wetgeving in werking die de kwaliteit van de gastouderopvang verder moet versterken en gelijk trekken met andere opvangvormen, zoals kinderdagverblijven. Deze wetswijziging, die onlangs door de Eerste Kamer is aangenomen, heeft als doel om gastouderopvang te bevestigen als een volwaardige en professionele vorm van kinderopvang. De nieuwe maatregelen brengen diverse verplichtingen met zich mee voor zowel gastouders als gastouderbureaus, maar creëren ook nieuwe kansen. In dit artikel worden de belangrijkste aspecten van deze wetgeving uiteengezet, gebaseerd op de beschikbare informatie over de voorgenomen veranderingen.
De wetgeving is tot stand gekomen in samenwerking met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en diverse brancheorganisaties. Het doel is om de pedagogische kwaliteit te verhogen, de professionaliteit van gastouders te vergroten en de begeleiding door gastouderbureaus te verbeteren. Hoewel de wet per 1 juli 2026 ingaat, geldt er voor de meeste maatregelen een overgangstermijn van 12 maanden, waardoor sectorpartijen de tijd krijgen om zich voor te bereiden.
De Wettelijke Basis en Doelstellingen
De kern van de wetswijziging is het opnemen van gastouderopvang als een volwaardige vorm van kinderopvang in de Wet Kinderopvang. Hiermee worden de kwaliteitseisen voor gastouderopvang formeel gelijkgetrokken met die voor kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang in kindercentra. De wetgeving is erop gericht om de kwaliteit van de opvang over de gehele breedte te verbeteren en te borgen.
Een belangrijk onderdeel van de nieuwe wet is dat de vier pedagogische basisdoelen, die reeds golden voor kinderdagverblijven, nu ook wettelijk worden vastgelegd voor gastouderopvang. Deze doelen zijn gericht op het veilig en verantwoord opvangen van kinderen. Gastouderbureaus zijn verplicht om deze doelen op te nemen in hun pedagogisch beleidsplan en uit te leggen hoe ze deze gebruiken om gastouders te ondersteunen bij de begeleiding en ontwikkeling van kinderen.
Daarnaast wordt de kwaliteit versterkt door extra eisen te stellen aan de begeleiding en scholing van gastouders. De maatregelen zijn breed geformuleerd en raken niet alleen de gastouders zelf, maar ook de gastouderbureaus en de GGD als toezichthouder.
Verplichtingen voor Gastouders
Voor gastouders brengt de nieuwe wetgeving diverse nieuwe verplichtingen met zich mee. Naast de bestaande eisen, waaraan gastouders reeds moeten voldoen, komen er extra maatregelen om de professionaliteit en veiligheid te waarborgen.
Pedagogisch Werkplan
Een centrale nieuwe eis is dat elke gastouder moet werken met een pedagogisch werkplan. Dit plan dient als leidraad voor de dagelijkse opvang en de pedagogische aanpak van de gastouder. Hoewel veel gastouders al een dergelijk plan voeren, wordt het nu een wettelijke verplichting. Dit draagt bij aan een gestructureerde en doelgerichte opvang, die aansluit bij de pedagogische basisdoelen.
Achterwacht
Veiligheid is een belangrijk aandachtspunt in de nieuwe wetgeving. Een nieuwe, verplichte maatregel is dat elke gastouder een achterwacht moet hebben. De achterwacht is een volwassene die in geval van nood binnen 15 minuten aanwezig kan zijn op de opvanglocatie. Deze eis geldt voor alle gastouders, ongeacht het aantal kinderen dat wordt opgevangen. Het doel is om de continuïteit en veiligheid van de opvang te garanderen bij calamiteiten of plotselinge afwezigheid van de gastouder.
Scholing en Coaching
Om de pedagogische kwaliteit te verhogen, worden er aanvullende regels vastgelegd met betrekking tot coaching en scholing. Gastouderbureaus zijn verplicht om elk jaar drie uur coaching aan te bieden aan hun gastouders. Deze coaching wordt verzorgd door een pedagogisch beleidsmedewerker en richt zich op het bieden van verantwoorde kinderopvang. Daarnaast is het streven om het aanbod aantrekkelijker te maken voor nieuwe gastouders, onder andere door scholingsmogelijkheden.
Aansluiting bij Gastouderbureaus
Een andere belangrijke wijziging betreft het aantal gastouderbureaus waarbij een gastouder zich mag aansluiten. Om een duidelijke verdeling van taken te waarborgen en onduidelijkheid over begeleiding te voorkomen, mag een gastouder zich maximaal bij twee gastouderbureaus aansluiten. Er gelden hierbij twee uitzonderingen: 1. Lopende contracten met ouders hoeven niet te worden beëindigd. Bestaande overeenkomsten tussen ouders en gastouderbureaus kunnen doorlopen totdat het laatste kind uit dat gezin, dat gebruik maakt van de gastouderopvang, de leeftijd van dertien jaar heeft bereikt. 2. Tijdens een overstap naar een ander bureau mag een gastouder tijdelijk bij drie bureaus zijn aangesloten.
Gastouders die op 1 juli 2026 bij meer dan twee gastouderbureaus zijn aangesloten, mogen hun bestaande contracten met ouders uitdienen. Nieuwe contracten moeten wel voldoen aan de nieuwe regel van maximaal twee bureaus.
Bestaande en Nieuwe Contracten
Voor bestaande contracten geldt dat deze gewoon kunnen worden voortgezet. Ook bij een overstap is het tijdelijk aansluiting bij een derde bureau toegestaan, mits dit noodzakelijk is voor de overgang. De wetgeving voorziet in overgangsregelingen om de continuïteit van de opvang voor ouders en kinderen te waarborgen.
Verplichtingen voor Gastouderbureaus
De nieuwe wetgeving stook ook de gastouderbureaus aan verantwoordelijkheden. Zij spelen een cruciale rol in de begeleiding en ondersteuning van gastouders en dienen als schakel tussen ouders, gastouders en toezichthouders.
Pedagogisch Beleidsmedewerker
Elk gastouderbureau moet voortaan beschikken over een pedagogisch beleidsmedewerker. Deze medewerker is verantwoordelijk voor de pedagogische begeleiding van de gastouders en de naleving van het pedagogisch beleidsplan.
Jaarlijkse Coaching
Zoals eerder vermeld, is het gastouderbureau verplicht om elk gastouder jaarlijks drie uur coaching te bieden. Deze coaching wordt verzorgd door de pedagogisch beleidsmedewerker en moet bijdragen aan de professionele ontwikkeling van de gastouder en de kwaliteit van de opvang.
Pedagogisch Beleidsplan
Gastouderbureaus moeten een pedagogisch beleidsplan opstellen waarin de vier pedagogische basisdoelen zijn opgenomen. In dit plan leggen ze uit hoe ze deze doelen gebruiken om gastouders te ondersteunen. Dit plan dient als fundament voor de kwaliteitsborging binnen de organisatie.
Bestaande Kwaliteitseisen die van Belang Blijven
Naast de nieuwe maatregelen blijven de bestaande kwaliteitseisen van kracht. Deze eisen vormen de basis voor veilige en verantwoorde gastouderopvang. De nieuwe wet legt veel van deze eisen vast, maar ze zijn reeds van toepassing. De belangrijkste bestaande eisen voor gastouders zijn:
- Leeftijd: De gastouder moet 18 jaar of ouder zijn.
- Diploma: De gastouder moet in het bezit zijn van een diploma van een erkende opleiding.
- Registratie en Certificering: De gastouder moet geregistreerd staan in het Personenregister Kinderopvang (PRK) en bij een gastouderbureau dat is opgenomen in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Daarnaast is een geldig certificaat kinder-EHBO verplicht.
- Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG): De gastouder moet een VOG hebben afgegeven voor de kinderopvang.
- Beleidsplannen: De gastouder moet werken volgens een pedagogisch beleidsplan, een veiligheids- en gezondheidsbeleid en de Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling.
- Bereikbaarheid: De gastouder moet goed telefonisch bereikbaar zijn voor ouders en zorgen voor goede vervanging wanneer dat nodig is.
- Taal: Tijdens de opvang moet Nederlands worden gesproken, tenzij de situatie om een andere taal vraagt (bijvoorbeeld bij tijdelijke opvang van expatkinderen).
- Opvanglocatie: De opvanglocatie moet voldoen aan de inrichtingseisen, zoals voldoende speelruimte binnen en buiten en een volledig rookvrije woning.
- Groepsgrootte: De gastouder moet zich houden aan de regels rondom de hoeveelheid kinderen die mag opvangen.
Overgangsregeling en Tijdpad
De nieuwe wetgeving treedt in werking per 1 juli 2026. De overheid zal een duidelijk tijdspad bekendmaken waarin per maatregel wordt aangegeven wanneer deze precies ingaat. Voor de meeste maatregelen geldt een overgangstermijn van 12 maanden. Dit betekent dat de volledige implementatie van de nieuwe regels rond 1 juli 2027 een feit moet zijn.
Voor bestaande contracten en situaties gelden overgangsregelingen. Zo mogen bestaande contracten met ouders worden voortgezet en hoeven niet te worden beëindigd. Gastouders die op 1 juli 2026 bij meer dan twee bureaus zijn aangesloten, mogen hun lopende contracten uitdienen. Ook het tijdelijk aansluiten bij een derde bureau bij een overstap is toegestaan.
Doel en Impact van de Maatregelen
De maatregelen zijn erop gericht om de kwaliteit van de gastouderopvang verder te verbeteren en te professionaliseren. Door de wettelijke vastlegging van pedagogische doelen, de verplichting van een pedagogisch werkplan en de invoering van coaching, wordt de pedagogische kwaliteit versterkt. De eis van een achterwacht draagt bij aan de veiligheid en continuïteit van de opvang.
De beperking van het aantal gastouderbureaus per gastouder moet zorgen voor een duidelijke verdeling van taken en voorkomen dat gastouders onvoldoende begeleiding krijgen. Het streven is om de gastouderopvang aantrekkelijker te maken voor nieuwe gastouders, waardoor het aanbod op peil blijft.
De wetgeving is tot stand gekomen in overleg met diverse partijen in de sector, waaronder brancheorganisaties en de GGD. De maatregelen zijn gericht op het verhogen van de professionaliteit van gastouders, het verbeteren van de begeleiding door gastouderbureaus en het versterken van het toezicht.
Conclusie
De nieuwe wetgeving voor gastouderopvang, die per 1 juli 2026 in werking treedt, markeert een belangrijke stap in de professionalisering van deze opvangvorm. De wet bevestigt gastouderopvang als een volwaardige en kwalitatieve vorm van kinderopvang, gelijkwaardig aan kinderdagverblijven. De belangrijkste veranderingen voor gastouders zijn de verplichting van een pedagogisch werkplan, de invoering van een achterwacht die binnen 15 minuten ter plaatse kan zijn, en de beperking tot maximaal twee gastouderbureaus. Gastouderbureaus krijgen nieuwe verplichtingen, waaronder het aanbieden van jaarlijkse coaching door een pedagogisch beleidsmedewerker en het opnemen van de pedagogische basisdoelen in hun beleidsplan.
Hoewel deze maatregelen extra verplichtingen met zich meebrengen, is het doel om de kwaliteit en veiligheid van de opvang te verhogen en de sector te versterken. Een overgangstermijn van 12 maanden geeft de sector de tijd om zich aan te passen aan de nieuwe regels. Bestaande contracten en situaties worden beschermd door overgangsregelingen, zodat de continuïteit voor ouders en kinderen gewaarborgd blijft. De nieuwe wetgeving is een gezamenlijke inspanning van de overheid en de sector om de gastouderopvang toekomstbestendig en van hoge kwaliteit te maken.