Inleiding
Het werken als gastouder is een beroep dat een specifieke plaats inneemt binnen de kinderopvang in Nederland. Het biedt een vorm van professionele opvang die plaatsvindt in de woning van de gastouder. Volgens de beschikbare gegevens vangt een gastouder een kleine groep kinderen op, met uiteenlopende leeftijden, en wordt er maximaal op zes kinderen tegelijkertijd gepast. Voor aspirant-gastouders is het essentieel om een weloverwogen keuze te maken door de aspecten van het beroep zorgvuldig af te wegen. De beschikbare literatuur belicht zowel de aantrekkelijke kanten van het vak, zoals de flexibiliteit en zelfstandigheid, als de uitdagingen, waaronder het gebrek aan doorbetaling bij ziekte en de afwezigheid van een direct team collega's. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van deze factoren, gebaseerd op informatie afkomstig van diverse bronnen in de kinderopvangbranche.
Voordelen van het Gastouderschap
Het gastouderschap kent diverse voordelen die het voor veel mensen een aantrekkelijke carrièrekeuze maken. Deze voordelen betreffen met name de mate van vrijheid, de combinatie met het eigen gezinsleven en de financiële invloed.
Zelfstandigheid en Vrijheid
Een van de meest genoemde voordelen is de zelfstandigheid. Gastouders werken veelal als zelfstandig ondernemer (zzp’er). Dit houdt in dat zij zelf de regie hebben over hun werkdagen en -tijden. Binnen de kaders van de Wet Kinderopvang kan de gastouder op een eigen manier invulling geven aan de opvang. Er bestaat de vrijheid om te bepalen hoeveel kinderen er worden opgevangen, variërend van één kind tot de maximaal toegestane zes kinderen. Ook de keuze voor opvangtypes, zoals de hele dag of alleen voor en/of na schooltijd, ligt bij de gastouder. Naast de organisatie van de tijd bepaalt de gastouder ook het eigen uurtarief. Hoewel wordt geadviseerd om een marktconform tarief te hanteren, geeft het de mogelijkheid om, afhankelijk van de groepsgrootte, het inkomen te laten oplopen. De zelfstandigheid strekt zich ook uit tot de samenstelling van de groep; gastouders hebben de vrijheid te kiezen met wie zij samenwerken of kunnen zelf actief werven om invloed te hebben op de groepssamenstelling. Daarnaast mogen gastouders ook kinderen uit de eigen familie opvangen, zoals neefjes, nichtjes of kleinkinderen.
Flexibiliteit en Werk-Privébalans
De mogelijkheid om vanuit huis te werken, is een significant voordeel. Dit leidt tot een betere balans tussen werk en privé, wat met name voor ouders met jonge kinderen waardevol is. Het gastouderschap is bij uitstek geschikt om te combineren met de zorg voor eigen (jonge) kinderen. Omdat de opvang bij de gastouder thuis plaatsvindt, hoeft er geen reistijd te worden besteed en brengt de gastouder meer tijd door met de eigen kinderen tijdens de werkzaamheden. Dit aspect wordt door veel gastouders als zeer positief ervaren. De flexibiliteit zit ook in het feit dat veel gastouders het werk combineren met ander werk of slechts enkele dagen in de week kinderen opvangen.
Ondersteuning door Gastouderbureaus
Hoewel gastouders zelfstandig werken, sluiten zij zich vaak aan bij een gastouderbureau. Dit biedt praktische voordelen. Het bureau kan zorgdragen voor de facturering en de financiële afwikkeling, wat de administratieve last verlicht. Ook de werving van vraagouders kan worden overgelaten aan het bureau, hoewel de gastouder er ook voor kan kiezen dit zelf te doen. Sommige bureaus organiseren intervisiebijeenkomsten en bieden scholingsaanbod, waardoor gastouders toch in contact komen met collega's en kennis kunnen uitwisselen.
Nadelen en Uitdagingen
Naast de voordelen kleven er ook nadelen aan het werken als gastouder. Deze betreffen met name de financiële zekerheid, de sociale omgeving en de werkdruk.
Financiële Onzekerheid
Een belangrijk nadeel is het ontbreken van doorbetaling bij ziekte of tijdens de eigen vakantie. Als gastouder ben je zelf verantwoordelijk voor je inkomen en is er geen werkgever die het loon doorbetaalt bij afwezigheid. Dit vraagt om een goede financiële planning en het maandelijks reserveren van geld om deze periodes op te vangen. Ook is er geen sprake van doorgroeimogelijkheden binnen het beroep. Gastouders ontwikkelen vooral ervaring in de helpende zorg en welzijn, wat later van pas kan komen bij het solliciteren naar andere functies in deze sector, maar een hiërarchische groei binnen de functie ontbreekt.
Gebrek aan Collegiaal Contact
Een ander significant nadeel is het gemis aan collega's. Gastouders werken vaak alleen, waardoor het contact met beroepsgenoten beperkt is. De interactie met de ouders van de opvangkinderen wordt door sommige bronnen niet als professioneel contact beschouwd. Hierdoor kan het lastig zijn om te sparren of overleggen over pedagogische of organisatorische kwesties. Sommige gastouders missen de samenwerking in een team en de uitwisseling van ideeën die in een groter kinderdagverblijf wel plaatsvindt. Hoewel gastouderbureaus proberen hierin te voorzien door bijeenkomsten te organiseren, blijft de dagelijkse praktijk er een van zelfstandig werken zonder directe collega's.
Intensiviteit van het Werk
De werkzaamheden als gastouder kunnen intensief zijn. De dagen zijn soms lang, vooral bij volledige dagopvang. Het is van belang om goede grenzen te bewaken om overbelasting te voorkomen. De combinatie van de zorg voor eigen kinderen en de opvang van andere kinderen kan, ondanks dat het als voordeel wordt ervaren, ook vermoeiend zijn. De verantwoordelijkheid voor een groep kinderen in de eigen woning vraagt constante aandacht en energie.
Praktische Overwegingen voor Aspirant-Gastouders
Voordat men besluit gastouder te worden, is het belangrijk om te voldoen aan bepaalde voorwaarden en om de arbeidsmarktkansen in te schatten.
Opleiding en Kwalificaties
Om als professionele gastouder aan de slag te gaan, is een pedagogische vooropleiding vereist. Volgens de beschikbare informatie dient er minimaal een mbo 2-niveau pedagogische vooropleiding te zijn gevolgd. Dit is een basisvoorwaarde om te voldoen aan de kwaliteitseisen die aan de kinderopvang worden gesteld.
Arbeidsmarktkansen
De kansen op werk voor gastouders worden als goed beschouwd. Het beroep Gastouder maakt onderdeel uit van de beroepsfamilie Medewerkers kinderopvang, en de spanningsindicator van het UWV laat een goede vraag zien. Er zijn momenteel honderden vacatures beschikbaar. Dit duidt op een stabiele vraag naar opvangplekken. Desondanks is het belangrijk om te beseffen dat de werkzaamheden vaak in deeltijd worden uitgevoerd. Veel gastouders passen op slechts één of enkele kinderen tegelijk en combineren het met ander werk of gezinszorg. De opbrengst is afhankelijk van het aantal opgevangen kinderen en het gehanteerde uurtarief.
Conclusie
Het beroep van gastouder biedt een unieke combinatie van ondernemerschap, flexibiliteit en de mogelijkheid om kinderopvang op een persoonlijke, huiselijke manier vorm te geven. De voordelen, zoals de vrijheid in het indelen van de werktijden, de mogelijkheid om werk en gezin te combineren en de zelfstandigheid, maken het tot een aantrekkelijke optie voor velen. Tegelijkertijd brengt het uitdagingen met zich mee, waaronder de afwezigheid van doorbetaling bij ziekte, het gemis aan collegiaal contact en de intensiteit van de werkzaamheden. Een succesvolle carrière als gastouder vereist naast de benodigde pedagogische kwalificaties (minimaal mbo 2) ook een ondernemende instelling, financiële discipline en de discipline om grenzen te bewaken. De arbeidsmarktkansen zijn gunstig, wat de haalbaarheid van dit pad ondersteunt. Zorgvuldige afweging van deze factoren is cruciaal voor een weloverwogen keuze.