De veiligheid van kinderen in de opvang is een fundamentele prioriteit voor zowel ouders als zorgverleners. In Nederland is het Personenregister Kinderopvang (PRK) een centraal instrument om deze veiligheid te waarborgen. Sinds de invoering op 1 maart 2018, en met uitbreidingen per 1 januari 2021, rust er een inschrijfplicht op een brede groep personen die betrokken zijn bij de gastouderopvang. Dit register, uitgevoerd door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), speelt een cruciale rol in het screenen van personen op strafbare feiten die relevant zijn voor het werken met kinderen. De verplichting strekt zich uit verder dan de gastouder zelf; ook huisgenoten en personen die structureel aanwezig zijn tijdens opvanguren moeten worden geregistreerd. Het naleven van deze regelgeving is essentieel voor de continuïteit van de opvang en de algemene veiligheid binnen de sector.
De complexiteit van de regelgeving en de strikte controlemechanismen vereisen een gedegen kennis van de plichten die rusten op gastouders en hun bureaus. Overtredingen met betrekking tot de inschrijving in het PRK worden relatief vaak geconstateerd, vaak voortvloeiend uit onduidelijkheid over wie precies moet worden geregistreerd. Een correcte interpretatie van de termen 'huisgenoot' en 'structureel aanwezig' is daarom onmisbaar. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de juridische en praktische aspecten van het Personenregister Kinderopvang, gebaseerd op de geldende richtlijnen en bronnen.
Wie moet zich inschrijven?
De Wet Kinderopvang schrijft voor dat niet alleen de gastouder, maar ook andere volwassenen die zich in de opvangomgeving bevinden, geregistreerd moeten staan in het PRK. Dit omvat allereerst degenen die hun hoofdverblijf hebben op het woonadres waar de opvang plaatsvindt. Hieronder vallen huisgenoten van de gastouder, ongeacht of het gaat om partner, kinderen van 18 jaar en ouder, of andere familieleden die op het adres ingeschreven staan. De inschrijfplicht is niet beperkt tot personen met een vaste verblijfplaats; ook familie of andere relaties van 18 jaar en ouder die tijdelijk, bijvoorbeeld enkele weken, logeren bij de gastouder, dienen te worden geregistreerd.
Naast vaste bewoners en tijdelijke logees, rust de inschrijfplicht ook op personen die dienstverlening verrichten tijdens opvanguren. Denk hierbij aan schoonmakers die regelmatig aanwezig zijn. De bronnen specificeren dat het inschrijven van deze groep vaak over het hoofd wordt gezien, wat leidt tot overtredingen. Gastouders zijn zelf verantwoordelijk voor het informeren van deze personen over hun registratieplicht. Het is aan de gastouder om erop toe te zien dat deze 'structureel aanwezigen' correct worden aangemeld bij het gastouderbureau.
Definitie van 'structureel aanwezig'
Een centrale vraag bij de toepassing van de wet is wat precies wordt verstaan onder 'structureel aanwezig'. De richtlijnen geven hierover duidelijkheid: iemand geldt als structureel aanwezig als deze persoon minimaal één keer per drie maanden gedurende ten minste een half uur tijdens de opvanguren op de locatie aanwezig is. Deze definitie is van belang om te bepalen wie een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) moet aanvragen en zich moet inschrijven.
Voorbeelden uit de praktijk helpen deze definitie te verduidelijken. Een schoonmaakster die wekelijks langskomt tijdens de opvanguren valt onder de regeling. Evenzo een buurvrouw die regelmatig op bezoek komt tijdens deze uren. Ook een partner die wel eens meegaat naar de opvanglocatie en daar aanwezig is tijdens de opvang, moet zich inschrijven. Zelfs stagiairs die voor een bepaalde periode worden ingezet, vrijwilligers en zelfstandigen die op de locatie werken, vallen onder de noemer 'structureel aanwezig' en moeten worden geregistreerd. De introductie van de inschrijfplicht voor personen die op externe locaties activiteiten verrichten per 1 januari 2021 onderstreept de voortdurende inzet om de veiligheid te verbreden buiten de directe woonomgeving.
Het inschrijfproces en de rol van het gastouderbureau
Het inschrijfproces in het Personenregister Kinderopvang verloopt in twee hoofdstappen. De eerste stap is de verantwoordelijkheid van de individu die moet worden geregistreerd. Deze persoon schrijft zichzelf in via het systeem van DUO, waarbij gebruik moet worden gemaakt van een eigen DigiD en een geldige Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG). Het is van belang dat de VOG specifiek is afgegeven voor werkzaamheden in de kinderopvang.
De tweede stap is het aansluiten van deze persoon bij het gastouderbureau. Nadat de individuele inschrijving heeft plaatsgevonden, koppelt het gastouderbureau de persoon aan de organisatie. Pas na deze koppeling is de registratie volledig en voldoet men aan de wettelijke eisen. Gastouders hebben tot 1 juli 2018 de tijd gekregen om zich in te schrijven en te laten koppelen, maar de verplichting geldt voortdurend voor nieuwe personen die voldoen aan de criteria.
Het gastouderbureau speelt een controlerende en faciliterende rol. Bureau's hebben toegang tot het personenregister om de status van registraties te controleren. Gastouders zelf hebben geen directe inzage in het register. Om er zeker van te zijn dat de inschrijving correct is geregeld, kunnen gastouders vragen om een kopie van het bericht van inschrijving van de betreffende persoon. Indien een persoon weigert zich te registreren, dient de gastouder dit te melden bij het gastouderbureau en te overleggen met de GGD. De consequentie kan zijn dat de persoon (tijdelijk) niet meer mag worden toegelaten tot de opvang.
De Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG)
De VOG is een onmisbaar onderdeel van de registratie. Het document bewijst dat het verleden van de aanvrager geen bezwaar vormt voor het uitoefenen van de taak of het beroep in de kinderopvang. De eisen met betrekking tot de geldigheid van de VOG zijn strikt. Voor gastouders en hun volwassen huisgenoten bestaat er een uitzondering: zij kunnen een bestaande VOG gebruiken, mits deze is afgegeven na 1 maart 2013.
Voor alle andere personen die op de opvanglocatie werken of aanwezig zijn (zoals schoonmakers, stagiairs of structurele bezoekers), mag de VOG op het moment van inschrijving in het register niet ouder zijn dan twee maanden. Is de VOG wel ouder, dan moet er een nieuwe aanvraag worden ingediend. De VOG-plicht geldt dus voor een brede groep, waaronder gastouders, huisgenoten, stagiairs, vrijwilligers en zelfstandigen.
Continu screening en veiligheidsmaatregelen
Het PRK is niet alleen een administratief register; het is een dynamisch systeem voor continue screening. Wanneer een geregistreerde persoon een misdrijf pleegt dat de gastouderopvang in gevaar kan brengen, ontvangt het gastouderbureau hierover een melding. Op basis van deze melding worden gepaste maatregelen genomen. De overheid heeft het register ingericht om de veiligheid van kinderen te verhogen door medewerkers continu te screenen op strafbare feiten die bezwaarlijk zijn bij het werken met kinderen.
Mocht een medewerker een bedreiging vormen voor de veiligheid, dan zet de werkgever (in de context van gastouderopvang het bureau of de houder) deze persoon op non-actief. De betreffende persoon moet vervolgens een nieuwe VOG aanvragen. Dit mechanisme zorgt ervoor dat risico's tijdig worden geïdentificeerd en verkleind.
Uitzonderingen op de inschrijfplicht
Niet iedereen die interactie heeft met de opvanglocatie moet zich inschrijven. Ouders die hun kinderen brengen of halen, hoeven zich niet te registreren in het PRK. Dit geldt ook als zij iets langer blijven, bijvoorbeeld om een kopje koffie te drinken of om borstvoeding te geven. Deze uitzondering is logisch gezien de incidentele en doelgerichte aard van hun bezoeken.
Conclusie
Het Personenregister Kinderopvang vormt de ruggengraat van het veiligheidsbeleid binnen de gastouderopvang in Nederland. De verplichting tot inschrijving is breed en omvat naast de gastouder ook huisgenoten en alle personen die structureel aanwezig zijn tijdens opvanguren. De definitie van 'structureel aanwezig' (minimaal één keer per drie maanden een half uur) is hierbij leidend. Het proces van inschrijving vereist een nauwe samenwerking tussen de individu, die zich via DigiD en VOG inschrijft, en het gastouderbureau, dat de koppeling verzorgt.
De VOG speelt een sleutelrol, met strikte geldigheidsduur voor de meeste betrokkenen. Het systeem van continue screening via het PRK biedt een proactieve waarborg tegen veiligheidsrisico's. Hoewel de regelgeving complex kan zijn, is het essentieel voor gastouders om volledig op de hoogte te zijn van hun verantwoordelijkheden om overtredingen te voorkomen en de veiligheid van de kinderen te garanderen. Door het zorgvuldig naleven van de inschrijfplicht en het tijdig aanleveren van de benodigde documenten, draagt elke betrokken partij bij aan een veilige omgeving voor de opvang van kinderen.