Het beroep van gastouder is een essentiële schakel in de Nederlandse kinderopvang. Het combineert de huiselijkheid en persoonlijke aandacht van kleinschalige opvang met de professionele eisen die aan zorgverleners worden gesteld. Voor aspirant-gastouders is het van groot belang om een duidelijk beeld te hebben van de verantwoordelijkheden, de benodigde kwalificaties en de juridische kaders waarbinnen zij opereren. Dit artikel biedt een gedetailleerd overzicht van de stappen en vereisten voor het worden en functioneren als gastouder, gebaseerd op de huidige regelgeving en praktische richtlijnen.
Definitie en aard van de gastouderopvang
Een gastouder is een professional in de zorg die kinderen in de leeftijd van 0 tot 12 jaar opvangt. Deze opvang kan op twee locaties plaatsvinden: in de eigen woning van de gastouder of bij de ouders thuis, oftewel een gastouder aan huis. De kern van het werk bestaat uit het verzorgen, begeleiden en ondersteunen van kinderen in hun ontwikkeling in een huiselijke omgeving. Dit kleinschalige karakter onderscheidt gastouderopvang van grootschalige kinderdagverblijven.
Gastouderopvang wordt in Nederland gereguleerd door de Wet Kinderopvang. Om als officiële opvangvorm te worden erkend en om in aanmerking te komen voor kinderopvangtoeslag voor de ouders, dient de gastouder geregistreerd te staan bij een geregistreerd gastouderbureau (GOB). Dit bureau schrijft de gastouder in in het Landelijk Register Kinderopvang. De relatie tussen gastouder en het bureau is cruciaal; het gastouderbureau fungeert als bemiddelaar en begeleider. De gastouder is over het algemeen zelfstandig ondernemer, vaak ingeschreven bij de Kamer van Koophandel als ZZP’er, en bepaalt in grote mate eigen werktijden en tarieven. Desondanks staan gastouders er in de praktijk niet alleen voor; een consulent van het gastouderbureau fungeert als persoonlijk aanspreekpunt en ondersteunt waar nodig.
Juridische en administratieve verplichtingen
Om te mogen starten als gastouder moet worden voldaan aan een aantal wettelijke verplichtingen. Ten eerste is het noodzakelijk om de administratie correct bij te houden en deze minimaal zeven jaar te bewaren. Dit is een vereiste voor de controleerbaarheid van de opvang en de financiële transacties.
Een belangrijk aspect van de wetgeving is het verbod op rechtstreekse betalingen. De Wet Kinderopvang bepaalt dat een gastouder alleen betaalde opvang mag verlenen met tussenkomst van een geregistreerd gastouderbureau. Ouders mogen de gastouder dus niet rechtstreeks betalen; het gastouderbureau regelt de financiële afwikkeling. Daarnaast bestaat er een wettelijke bepaling dat een gastouder niet op hetzelfde woonadres ingeschreven mag staan als de ouder of diens partner. Dit voorkomt belangenverstrengeling en waarborgt dat de opvang daadwerkelijk buiten het eigen gezin plaatsvindt.
Gastouders dienen te beschikken over de juiste verzekeringen. Hoewel de specifieke verzekeringen per situatie kunnen verschillen, is het raadzaam om hierover advies in te winnen bij het gastouderbureau of de brancheorganisatie. Dit kan bijvoorbeeld gaan om een aansprakelijkheidsverzekering of een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering.
Kwalificatie-eisen en diploma’s
De overheid stelt hoge eisen aan de pedagogische kwaliteit van gastouders. De basisvoorwaarden voor het worden van een gastouder zijn: * Minimaal 18 jaar oud zijn. * De Nederlandse taal, Fries of een erkende Nederlandse streektaal beheersen. * In het bezit zijn van een geschikt diploma. * In het bezit zijn van een geregistreerd certificaat Eerste Hulp aan Kinderen. * In het bezit zijn van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG). * Inschrijving in het personenregister kinderopvang. * Inschrijving bij een geregistreerd gastouderbureau.
Pedagogische kwalificaties
Voor wat betreft het diploma zijn er specifieke richtlijnen vastgelegd in de Wet kinderopvang (artikel 10). Indien een aspirant-gastouder een diploma heeft dat niet op de officiële lijst voorkomt, bestaat de mogelijkheid om bij DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) te laten onderzoeken of het diploma toch voldoet. Ook specifieke certificaten kunnen als kwalificatie dienen; een certificaat goed gastouderschap, behaald vóór 2011, of een Ervaringscertificaat (EVC) behaald vóór 1 januari 2012, volstaat ook.
Indien een gastouder geen pedagogische opleiding of ervaring met kinderen heeft, is dit geen belemmering om te starten. De verplichte pedagogische basisopleiding, die speciaal is ontwikkeld voor (aankomende) gastouders, biedt de benodigde kennis. Deze opleiding behandelt onderwerpen zoals ontwikkelingsfasen, pedagogisch handelen en veiligheid.
Veiligheid en gezondheid
Naast de pedagogische kwalificaties is het waarborgen van de veiligheid van het kind prioriteit. De gastouder moet een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) overleggen. Deze verklaring is niet alleen van toepassing op de gastouder zelf, maar ook op eventuele huisgenoten van 18 jaar en ouder die in de woning verblijven waar de opvang plaatsvindt.
Jaarlijks vindt er een controle van de woning plaats op veiligheid en hygiëne. Dit is onderdeel van de kwaliteitsborging. Daarnaast is het bezit van een geregistreerd certificaat Eerste Hulp aan Kinderen verplicht, zodat de gastouder adequaat kan handelen bij ongevallen.
Praktische aspecten van het gastouderschap
Flexibiliteit en ondernemerschap
Gastouderschap kenmerkt zich door flexibiliteit. Gastouders bepalen zelf op welke dagen en tijden zij opvang bieden. Dit maakt het mogelijk om het werk te combineren met andere bezigheden, zoals een parttime baan. Veel gastouders combineren het werk met een andere functie. De zelfstandigheid brengt ook de verantwoordelijkheid voor het eigen inkomen met zich mee. Gastouders bepalen zelf hun uurtarief, hoewel zij hierin uiteraard rekening houden met marktconforme tarieven en de afspraken met het gastouderbureau.
De rol van het gastouderbureau
De samenwerking met een gastouderbureau is wettelijk verplicht en praktisch noodzakelijk. Het bureau bemiddelt tussen ouders en gastouders, schrijft de gastouder in in het Landelijk Register Kinderopvang en biedt doorlopende begeleiding en coaching. De consulent van het bureau is het centrale aanspreekpunt en stemt de begeleiding af op de wensen van de gastouder. Het bureau ondersteunt bij het vinden van passende opvangkindjes, al is het uiteindelijk ook de verantwoordelijkheid van de gastouder om actief te zoeken naar opvangmogelijkheden. Voordat een contract wordt ondertekend, is het belangrijk om bij het gastouderbureau na te vragen wat zij voor de gastouder en de ouders kunnen betekenen.
Duur van het traject
Het volledige traject om gastouder te worden neemt gemiddeld drie tot zes maanden in beslag. De duur is afhankelijk van de snelheid waarmee de opleidingen (zoals de pedagogische basisopleiding en de EHBO-cursus) worden gevolgd en de benodigde documenten worden geregeld.
Alternatieve vormen: Gastouder in loondienst
Hoewel de meeste gastouders als zelfstandig ondernemer werken, bestaat er ook de mogelijkheid om in loondienst te treden bij een kinderopvangorganisatie die een eigen gastouderbureau exploiteert. In dat geval valt de gastouder onder de Cao Kinderopvang en moet worden voldaan aan de kwalificatie-eisen die in die cao staan. Een overzicht van kwalificerende diploma's is te vinden in bijlage 13, artikel 5 van de Cao Kinderopvang. Naast het werk als gastouder bestaat er ook een functie als bemiddelingsmedewerker bij een gastouderbureau. Een bemiddelingsmedewerker is in dienst van het bureau en begeleidt gastouders en ouders tijdens het opvangtraject.
Conclusie
Het worden van gastouder is een zinvolle carrièrekeuze voor diegenen die graag met kinderen werken en waarde hechten aan persoonlijke betrokkenheid en flexibiliteit. Het beroep vereist echter meer dan alleen een liefde voor kinderen; het stelt hoge eisen aan pedagogische kennis, administratieve vaardigheden en het voldoen aan wettelijke verplichtingen. Door het volgen van de juiste opleidingen, het veiligstellen van de benodigde verklaringen en het aangaan van een samenwerking met een geregistreerd gastouderbureau, kan een gastouder een professionele en kwalitatieve opvangomgeving bieden. De kleinschaligheid van de opvang in een huiselijke sfeer, gecombineerd met de professionele ondersteuning vanuit het gastouderbureau, vormt de basis voor een succesvolle invulling van dit vak.