In Nederland is de kwaliteit en veiligheid van kinderopvang een wettelijk verankerd recht, waarbij de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) een cruciale toezichthoudende rol vervult. Voor gastouders is het van het grootste belang om volledig op de hoogte te zijn van de eisen die worden gesteld aan hun opvanglocatie, papieren en handelen. De inspectie door de GGD is geen formaliteit, maar een grondige controle om te waarborgen dat kinderen in een veilige, gezonde en pedagogisch verantwoorde omgeving worden opgevangen. Dit artikel geeft een gedetailleerd overzicht van wat er wordt gecontroleerd, welke documenten nodig zijn en hoe men zich hierop kan voorbereiden, op basis van de beschikbare informatie over GGD-eisen voor gastouders.
De Wettelijke Basis en Rol van de GGD
De GGD houdt toezicht op de kwaliteit van de kinderopvang in Nederland, inclusief de gastouderopvang, zoals vastgelegd in de Wet Kinderopvang. Het doel van dit toezicht is het waarborgen van een veilige en verantwoorde omgeving voor kinderen. De GGD-inspecteur bezoekt opvanglocaties om te beoordelen of deze voldoen aan alle veiligheids-, gezondheids- en pedagogische eisen. Dit proces is erop gericht dat kinderen in een omgeving opgroeien die stimulerend en vrij van gevaar is. De inspecties kunnen worden onderverdeeld in twee types: aangekondigde inspecties, waarbij de gastouder en het gastouderbureau vooraf op de hoogte worden gesteld, en onaangekondigde inspecties, die een realistisch beeld van de dagelijkse praktijk moeten geven. Na elk bezoek stelt de GGD een inspectierapport op. Hierin wordt beschreven hoe de opvanglocatie scoort op alle gecontroleerde onderdelen. Als alles in orde is, behoudt de locatie haar registratie in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Mochten er tekortkomingen zijn, krijgt de gastouder de kans deze binnen een bepaalde termijn te herstellen. Bij ernstige overtredingen kan de gemeente maatregelen nemen, zoals een waarschuwing, boete of, in uitzonderlijke gevallen, verwijdering uit het LRK.
Fysieke Veiligheid en Gezondheid van de Opvanglocatie
Een groot deel van de inspectie richt zich op de fysieke staat van de woning of opvanglocatie. De eisen zijn erop gericht zowel brandveiligheid als kindveiligheid te garanderen. De inspecteur controleert onder andere op de aanwezigheid en werking van rookmelders, die conform het Bouwbesluit aanwezig moeten zijn. De opvanglocatie moet te allen tijde rookvrij zijn. Naast brandveiligheid is de algemene hygiëne van het huis en de eventuele tuin van belang; deze moet hygiënisch en kindveilig zijn.
De inspectie kijkt specifiek naar details die direct gevaar voor kinderen kunnen opleveren. Zo worden messenlades gecontroleerd op hun toegankelijkheid voor kinderen, en moeten stopcontacten afgedekt zijn. Ook de vluchtroute moet bekend zijn bij de gastouder. Als er kinderen zijn die van de trap kunnen vallen, is een traphekje vereist. Deze specifieke aandachtspunten tonen aan dat de inspectie verder gaat dan alleen het grove gevaar en let op de dagelijkse risico's in een huishouden.
Ruimte-eisen: Binnen- en Buitenspeelruimte
Naast de veiligheidsvoorzieningen houdt de GGD toezicht op de ruimtelijke kwaliteit. Voor gastouderopvang gelden minimale ruimte-eisen. Er moet minimaal 4 vierkante meter speelruimte per kind beschikbaar zijn. Deze ruimte moet voldoende verlicht en geventileerd zijn om een gezond binnenklimaat te waarborgen. Voldoende natuurlijk licht draagt bij aan het welzijn van kinderen, dus ramen die voldoende daglicht binnenlaten zijn essentieel. De speelruimte hoeft niet één aaneengesloten ruimte te zijn, maar moet wel geschikt zijn voor de leeftijden van de kinderen die worden opgevangen. Naast de binnenruimte is het belangrijk dat kinderen toegang hebben tot buitenruimte, zoals een tuin of balkon. De buitenruimte moet veilig zijn afgeschermd en vrij van gevaarlijke voorwerpen. De inspecteur beoordeelt of de opvangomgeving verantwoord en veilig is, afgestemd op het aantal en de leeftijd van de kinderen.
Documentatie en Administratieve Vereisten
Een zorgvuldige documentatie is onmisbaar voor een gastouder. De inspecteur zal een reeks documenten opvragen om te controleren of de gastouder en het gastouderbureau aan hun wettelijke verplichtingen voldoen. De gastouder dient minimaal in het bezit te zijn van een diploma Helpende Zorg en Welzijn, een geldig certificaat voor Eerste Hulp aan Kinderen en een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) van zichzelf en alle volwassen huisgenoten. Ook het pedagogisch beleidsplan van het gastouderbureau moet aanwezig zijn en de gastouder moet hier kennis van hebben en ernaar handelen.
Daarnaast zijn er diverse formulieren die op locatie (digitaal of fysiek) aanwezig moeten zijn. Denk hierbij aan: - Het actieplan van de Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RIE) van het gastouderbureau. - De overeenkomst tussen gastouder en gastouderbureau. - Het diploma van de gastouder. - De VOG van de gastouder. - Het EHBO-diploma van de gastouder. - Het pedagogisch beleidsplan. - De meldcode kindermishandeling. - Een ongevallenformulier. - Een medicijn toedieningsformulier. - Een vervoersverklaring. - Een lijst met noodnummers, zoals die van de huisarts.
De gastouder moet ook kennis hebben van de meldcode kindermishandeling en weten hoe hiermee om te gaan.
Risico-inventarisatie en Plan van Aanpak
De inspectie door de GGD is een momentopname, maar de veiligheid moet het hele jaar door gewaarborgd blijven. Daarom houdt het gastouderbureau toezicht via een jaarlijkse risico-inventarisatie. Dit is een systematische evaluatie van de opvanglocatie, uitgaande van het aantal kinderen en hun leeftijd. De inventarisatie behandelt veiligheidsrisico’s zoals verbranding, vergiftiging, verdrinking, verstikking, verwonding, beknelling, vallen, botsen, stoten, steken en snijden. Ook gezondheidsrisico’s zoals ziektekiemen, het binnen- en buitenmilieu en medisch handelen komen aan bod.
Op basis van de geconstateerde risico’s stelt het gastouderbureau een plan van aanpak op. Dit plan beschrijft hoe de risico’s worden vermeden of opgelost. De gastouder is hierbij nauw betrokken. De risico-inventarisatie moet worden aangepast als de locatie tussentijds verandert, of als het aantal kinderen of hun leeftijd wijzigt. In de praktijk is het van belang dat de gastouder de risico-inventarisatie kent en handelt volgens de afspraken uit het plan van aanpak. Als de opvang in het huis van de gastouder plaatsvindt, informeert de gastouder huisgenoten over de risico’s en de maatregelen.
Groepsgrootte en Achterwacht
Naast de fysieke ruimte en veiligheid, controleert de GGD ook het aantal kinderen dat wordt opgevangen. De wet stelt maximale groepsgrootten vast. De maximale groepsgrootte is 6 kinderen van 0-13 jaar, waarbij eigen kinderen tot 10 jaar meetellen. Er gelden additionele limieten voor jongere kinderen: - Maximaal 5 kinderen van 0-4 jaar (eigen kinderen tellen mee). - Maximaal 4 kinderen van 0-2 jaar (eigen kinderen tellen mee). - Maximaal 2 kinderen van 0 jaar (eigen kinderen tellen mee).
Bij het opvangen van 4 of meer kinderen (waarbij ook spelende vriendjes meetellen) dient er een achterwacht geregeld te zijn. Deze achterwacht moet telefonisch bereikbaar zijn en binnen 15 minuten aanwezig kunnen zijn. De gastouder moet bij de inspectie door de GGD kunnen aantonen wie de achterwacht is.
De Ondersteuning door het Gastouderbureau
Gastouders staan er in dit proces niet alleen voor. Het gastouderbureau speelt een actieve ondersteunende rol. Zij helpen bij het actueel houden van de RIE en veiligheidsdocumenten, het controleren van diploma’s, certificaten en registraties, en het voorbereiden op mogelijke vragen van de inspecteur. Ook bespreekt het gastouderbureau het inspectierapport en eventuele verbeterpunten met de gastouder. Door deze samenwerking wordt gewaarborgd dat de opvang voldoet aan alle wettelijke eisen en dat de veiligheid en gezondheid van de kinderen continu worden bewaakt. Het gastouderbureau ziet er tevens op toe dat de opvanglocatie veilig en gezond is en dat deze, als ze voldoet, wordt geregistreerd in het Landelijk Register en Peuterspeelzalen (LRKP). Jaarlijks blijft het gastouderbureau deze locaties controleren middels een risico-inventarisatie en eventuele onaangekondigde bezoeken.
Conclusie
De eisen die de GGD stelt aan gastouders zijn uitgebreid en raken alle facetten van de opvang: van de fysieke veiligheid van het huis tot de pedagogische kwaliteit en de benodigde documenten. Een succesvolle inspectie hangt af van een zorgvuldige voorbereiding, het bijhouden van de RIE en het naleven van de wettelijke normen voor groepsgrootte en veiligheid. Door de nauwe samenwerking met het gastouderbureau en het systematisch aanpakken van veiligheidsrisico’s kan een gastouder een verantwoorde en stimulerende omgeving bieden die voldoet aan de hoge kwaliteitsstandaarden van de Nederlandse kinderopvang. De inspectie is hierbij een essentief hulpmiddel om deze standaard te bewaken en te verbeteren.