De GGD-inspectie is een standaardonderdeel van de kwaliteitsborging in de Nederlandse gastouderopvang. Zowel voor gastouderbureaus als voor individuele gastouders is het essentieel om te weten wat deze inspecties inhouden, hoe vaak ze plaatsvinden en aan welke criteria moet worden voldaan. De inspecties zijn wettelijk verankerd en hebben als doel de veiligheid, gezondheid en pedagogische kwaliteit van de opvang te waarborgen. In dit artikel wordt een gedetailleerd overzicht gegeven van de procedures, frequenties, inhoudelijke toetsingskaders en praktische voorbereidingen die komen kijken bij een GGD-inspectie in de context van gastouderopvang.
De wettelijke basis en frequentie van inspecties
De GGD voert toezicht uit in opdracht van de gemeente en houdt hierbij strikt rekening met de regels die zijn vastgelegd in de Wet Kinderopvang. De inspecties zijn erop gericht om na te gaan of de opvang voldoet aan de wettelijke eisen. Dit toezicht is niet vrijblijvend; het is een verplicht onderdeel van het systeem van kinderopvang in Nederland.
Om de kwaliteit van de opvang beter te borgen, is het inspectiebeleid de afgelopen jaren geïntensiveerd. Dit houdt in dat er vaker inspecties plaatsvinden en dat de kwaliteit van het toezicht zelf ook wordt verbeterd. Per 2022 is een maatregel van kracht die ervoor moet zorgen dat iedere gastouder in ieder geval eens per drie jaar wordt geïnspecteerd. Om dit te realiseren, bezoekt de GGD jaarlijks 50% van alle gastouders. Hierdoor kan het zijn dat een gastouder vaker dan eens per drie jaar wordt bezocht, afhankelijk van specifieke omstandigheden of signalen. De GGD is verplicht om elk jaar 50% van alle opvangadressen te bezoeken, wat betekent dat een gastouder minimaal één keer per twee jaar aan de beurt kan zijn. Deze frequentie is mede ingegeven door het grote aantal inspectiebezoeken dat de GGD moet afleggen.
Typen inspecties: aangekondigd en onaangekondigd
Er zijn verschillende typen inspecties die de GGD uitvoert. Een onderscheid wordt gemaakt tussen inspecties die voorafgaand aan de start van de opvang plaatsvinden, aangekondigde inspecties en onaangekondigde inspecties.
Inspectie voorafgaand aan de start
Voordat een gastouder kan starten met de opvang, wordt de locatie bezocht door de GGD. Tijdens dit bezoek controleert de inspecteur of de ruimtes voldoen aan de veiligheidseisen en of de gastouder de benodigde documenten heeft om met de opvang te beginnen. Indien de locatie akkoord is, wordt de gastouder geregistreerd in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK). Dit is een vereiste om wettelijke kinderopvangtoeslag te kunnen aanvragen.
Onaangekondigde inspecties
De GGD voert onaangekondigde inspecties uit bij gastouders. Het is gebruikelijk dat deze inspecties onverwachts plaatsvinden. De GGD heeft ervoor gekozen om de inspecteur onaangekondigd langs te laten komen, gezien het grote aantal inspectiebezoeken dat moet worden afgelegd. Gastouderbureaus ondersteunen deze werkwijze volledig en toetsen regelmatig de opvanglocatie op veiligheid en gezondheid, zodat gastouders altijd voldoen aan de wettelijke eisen.
Tijdens een onaangekondigde inspectie is de gastouder verplicht de GGD-inspecteur toe te laten op opvangdagen. Op niet-opvangdagen mag de gastouder de inspecteur weigeren wanneer het bezoek echt niet gelegen komt. Echter, het is aan te raden om in dat geval direct het initiatief te nemen om een andere datum af te spreken.
Aangekondigde inspecties
Naast onaangekondigde inspecties voert de GGD ook aangekondigde inspecties uit. Hierbij wordt gecontroleerd of de opvang voldoet aan de geldende wet- en regelgeving. Gastouderbureaus onderhouden actief contact met de GGD om een goede samenwerking en kwaliteitsborging te garanderen.
De rol van het gastouderbureau
Het gastouderbureau speelt een cruciale rol in de voorbereiding en ondersteuning van gastouders bij GGD-inspecties. Jaarlijks wordt het Gastouderbureau van Thuishuis bijvoorbeeld bezocht door de GGD. De inspecteur komt langs op kantoor en controleert het beleid en de administratie volgens de regels die de wet daarvoor heeft vastgelegd. Onderwerpen die hierbij aan de orde komen, zijn onder andere: - VOG-controle: hebben alle medewerkers, gastouders en hun huisgenoten, stagiaires en vrijwilligers een goedgekeurde Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) en is deze gekoppeld/geregistreerd in het Personenregister kinderopvang (PRK)? - Voldoet de contractadministratie aan alle voorwaarden? - Voldoet het bureau aan de 'kassiersfunctie'? (Dus int het bureau de bijdrage van de ouders en betaalt het GOB op tijd haar gastouders uit?) - Heeft het GOB een duidelijk pedagogisch beleid en handelt zij hiernaar? - Welke ondersteuning biedt het GOB aan de gastouders?
Gastouderbureau NL voert voorafgaand aan een inspectie samen met de gastouder een uitgebreide voorinspectie uit, om te waarborgen dat de opvanglocatie voldoet aan de Wet Kinderopvang. Tijdens deze toetsing worden de veiligheid en gezondheid beoordeeld. De bevindingen worden vastgelegd in de Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RIE). Op deze manier is de gastouder goed voorbereid op de officiële GGD-inspectie. Bemiddelingsmedewerkers controlen bij hun bezoeken altijd de gastoudermap en bereiden de gastouder zo goed mogelijk voor op een eventueel bezoek van de GGD. De gastouder blijft echter zelf verantwoordelijk om alles op orde te hebben.
Toetsingskader: inhoud van de inspectie
De GGD-inspecteur toetst de opvanglocatie en de gastouder aan de hand van een uitgebreid toetsingskader. Hierbij komen onderwerpen zoals pedagogisch beleid, eisen aan de gastouder, aantal opvangplaatsen, veiligheid en gezondheid aan bod. Een inspectiebezoek neemt doorgaans ongeveer een uur in beslag.
Pedagogisch beleid
De inspecteur toetst of het pedagogisch beleidsplan op papier voldoet aan de wet- en regelgeving. Daarnaast wordt gecontroleerd of de gastouder het plan kent en of de gastouder het plan in de praktijk brengt. Het is van belang dat de gastouder zich houdt aan het maximale aantal kinderen dat op een adres opgevangen kan worden.
Kwaliteitseisen gastouders
Er zijn specifieke eisen waaraan de gastouder zelf moet voldoen: - De gastouder heeft een relevant diploma op minimaal mbo-2-niveau. - De gastouder is in het bezit van een geldig EHBO-certificaat. - De gastouder en de huisgenoten hebben een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG). - De gastouder is minimaal 18 jaar en spreekt Nederlands of Fries. - De gastouder is in het bezit van een geldig identiteitsbewijs. - De gastouder is niet ontheven van ouderlijk gezag. - Er zijn geen kinderen met een ondertoezichtstelling (OTS) in het gezin.
Veiligheid en gezondheid
De inspecteur controleert of de opvanglocatie voldoet aan de eisen voor veiligheid en gezondheid. Hieronder vallen: - Een actuele Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RIE), niet ouder dan 1 jaar, inclusief plan van aanpak. - De gastouder kent de inhoud van de RIE en informeert huisgenoten over de risico’s. - Een ongevallenformulier is aanwezig en de gastouder weet wanneer dit moet worden ingevuld. - De Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling is bekend en zichtbaar aanwezig. - Er is een stappenplan voor handelen volgens de meldcode. - Een EHBO-doos en een vluchtplan zijn aanwezig. - Er is voldoende en veilige binnenruimte en mogelijkheden om buiten te spelen, afgestemd op het aantal kinderen. - Als er geen buitenruimte is, moet de gastouder regelmatig met de kinderen naar buiten gaan, bijvoorbeeld naar een speeltuin in de buurt. - Alle ruimtes binnen en buiten moeten veilig en passend zijn ingericht. - Er moet een aparte slaapruimte zijn voor kinderen jonger dan 1,5 jaar. - De gastouderopvang moet rookvrij zijn. - De gastouder moet de nodige maatregelen voor de veiligheid en gezondheid van de kinderen treffen.
Juridische en administratieve eisen
Naast de pedagogische en veiligheidsaspecten worden ook juridische en administratieve eisen gecontroleerd: - Er is een overeenkomst tussen de gastouder en het gastouderbureau. - De opvang vindt plaats op één adres/locatie. - De gastouder woont niet in bij de vraagouder. - De VOG-registratie (PRK) van de gastouder, huisgenoten en structureel aanwezige volwassenen (18+) is in orde. - De gastouder kan het juiste diploma (digitaal) laten zien tijdens een controle. - De gastouder kan het geldig certificaat voor eerste hulp aan kinderen (EHBO) (digitaal) laten zien. - De gastouder praat Nederlands met de kinderen. - De gastouder heeft samen met iemand van het gastouderbureau een risico-inventarisatie gedaan. - De gastouder kan de risico-inventarisatie altijd inzien, ook als de toezichthouder op bezoek komt. - De risico-inventarisatie klopt met de praktijk en de gastouder handelt ernaar.
Praktische voorbereiding op een inspectie
Een goede voorbereiding is het halve werk. Gastouderbureaus bieden ondersteuning, maar de gastouder blijft zelf verantwoordelijk. Er zijn diverse handreikingen en checklists beschikbaar om gastouders te helpen.
Gebruik van hulpmiddelen
Veel gastouderbureaus bieden een GGD-voorbereidingschecklist aan. Deze checklist helpt de gastouder om na te gaan of alle benodigde documenten en voorzieningen aanwezig zijn. Daarnaast is er vaak een gastoudermap of een digitaal portaal waar alle relevante documenten en gegevens zijn opgeslagen. Dit is handig voor zowel de voorbereiding als tijdens het inspectiebezoek zelf.
De Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RIE)
De RIE is een centraal document in de voorbereiding. Het is een actueel document, niet ouder dan 1 jaar, en bevat een plan van aanpak. De gastouder moet de inhoud van de RIE kennen en deze moet in de praktijk worden toegepast. Het is belangrijk dat huisgenoten ook op de hoogte zijn van de risico's die in de RIE staan vermeld.
Documentatie en identificatie
Zorg dat alle benodigde documenten up-to-date en beschikbaar zijn: - Origineel diploma en geldig EHBO-certificaat. - Geldig identiteitsbewijs. - VOG's van alle betrokkenen, geregistreerd in het PRK. - Overeenkomst met het gastouderbureau. - Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, inclusief stappenplan. - Ongevallenformulier. - EHBO-doos en vluchtplan.
Dagelijkse praktijk
De inspecteur let ook op de dagelijkse praktijk. Het is dus niet alleen belangrijk dat documenten op orde zijn, maar ook dat de gastouder het pedagogisch beleid in de praktijk brengt, de RIE naleeft en de veiligheidsmaatregelen toepast. Ook het maximale aantal opvangplaatsen moet worden gerespecteerd.
Conclusie
De GGD-inspectie is een onmisbaar onderdeel van de kwaliteitsborging in de gastouderopvang. De inspecties zijn wettelijk verplicht en vinden zowel aangekondigd als onaangekondigd plaats. Met de invoering van de maatregel per 2022 wordt gestreefd naar een inspectiecyclus van eens per drie jaar voor elke gastouder, ondersteund door een frequentie van 50% van de adressen per jaar.
De inspectie toetst op pedagogisch beleid, kwaliteitseisen voor de gastouder, veiligheid en gezondheid, en juridische en administratieve eisen. Gastouderbureaus spelen een essentiële rol in de ondersteuning en voorbereiding van gastouders, onder andere door voorinspecties en het aanbieden van checklists. De gastouder zelf blijft echter eindverantwoordelijk.
Een grondige voorbereiding, het actueel houden van documenten zoals de RIE, en het naleven van de dagelijkse praktische richtlijnen zijn cruciaal om de inspectie succesvol te doorstaan. Door transparantie, samenwerking en een gestructureerde aanpak wordt gewaarborgd dat de gastouderopvang veilig, gezond en pedagogisch verantwoord is.