Wanneer een gastouder ziek wordt, ontstaat er voor vraagouders onmiddellijk een praktische en financiële uitdaging. De opvang van het kind moet worden geregeld, en de contractuele verplichtingen omtrent loon en betalingen moeten worden nageleefd. In de context van gastouderopvang aan huis verschillen de rechten en plichten aanzienlijk van die in een reguliere loondienstbetrekking. Zowel voor de vraagouder als voor de gastouder is het essentieel om op de hoogte te zijn van de geldende regelgeving, zoals vastgelegd in de Regeling dienstverlening aan huis, en de afspraken die eventueel zijn vastgelegd via een gastouderbureau.
De impact van ziekte is tweeledig: enerzijds de continuïteit van de opvang voor het kind, anderzijds de financiële gevolgen voor zowel de gastouder (die als zelfstandig ondernemer werkt) als de vraagouder. Dit artikel belicht de juridische en praktische aspecten van loondoorbetaling, de gevolgen voor de opvanguren en de mogelijkheden voor noodopvang, uitsluitend op basis van de verstrekte documentatie.
Loondoorbetaling en financiële verplichtingen
De financiële verantwoordelijkheid bij ziekte van de gastouder is geregeld in de Regeling dienstverlening aan huis. Volgens deze regeling heeft de gastouder recht op loondoorbetaling bij ziekte, vergelijkbaar met de rechten van werknemers in loondienst. De loondoorbetalingstermijn bedraagt maximaal zes weken. Tijdens deze periode dient de vraagouder ten minste 70 procent van het normale loon door te betalen. Naast het loon zijn er ook verplichtingen omtrent vakantiegeld en vakantiedagen. Vraagouders betalen bij gastouderopvang aan huis een vakantietoeslag van 8 procent en dienen het wettelijk aantal vakantiedagen door te betalen.
Deze financiële verplichting is een standaardonderdeel van de overeenkomst. Echter, de praktijk leert dat gastouders vaak weinig ziekteverzuim hebben. Een verklaring hiervoor is dat gastouders, omdat zij geen recht hebben op doorbetaling bij ziekte volgens sommige interpretaties van het ondernemerschap (zoals benoemd in bron 4), vaak zo lang mogelijk proberen door te werken. De financiële druk is immers direct voelbaar voor een zelfstandige zonder personeel.
De status van de gastouder als ondernemer
Het is van belang om de juridische positie van de gastouder te begrijpen. Gastouders werken doorgaans als zelfstandig ondernemer. Dit betekent dat zij niet automatisch aanspraak kunnen maken op de ziektewet of WIA zoals werknemers in loondienst. Bron 4 benadrukt dat gastouders niet terugvallen op regelingen waar mensen in loondienst over na hoeven te denken. Mocht de ziekte langer duren dan de zes weken loondoorbetaling door de vraagouder, dan vervalt dit inkomen direct. Om dit op te vangen, kunnen gastouders verschillende maatregelen treffen: * Een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) afsluiten. * Een vrijwillige ziektewet- en/of WIA-verzekering overwegen. * Deelnemen aan een broodfonds. * Zelf financiële reserves opbouwen (zelf opvangen).
Voor vraagouders betekent het ondernemerschap van de gastouder dat zij, na de loondoorbetalingstermijn van zes weken, geen verdere financiële verantwoordelijkheid dragen voor de gastouder, tenzij anders contractueel vastgelegd.
Praktische gevolgen voor de opvang
Naast de financiële kant is er de praktische organisatie van de opvang. Wanneer de gastouder ziek is, kan zij de afgesproken uren niet leveren. De vraag rijst of de vraagouder dan nog moet betalen voor deze uren. Volgens bron 2, afkomstig van Gastouderbureau NL, worden de opvanguren niet doorberekend aan de vraagouder wanneer de gastouder ziek is. De redenatie hierachter is dat de gastouder deze kindplaats heeft vrijgehouden en deze niet kan opvullen met een ander kind, waardoor de afgenomen en gereserveerde uren normaliter haar inkomen vormen. Echter, omdat de gastouder de dienst niet levert, vindt er geen facturatie plaats voor de uren dat de opvang niet doorgaat. Dit beleid zorgt voor een eerlijke verdeling, gezien de gastouder financieel wordt ondersteund via de loondoorbetaling.
Noodopvang en vervanging
De vraagouder staat voor de taak om opvang te regelen wanneer de gastouder uitvalt. Veel gastouderbureaus hebben hier procedures voor. Bron 1 en Bron 2 vermelden dat bij noodsituaties een achterwachtregeling beschikbaar kan zijn. Het gastouderbureau probeert in dat geval noodopvang bij een andere gastouder te organiseren. * Indien vervanging wordt gevonden, kan het kind bij een andere gastouder worden ondergebracht. * Het is cruciaal om deze wijziging door te geven op www.toeslagen.nl om de fiscale gegevens up-to-date te houden. * Echter, Bron 1 meldt ook dat het kan gebeuren dat de vervangende gastouder voor het kind even wennen is.
Indien er geen vervanging mogelijk is, moet de vraagouder zelf maatregelen treffen. Op de eerste ziektedag van de gastouder (of het kind) kan de vraagouder calamiteitenverlof of ander kort verzuimverlof opnemen. Dit verlof is bedoeld voor plotselinge situaties die meteen opgelost moeten worden.
Ziekte van het kind versus ziekte van de gastouder
Het onderscheid tussen ziekte van het kind en ziekte van de gastouder is relevant voor de financiële afwikkeling. Wanneer een kind ziek is, worden de gereserveerde opvanguren doorbetaald. De gastouder heeft deze uren vrijgehouden en kan deze niet opvullen met een ander kind. Omdat de gastouder niet in loondienst is, vormen de afgenomen en gereserveerde uren haar inkomen. Hierdoor is het gangbaar dat de vraagouder de uren blijft betalen, ook al wordt de opvang niet genoten.
Wanneer de gastouder ziek wordt, vervalt de dienstverlening. Zoals eerder vermeld, vindt er in de praktijk bij Gastouderbureau NL geen doorberekening van uren plaats. De gastouder krijgt loondoorbetaling van de vraagouder (volgens de Regeling dienstverlening aan huis), en de vraagouder betaalt niet extra voor de uren dat de opvang niet doorgaat.
Medische situaties en besmettelijke aandoeningen
Vragen rondom besmettelijke ziekten, zoals waterpokken, spelen in de opvang. Volgens de verstrekte informatie (Bron 1) kan iemand met waterpokken die zich goed voelt gewoon naar het kinderdagverblijf, school of werk. Thuisblijven helpt niet om waterpokken te voorkomen, aangezien iemand al besmettelijk is voordat er klachten zijn. Indien het kind tijdens de opvang duidelijk merkbaar ziek wordt en de gastouder meent dat het kind medische hulp nodig heeft of te ziek is om bij de gastouder te blijven, neemt deze direct contact op met de ouders. Bij twijfel geldt: altijd contact opnemen met de ouders.
De rol van het gastouderbureau
Veel vraagouders en gastouders maken gebruik van een gastouderbureau. Dit bureau kan een centrale rol spelen bij het opvangen van ziektegevallen. Bron 2 beschrijft het ziektebeleid van Gastouderbureau NL als een voorbeeld van hoe duidelijke afspraken helderheid kunnen scheppen. Het bureau stelt huisregels op omtrent ziekmelding en denkt mee over passende oplossingen bij tijdige melding. De aanwezigheid van een bureau kan de administratieve en organisatorische druk voor de vraagouder verlichten, met name rondom het regelen van vervanging.
De nadelen van gastouderopvang
Hoewel de persoonlijke aandacht in gastouderopvang een groot voordeel is, kleven er ook nadelen aan, zoals vermeld in Bron 1. Een belangrijk nadeel is dat wanneer de gastouder ziek is of op vakantie gaat, er geen directe vervanging is zoals in een groepsopvang met meerdere leidsters. Hoewel het gastouderbureau probeert een andere gastouder te regelen, is dit niet altijd direct mogelijk en kan het voor het kind een verandering zijn.
Conclusie
Ziekte van een gastouder brengt een complexiteit met zich mee van financiële verplichtingen en praktische oplossingen. De kern van de zaak is dat de vraagouder het loon van de gastouder gedurende zes weken doorbetaalt met ten minste 70 procent, conform de Regeling dienstverlening aan huis. Tegelijkertijd worden de opvanguren in de praktijk vaak niet doorberekend aan de vraagouder, gezien de dienst niet wordt geleverd.
Voor de continuïteit van de opvang is de afhankelijkheid van vervanging groot. Gastouderbureaus spelen hierin een ondersteunende rol door noodopvang te proberen te regelen, hoewel dit niet altijd zonder slag of stoot gaat. Gastouders zelf, werkend als ondernemers, dragen het risico van langdurige ziekte en dienen hierin eigen maatregelen te treffen, zoals het afsluiten van verzekeringen. Het is voor alle partijen raadzaam om deze afspraken contractueel vast te leggen en op de hoogte te zijn van de rechten en plichten om conflicten en financiële verrassingen te voorkomen.