De gastouderopvang in Nederland ondergaat aanzienlijke veranderingen die ingaan op 1 juli 2026. Deze hervormingen zijn door de Rijksoverheid geïnitieerd om de kwaliteit, veiligheid en professionele ontwikkeling binnen deze sector te versterken. Het doel is om de bestaande kwaliteitsverschillen tussen gastouders te verkleinen en de naleving van regels te verbeteren. Momenteel blijkt dat bij één op de vijf gastouders de pedagogische kwaliteit te laag is. De nieuwe maatregelen richten zich op drie hoofdcategorieën: professionalisering van gastouders, verbetering van begeleiding door gastouderbureaus en het versterken van toezicht. Deze ontwikkelingen vereisen aanpassingen van zowel gastouders als gastouderbureaus, terwijl het voor ouders van belang is te weten wat deze wijzigingen voor hun situatie betekenen. De maatregelen zijn bedoeld om de betrouwbaarheid en pedagogische kwaliteit te borgen, zodat ouders erop kunnen vertrouwen dat hun kind in goede handen is.
Professionalisering van Gastouders
Een centraal onderdeel van de nieuwe regelgeving is de professionalisering van gastouders. Deze maatregelen zijn erop gericht om de pedagogische kennis te vergroten, wat de ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen ten goede moet komen. De veranderingen variëren van administratieve verplichtingen tot permanente educatie.
Pedagogisch Werkplan
Vanaf 1 juli 2026 is het voor iedere gastouder verplicht om een pedagogisch werkplan te hebben. In dit werkplan legt de gastouder vast hoe het pedagogisch beleidsplan van het gastouderbureau wordt vertaald naar de dagelijkse praktijk. Dit document dient als leidraad voor de opvang en zorgt voor consistentie in de pedagogische aanpak. Hoewel de verplichting ingaat in 2026, wordt er al de mogelijkheid geboden om dit werkplan in te vullen, zoals via systemen als 'Mijn 4Kids'.
Jaarlijkse Permanente Educatie
Gastouders krijgen de verplichting om jaarlijks zeven uur aan permanente educatie te volgen. Deze uren dienen als aanvulling op de pedagogische coaching die vanuit het gastouderbureau wordt geboden. Het doel is om de kennis en vaardigheden van gastouders up-to-date te houden. Er zijn aanbieders die gratis trainingen aanbieden om hieraan te voldoen.
Pedagogische Module voor Nieuwe Gastouders
Voor gastouders die na 1 juli 2026 starten, geldt een extra eis. Hun opleiding moet een verplichte pedagogische module bevatten. Deze opleidingseis is niet van toepassing op gastouders die op 1 juli 2026 al geregistreerd staan in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) met een voorziening voor gastouderopvang. Hiermee wordt de instap voor nieuwe gastouders verhoogd, terwijl bestaande gastouders worden ontzien.
Aansluiting bij Gastouderbureaus
Een gastouder mag vanaf 1 juli 2026 nog maar bij maximaal twee gastouderbureaus tegelijk ingeschreven staan. Deze maatregel is bedoeld om de betrokkenheid en kwaliteit te waarborgen. Er gelden uitzonderingen: bij een overstap mag een gastouder tijdelijk bij drie bureaus zitten. Als een gastouder op dit moment al bij drie of meer bureaus is aangesloten, mag ze de bestaande afspraken met ouders gewoon afronden. De maximum uurprijs voor gastouderopvang zal in 2025 met € 0,21 stijgen, wat ouders meer kinderopvangtoeslag oplevert.
Achterwacht en Noodgevallen
Veiligheid is een prioriteit. Iedere gastouder moet een achterwacht regelen die in noodgevallen binnen 15 minuten ter plaatse kan zijn. Deze eis is bedoeld om de continuïteit en veiligheid van de opvang te garanderen, zelfs bij onverwachte situaties.
Eigen Kinderen van de Gastouder
De leeftijdsgrens voor eigen kinderen van de gastouder die meetellen voor de groepsgrootte wordt verlaagd van 10 naar 8 jaar. Daarnaast komt er per 1 januari 2026 een regeling waarbij gastouders recht op kinderopvangtoeslag kunnen krijgen als hun eigen kind naar een andere gastouder gaat. Tot nu toe had een gastouder alleen recht op toeslag als het eigen kind werd opgevangen door een kinderdagverblijf of buitenschoolse opvang.
Begeleiding door Gastouderbureaus
Naast de eisen voor gastouders zelf, worden er ook strengere kwaliteitseisen gesteld aan de gastouderbureaus. Deze bureaus krijgen een grotere rol in de begeleiding en ondersteuning van gastouders.
Pedagogische Expertise en Beleidsmedewerker
Gastouderbureaus moeten vanaf 1 juli 2026 pedagogische kennis op HBO werk- en denkniveau in eigen huis hebben. Bovendien is het verplicht dat elk bureau een pedagogisch beleidsmedewerker in dienst heeft. Deze medewerker is verantwoordelijk voor het geven van coaching aan gastouders. De coaching die gastouders ontvangen, richt zich op het bieden van verantwoorde kinderopvang.
Jaarlijkse Coaching
Gastouders krijgen jaarlijks drie uur coaching van een pedagogisch beleidsmedewerker. Dit is specifiek gericht op de pedagogische praktijk. De combinatie van de coaching door het bureau (drie uur) en de verplichte permanente educatie van de gastouder zelf (zeven uur) zorgt voor een totaal van tien uur professionele ontwikkeling per jaar.
Vier Pedagogische Basisdoelen
De nieuwe regels leggen vier pedagogische basisdoelen wettelijk vast. Deze doelen, waaronder emotionele veiligheid en sociale ontwikkeling, vormen de kern van het pedagogisch beleid. Het gastouderbureau moet deze doelen vertalen naar de praktijk, wat de gastouder in het pedagogisch werkplan vastlegt.
Veiligheid en Administratieve Veranderingen
Naast de pedagogische en professionele eisen, zijn er ook wijzigingen op het gebied van veiligheid en administratie die per 1 januari 2026 ingaan.
Rookmelders
De specifieke eis voor rookmelders in de woning van een gastouder vervalt. In plaats daarvan geldt de algemene bouwregel die voor alle woningen in Nederland van toepassing is: elke woning moet voldoende rookmelders hebben. Dit betekent dat de verplichting voor rookmelders landelijk is geregeld en niet meer specifiek voor de gastouderopvang.
Kinderopvangtoeslag voor Gastouders
Zoals eerder vermeld, ontstaat er per 1 januari 2026 de mogelijkheid voor gastouders om kinderopvangtoeslag te krijgen voor hun eigen kinderen als deze naar een andere gastouder gaan. Dit is een belangrijke verandering die de positie van gastouders als werkenden en ouders verbetert.
Conclusie
De nieuwe kwaliteitseisen die per 1 juli 2026 ingaan, markeren een significante verschuiving in de gastouderopvang. De maatregelen zijn erop gericht om de kwaliteit te verhogen en de variatie tussen gastouders te verminderen. Voor gastouders brengt dit verplichtingen met zich mee, zoals het opstellen van een pedagogisch werkplan, het volgen van tien uur professionele ontwikkeling per jaar (combinatie van coaching en educatie), het regelen van een achterwacht en het beperken van het aantal bureaus waarbij ze zijn aangesloten. Nieuwe gastouders moeten bovendien een pedagogische module in hun opleiding hebben. Gastouderbureaus moeten pedagogische expertise op HBO-niveau in huis hebben en een pedagogisch beleidsmedewerker aanstellen die de gastouders coacht. Ouders profiteren van een gestandaardiseerde en verhoogde kwaliteit, ondersteund door een wettelijk kader dat emotionele veiligheid en sociale ontwikkeling benadrukt. De wijziging van de rookmeldereis en de regeling voor kinderopvangtoeslag voor gastouders zelf zijn bijkomende administratieve veranderingen. De overgangsperiode en uitzonderingen voor bestaande situaties zijn bedoeld om de implementatie soepel te laten verlopen. De maatregelen zijn bedoeld om het vertrouwen in de gastouderopvang te versterken en een betrouwbare basis te bieden voor de ontwikkeling van kinderen.