Een gastouder is een professional die kleinschalige, betaalde kinderopvang verzorgt in een huiselijke omgeving. Deze vorm van opvang onderscheidt zich door de persoonlijke aandacht en de integratie van kinderen in een gezinsverband, hetzij bij de gastouder thuis of bij de ouders. Volgens de beschikbare gegevens mogen gastouders maximaal zes kinderen tegelijkertijd opvangen, waarbij specifieke leeftijdsgrenzen gelden: vijf kinderen onder de vier jaar, vier kinderen onder de twee jaar, of twee kinderen onder de één jaar. Hierbij worden eigen kinderen van de gastouder onder de tien jaar en vriendjes tot twaalf jaar meegeteld in de telling.
Om als gastouder te mogen werken, moeten professionals voldoen aan strenge wettelijke eisen. Deze omvatten het bezit van een relevant diploma, een recent EHBO-certificaat specifiek gericht op kinderen, en een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) voor de gastouder en eventuele volwassen huisgenoten. Deze personen moeten ook geregistreerd staan in het Personenregister Kinderopvang. Gastouders werken doorgaans volgens een pedagogisch beleidsplan van een gastouderbureau, waarin vier pedagogische basisdoelen centraal staan, zoals geformuleerd door Marianne Riksen Walraven. Deze doelen omvatten het bieden van emotionele veiligheid, het stimuleren van de sociale en emotionele ontwikkeling, het overdragen van normen en waarden, en het stimuleren van de ontwikkeling van eigen talenten.
De dagelijkse werkzaamheden van een gastouder bestaan uit verzorging, voeding, spelen, en het brengen van rustmomenten. Daarnaast worden educatieve activiteiten zoals voorlezen, knutselen en buitenspelen aangeboden om de ontwikkeling te stimuleren. Gastouders onderhouden actief contact met ouders om de voortgang van het kind te bespreken en afspraken af te stemmen. De opvang is flexibel en wordt afgestemd op de wensen van de ouders en het ritme van het kind. Hoewel de opvang huiselijk en kleinschalig is, zijn gastouders verplicht te werken volgens de wet- en regelgeving voor kinderopvang, inclusief controles door de GGD op de locatie om te waarborgen dat er voldoende speelruimte, een rookvrije omgeving en passende slaapruimtes zijn. De uurtarieven variëren doorgaans tussen de €10,00 en €18,00, met een gemiddelde van ongeveer €13,50 per uur, afhankelijk van het aantal kinderen.
Definitie en Kernkenmerken van Gastouderopvang
Een gastouder kan worden gedefinieerd als iemand die in de eigen huiselijke kring of bij het gezin thuis kinderen opvangt. Deze vorm van opvang kenmerkt zich door een kleinschalige structuur waarbij kinderen deel uitmaken van het dagelijks leven, inclusief maaltijden, slapen en het brengen naar school. De opvang is bedoeld voor kinderen van 0 tot 13 jaar. De huiselijke sfeer is een essentieel aspect; het voelt persoonlijker dan opvang in een kinderdagverblijf omdat de kinderen integreren in het gezinsleven van de gastouder of, indien de opvang bij de ouders thuis plaatsvindt, in hun eigen vertrouwde omgeving.
De rol van de gastouder strekt zich uit tot het vervullen van taken die normaliter door ouders worden uitgevoerd. Dit omvat het verzorgen van het kind, het geven van eten, het spelen met het kind en het naar bed brengen. Gastouders dienen structuur en veiligheid te bieden, waardoor kinderen zich op hun gemak voelen. De opvang is erop gericht om een warme en vertrouwde plek te creëren. Hoewel de term "huispersoneel" in sommige contexten wordt gebruikt, benadrukt de literatuur dat het om een gekwalificeerde pedagogisch professional gaat die zich bewust is van de behoeften van jonge kinderen.
Wettelijke Eisen en Kwalificaties
Om als gastouder te mogen werken, moeten personen voldoen aan een aantal wettelijk vastgestelde eisen. Deze eisen zijn gericht op de veiligheid en kwaliteit van de opvang. De belangrijkste vereisten zijn:
- Diploma: Een gastouder moet in het bezit zijn van een relevant diploma. Dit diploma moet voldoen aan de kwaliteitseisen gesteld in de cao kinderopvang.
- EHBO-certificaat: Een recent EHBO-certificaat dat specifiek is gericht op kinderen is verplicht. Dit waarborgt de adequate hulpverlening bij ongevallen of medische noodgevallen.
- Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG): De gastouder, eventuele volwassen huisgenoten en mensen die regelmatig bij de gastouder over de vloer komen, moeten in het bezit zijn van een VOG. Dit is een bewijs dat er geen bezwaren zijn tegen het werken met kinderen.
- Registratie Personenregister Kinderopvang: Alle betrokken volwassenen moeten geregistreerd staan in het Personenregister Kinderopvang. Dit register is een landelijk systeem om personen te screenen die werken in de kinderopvang.
- Pedagogisch Beleidsplan: Gastouders dienen te werken volgens het pedagogisch beleidsplan van het gastouderbureau waarbij zij zijn aangesloten. Dit plan waarborgt de pedagogische kwaliteit en consistentie van de opvang.
De GGD voert controles uit op de locatie van de opvang. Bij opvang bij de gastouder thuis wordt gecontroleerd of er voldoende speelruimte is, of de locatie rookvrij is en of er een passende slaapruimte is voor het aantal kinderen en hun leeftijd.
Pedagogische Doelstellingen en Dagelijkse Werkzaamheden
De pedagogische aanpak van een gastouder is gericht op de algehele ontwikkeling van het kind. Volgens de pedagogische basisdoelen van Marianne Riksen Walraven, die door veel gastouders worden gehanteerd, liggen de volgende doelen centraal:
- Emotionele veiligheid bieden: De gastouder zorgt ervoor dat het kind zich veilig en geborgen voelt. Dit wordt bereikt door actief luisteren, observatie van het kind en het bieden van structuur in de dagelijkse routine. Voorspelbaarheid geeft kinderen rust.
- Stimuleren van sociale en emotionele ontwikkeling: Door interactie met andere kinderen en de gastouder leert het kind omgaan met emoties en sociale vaardigheden.
- Overdragen van normen en waarden: De gastouder draagt maatschappelijk geaccepteerde normen en waarden over.
- Stimuleren van de ontwikkeling van eigen talenten: Kinderen worden gestimuleerd hun eigen interesses en vaardigheden te ontwikkelen.
De dagelijkse werkzaamheden zijn divers en omvatten: * Verzorging en Voeding: Het verschonen van luiers, het wassen van kinderen en het verstrekken van maaltijden die passen bij de leeftijd. * Spel en Activiteiten: Het organiseren van spelletjes, het doen van knutselactiviteiten, het lezen van verhalen en het ondernemen van uitstapjes (zoals naar de speeltuin). * Rust en Slaap: Het creëren van rustmomenten en het begeleiden van het slaapritme van de kinderen. * Ontwikkelingsstimulering: Het signaleren van de behoeften van het kind en hierop anticiperen door middel van passende activiteiten en gesprekken.
Locaties en Flexibiliteit
Gastouderopvang kan op twee locaties plaatsvinden: 1. Bij de gastouder thuis: De kinderen worden opgevangen in het huis van de gastouder en draaien mee in diens gezin. Dit biedt een stabiele, huiselijke omgeving. 2. Bij de ouders thuis (huispersoneel/nanny): De gastouder komt bij de ouders thuis om de kinderen op te vangen. Dit kan voordelig zijn voor de kinderen omdat ze in hun eigen vertrouwde omgeving blijven.
De opvang is flexibel en wordt afgestemd op de wensen van de ouders en het ritme van het kind. Echter, gastouders zijn vaak gesloten tijdens vakanties, in tegenstelling tot veel kinderdagverblijven. De openingstijden kunnen in overleg worden vastgesteld, maar de locatie moet altijd vaststaan en worden gecontroleerd.
Kosten en Administratieve Aspecten
De kosten voor gastouderopvang variëren. De uurtarieven liggen gemiddeld tussen de €10,00 en €18,00 per uur, met een gemiddelde van €13,50 per uur. Het exacte tarief hangt af van het aantal kinderen en de specifieke afspraken. De meeste Nederlandse gastouders zijn aangesloten bij een gastouderbureau. Dit is van belang voor de registratie voor de bijdragen in de kosten voor de kinderopvang van de werkgever(s) en de overheid. Deze administratieve afhandeling via een bureau zorgt ervoor dat ouders in aanmerking kunnen komen voor kinderopvangtoeslag.
Voordelen van Gastouderopvang
De keuze voor een gastouder biedt verschillende voordelen ten opzichte van grootschaligere opvangvormen: * Persoonlijke Aandacht: Door de kleinschaligheid (maximaal 6 kinderen) is er veel ruimte voor individuele aandacht. * Huiselijke Sfeer: Kinderen groeien op in een warme, vertrouwde omgeving die lijkt op een thuissituatie. * Flexibiliteit: De opvang kan beter worden afgestemd op de specifieke behoeften en ritmes van het kind en de ouders. * Consistentie: Kinderen bouwen een hechte band op met één vaste pedagogisch professional en eventuele huisgenoten van de gastouder. * Integratie: Kinderen leren sociale vaardigheden door interactie met andere kinderen in een klein, overzichtelijk groepsverband.
Conclusie
Gastouderopvang vormt een essentiële schakel in de Nederlandse kinderopvangsector. Het combineert de huiselijke, persoonlijke sfeer van opvang in een gezinsverband met de professionele kwaliteitseisen die wettelijk zijn vastgelegd. Gastouders zijn gediplomeerde professionals die, naast de basisverzorging, een actieve pedagogische rol vervullen gericht op de emotionele veiligheid en ontwikkeling van kinderen. De wettelijke kaders, waaronder de eisen aan diploma's, EHBO, VOG en registratie in het Personenregister Kinderopvang, waarborgen de veiligheid en betrouwbaarheid van deze opvangvorm. Hoewel de opvang kleinschalig is, bieden gastouders een gestructureerde en stimulerende omgeving die aansluit bij de behoeften van jonge kinderen en de wensen van ouders. De flexibiliteit en persoonlijke aandacht maken gastouderopvang een waardevol alternatief voor grootschaligere kinderdagverblijven.