De gastouderopvang speelt een belangrijke rol in het kinderopvangstelsel in Nederland, vooral voor ouders die op zoek zijn naar een flexibele en persoonlijke vorm van kinderopvang. In de afgelopen jaren is echter opgemerkt dat het aantal gastouders afneemt. Tegen deze achtergrond heeft het kabinet verschillende maatregelen genomen om de gastouderopvang te versterken. Deze maatregelen zijn gericht op het verlichten van regelgeving, het vergroten van de duidelijkheid en het verhogen van de professionalisering. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen vanaf 2025 en 2026.
Subsidie voor nieuwe gastouders
Een van de centrale maatregelen is het introduceren van een subsidie voor nieuwe gastouders. Deze subsidie is onderdeel van de SLIM-regeling en biedt gastouders die een opleiding volgen de mogelijkheid tot 90% van de kosten terug te krijgen. Voor 2025 is hiervoor € 3,2 miljoen beschikbaar, en de subsidie loopt tot en met 2027. Deze regeling is bedoeld om meer mensen aan te zetten tot het werken als gastouder, met name gezien het dalend aantal nieuwe aankomsten. In 2020 waren er nog 1.455 nieuwe gastouders, terwijl dit aantal in 2024 met bijna de helft gedaald is tot 766. Daarnaast is 23% van de huidige gastouders ouder dan 60 jaar, wat betekent dat de komende jaren de uitstroom door pensionering zal toenemen.
Minder regels en meer duidelijkheid
Een ander belangrijk aspect van de maatregelen is het schrappen van regels die gastouders in hun werk belemmeren. Vanaf 1 januari 2025 zijn gastouders uitgezonderd van regels rond speeltoestellen, bedjes en boxen. Dit betekent dat gastouders bijvoorbeeld niet verplicht zijn om specifieke kindermatrasjes of speelgoed aan te schaffen. In 2026 volgen nog meer maatregelen om de regelgeving verder te vereenvoudigen:
- Het koppelingsgesprek hoeft niet meer op de opvanglocatie te plaatsvinden.
- Gastouders hoeven geen originele exemplaren van de risico-inventarisatie in huis te hebben.
- Diploma’s van buiten de EU worden erkend, waardoor gastouders geen aanvullende opleidingen hoeven volgen.
- Huidige gastouders zijn vrijgesteld van aanvullende opleidingseisen.
Deze maatregelen zijn bedoeld om de drempels te verlagen voor mensen die als gastouder willen werken. Onderzoek toont aan dat gastouders vaak stoppen vanwege onduidelijke regels, financiële onzekerheid of persoonlijke omstandigheden. Door deze regels te schrappen en duidelijkere richtlijnen te bieden, wordt het werken als gastouder makkelijker en aantrekkelijker.
Hulp bij tariefbepaling
Het bepalen van een geschikte tarieframing is vaak een uitdaging voor gastouders. Vele gastouders vinden het moeilijk om hun tarief te verhogen, vooral gezien de persoonlijke relatie met ouders. Daarom zullen brancheorganisaties gastouders actief begeleiden bij het bepalen van passende tarieven. Daarnaast wordt er een kostprijsonderzoek uitgevoerd om inzicht te krijgen in de werkelijke kosten van gastouderopvang. Deze maatregelen zorgen ervoor dat gastouders een eerlijk tarief kunnen vaststellen en daardoor beter financieel af kunnen zonder hun professionele relatie met ouders te belasten.
Meer waardering en bekendheid voor gastouderopvang
Om de positie van gastouder te versterken, is er sprake van een landelijke campagne die het vak van gastouder zichtbaar maakt. Deze campagne is gericht op het vergroten van de waardering en het verhogen van de bekendheid van gastouderopvang, zowel bij ouders als bij andere professionals. Het kabinet wil hiermee ervoor zorgen dat gastouderopvang als een professionele vorm van kinderopvang wordt gezien, in plaats van als een soort oppaswerk. Hiermee wordt ook geprobeerd de negatieve beelden en verwarring weg te nemen die momenteel bestaan tussen gastouderopvang en andere vormen van opvang.
Nieuwe kwaliteitseisen vanaf 2026
Vanaf 1 juli 2026 komen er nieuwe kwaliteitseisen voor gastouderopvang. Deze eisen zijn bedoeld om de kwaliteit van gastouderopvang verder te versterken. Zo moet iedere gastouder sinds 1 januari 2026 een achterwacht regelen die in noodgevallen binnen 15 minuten aanwezig kan zijn. Dit is een maatregel om de veiligheid van kinderen te verhogen.
Daarnaast krijgen gastouders recht op kinderopvangtoeslag (KOT) als hun kind naar een andere gastouder gaat. Tot nu toe was dit alleen het geval als kinderen werden opgevangen door een kinderdagverblijf of buitenschoolse opvang. Deze wijziging maakt de gastouderopvang een aantrekkelijkere keuze voor ouders.
Een ander aspect van de nieuwe maatregelen is het verplicht maken van het invullen van een pedagogisch werkplan. Dit werkplan moet duidelijk maken hoe de gastouder de kinderen begeleidt en ontwikkelt. Gastouders kunnen dit plan al vanaf nu invullen via Mijn 4Kids, een digitale platform voor kinderopvang.
Deze maatregelen zijn onderdeel van een bredere wetswijziging die in juni 2025 is aangenomen door de Eerste Kamer. Deze wijziging bevestigt en versterkt de kwaliteit van gastouderopvang als volwaardige vorm van kinderopvang. De wet is een regel die door de overheid is gemaakt en voor iedereen geldt. Voor gastouders is dit bijvoorbeeld de Wet Kinderopvang, waarin staat welke regels je moet voldoen om opvang te mogen bieden.
De wet kan alleen worden aangepast als zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer instemmen met de wijziging. In dit geval was het wetsvoorstel over gastouderopvang aangenomen, wat betekent dat de maatregelen nu kunnen worden uitgevoerd. Naast de wet zijn er ook besluiten en ministeriële regelingen die meer detail geven over hoe de wet in de praktijk werkt.
Versterking van begeleiding en professionalisering
De nieuwe maatregelen zijn niet alleen gericht op gastouders, maar ook op gastouderbureaus en de GGD. De begeleiding van gastouders door gastouderbureaus zal worden verbeterd, waardoor gastouders beter ondersteund worden bij hun werk. Daarnaast wordt de professionaliteit van gastouders verhoogd, bijvoorbeeld door het verplicht maken van het invullen van pedagogische werkplannen en het uitvoeren van specifieke opleidingen.
De GGD, die verantwoordelijk is voor het toezicht op kinderopvang, heeft ook een rol bij de uitvoering van de nieuwe maatregelen. Hierbij is sprake van versterking van het toezicht, zodat de kwaliteit van gastouderopvang op een hoger niveau kan worden gehouden.
Uitdagingen en toekomstige ontwikkelingen
De maatregelen die zijn aangekondigd, zijn een stap in de richting van een duurzame en kwalitatief goede gastouderopvang. Echter, het blijft een uitdaging om het aantal gastouders te verhogen, gezien het dalend aantal nieuwe aankomsten en de stijgende behoefte aan kinderopvang. Bijna 1 miljoen kinderen maken gebruik van formele opvang, en het aantal ouders dat op zoek is naar flexibele opvangvormen blijft groeien.
Daarnaast zijn er nog open vragen rondom de uitwerking van de nieuwe kwaliteitseisen. Zo is het nog onduidelijk hoe het precies werkt met het invullen van het pedagogisch werkplan en hoe de GGD dit in de praktijk toeziet. Ondanks deze onzekerheden is er hoop dat de maatregelen een positieve invloed zullen hebben op de gastouderopvang in Nederland.
Conclusie
De gastouderopvang speelt een belangrijke rol in het kinderopvangstelsel, en het kabinet heeft verschillende maatregelen genomen om deze vorm van opvang te versterken. De belangrijkste maatregelen zijn gericht op het verlichten van regelgeving, het vergroten van de duidelijkheid en het verhogen van de professionalisering. Deze maatregelen zijn bedoeld om de drempels te verlagen voor mensen die als gastouder willen werken en om de positie van gastouder als professionele vorm van opvang te versterken.
Door subsidies, minder regels, hulp bij tariefbepaling en een landelijke campagne, wordt geprobeerd om het aantal gastouders te verhogen en de kwaliteit van de opvang te verbeteren. Vanaf 2026 komen er ook nieuwe kwaliteitseisen, zoals het verplicht maken van het invullen van pedagogische werkplannen en het regelen van een achterwacht. Deze maatregelen zijn onderdeel van een bredere wetswijziging die is aangenomen door de Eerste Kamer.
De uitdaging blijft om voldoende gastouders aan te trekken en te behouden, gezien de dalende aantallen en de stijgende behoefte aan opvang. Ondanks deze uitdagingen is het positief dat het kabinet actie ondernemt om de gastouderopvang te versterken en te professionaliseren. Het blijft afwachten of deze maatregelen effect zullen hebben, maar het is een goede start om de toekomst van de gastouderopvang in Nederland te verbeteren.